جنگ منطقه، جایگاه افغانستان را در معادلات اقتصادی ایران وارد مرحلهای تازه کرده است. در شرایطی که رقابت برای تصاحب بازارهای منطقهای شدت گرفته، ادامه الگوی سنتی صادرات کالاهای مصرفی دیگر پاسخگوی نیازهای اقتصاد ایران نیست. کارشناسان معتقدند عبور از تجارت یکطرفه و حرکت به سمت سرمایهگذاری مشترک، میتواند افق جدیدی برای توسعه صادرات و افزایش نفوذ اقتصادی ایران در منطقه ایجاد کند.
در همین راستا، رئیس اتاق مشترک ایران و افغانستان معتقد است آینده روابط اقتصادی دو کشور در گرو ایجاد زنجیرههای تولید مشترک، توسعه زیرساختهای ترانزیتی و بهرهگیری از ظرفیتهای معدنی افغانستان است. راهبردی که علاوه بر افزایش درآمدهای ارزی، میتواند موقعیت ایران را در کریدورهای تجاری شرق و آسیای مرکزی تقویت کند.
تجارت راهبردی مسیر جدید همکاری تهران و کابل
روابط اقتصادی ایران و افغانستان در آستانه یک تغییر ساختاری قرار گرفته است. تغییر سیاستهای اقتصادی افغانستان، افزایش رقابت منطقهای و اهمیت روزافزون کریدورهای حملونقل، ضرورت بازتعریف همکاریهای اقتصادی میان دو کشور را بیش از گذشته نمایان کرده است. در چنین شرایطی، پنج محور کلیدی میتواند آینده روابط تجاری تهران و کابل را رقم بزند.
۱- عبور از صادرات سنتی به سرمایهگذاری مشترک: به اعتقاد فعالان اقتصادی، مدل سنتی صادرات کالاهای مصرفی دیگر پاسخگوی نیازهای بازار افغانستان نیست. سیاست حمایت از تولید داخلی در افغانستان، فرصت مناسبی برای انتقال خطوط تولید، سرمایهگذاری مشترک و صادرات خدمات فنی و مهندسی ایران فراهم کرده است؛ مدلی که ارزش افزوده بیشتری نسبت به صادرات صرف کالا ایجاد میکند.
۲- تولید مشترک راهکاری برای حفظ بازار افغانستان: دولت سرپرست افغانستان سیاست جایگزینی واردات را در دستور کار قرار داده و انتظار میرود تعرفه واردات کالاهای نهایی افزایش یابد. در چنین شرایطی، تولید مشترک با سرمایهگذاران افغانستانی، انتقال دانش فنی، صادرات ماشینآلات و تأمین مواد اولیه میتواند ضمن حفظ سهم ایران از این بازار، زمینه توسعه صادرات به سایر کشورهای منطقه را نیز فراهم کند.
۳- کریدور چابهار–هرات حلقه اتصال به بازارهای آسیایی: یکی از مهمترین مزیتهای همکاری دو کشور، توسعه کریدورهای ترانزیتی است. فعالسازی مسیر چابهار–میلک–هرات و اتصال آن به شبکه ریلی افغانستان، ظرفیت تبدیل ایران به هاب ترانزیتی منطقه را افزایش میدهد. همچنین اتصال ریلی هرات به مزارشریف و در ادامه مرز چین، میتواند وابستگی مسیرهای حملونقل ایران به برخی کریدورهای فعلی را کاهش داده و تنوع مسیرهای صادراتی را افزایش دهد.
۴- رقابت منطقهای تهدیدی برای سهم ایران: بازار افغانستان به یکی از اهداف اصلی کشورهای منطقه تبدیل شده است. کشورهایی مانند ازبکستان طی سالهای اخیر سرمایهگذاری گستردهای در پروژههای مشترک، زیرساختی و تجاری این کشور آغاز کردهاند. در صورت تعلل ایران، بخشی از ظرفیتهای صادراتی و سرمایهگذاری به رقبای منطقهای واگذار خواهد شد؛ موضوعی که میتواند سهم ایران از بازار افغانستان را کاهش دهد.
۵- همکاری اقتصادی فراتر از تجارت کالا: کارشناسان معتقدند توسعه اقتصادی افغانستان تنها یک موضوع تجاری نیست، بلکه آثار مستقیمی بر امنیت، اشتغال، مهاجرت و ثبات منطقه دارد. ایجاد فرصتهای شغلی، توسعه صنایع و افزایش سرمایهگذاری مشترک، علاوه بر کاهش فشارهای مهاجرتی، زمینه شکلگیری روابط اقتصادی پایدار و افزایش تابآوری زنجیرههای تأمین دو کشور را فراهم میکند.
آیا افغانستان به سکوی جهش صادرات ایران تبدیل میشود؟
چشمانداز همکاریهای اقتصادی ایران و افغانستان نشان میدهد روابط دو کشور در حال عبور از الگوی سنتی صادرات کالا به سمت مشارکتهای عمیق اقتصادی است. توسعه سرمایهگذاری مشترک، تکمیل کریدورهای ترانزیتی و بهرهبرداری از ظرفیتهای معدنی و صنعتی افغانستان، میتواند جایگاه ایران را در تجارت منطقهای تقویت کرده و مسیر دسترسی به بازارهای آسیای مرکزی و شرق آسیا را تسهیل کند.
با این حال، تحقق این اهداف مستلزم تسریع در اجرای پروژههای زیرساختی، جذب سرمایه، تقویت دیپلماسی اقتصادی و افزایش حضور بخش خصوصی است. در صورت تحقق این الزامات، افغانستان میتواند از یک بازار مصرف، به یکی از مهمترین شرکای راهبردی ایران در توسعه صادرات، ترانزیت و زنجیرههای ارزش منطقهای تبدیل شود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟