عزیزی: نظام مالیاتی باید قلب داده کشور باشد

اطلاعات نشست

وحید عزیزی، رئیس اسبق مرکز بازرسی، مبارزه با فرار مالیاتی و پول‌شویی، در نشست «جنگ، مالیات، تاب‌آوری؛ نظام مالیاتی ایران در خط مقدم» گفت تاب‌آوری نظام مالیاتی را نباید صرفاً با میزان درآمدهای مالیاتی سنجید، بلکه باید حفظ خدمات، پایداری زیرساخت‌ها و نقش اطلاعاتی این نظام در حکمرانی اقتصادی کشور را نیز در نظر گرفت. او تأکید کرد سازمان امور مالیاتی یکی از بزرگ‌ترین دارندگان داده‌های اقتصادی مردم است و در وضعیت مطلوب باید بتواند به قلب داده کشور تبدیل شود.

فیلم کامل نشست

فیلم کامل نشست «جنگ، مالیات، تاب‌آوری؛ نظام مالیاتی ایران در خط مقدم» پس از آماده‌سازی در این بخش قرار می‌گیرد.

چارسو اقتصاد در این نشست تخصصی با حضور وحید عزیزی، به بررسی جایگاه نظام مالیاتی در شرایط بحران، نقش داده‌های اقتصادی، استمرار خدمات مالیاتی، مبارزه با فرار مالیاتی و الزامات افزایش تاب‌آوری نظام مالیاتی پرداخت.

عزیزی معتقد است ارزیابی آمادگی نظام مالیاتی در شرایط جنگی نباید صرفاً به میزان وصول درآمدهای مالیاتی محدود شود، بلکه باید سه محور اصلی حفظ شاخص‌های کلان مالیاتی، استمرار خدمات سازمان امور مالیاتی و استفاده از ظرفیت اطلاعاتی این نظام برای کمک به مدیریت اقتصادی کشور را در نظر گرفت.

مهم‌ترین دیدگاه‌های عزیزی درباره تاب‌آوری نظام مالیاتی

تاب‌آوری مالیاتی فقط درآمد نیست

تاب‌آوری نظام مالیاتی علاوه بر حفظ درآمدهای مالیاتی، شامل استمرار خدمات، حفظ زیرساخت‌ها و توانایی ایفای نقش اطلاعاتی در حکمرانی اقتصادی است.

سازمان مالیاتی باید قلب داده کشور باشد

سازمان امور مالیاتی یکی از بزرگ‌ترین دارندگان داده‌های اقتصادی کشور است و باید بتواند در شرایط مطلوب، اطلاعات مورد نیاز تصمیم‌گیران اقتصادی را فراهم کند.

کاهش درآمد مالیاتی باید دقیق بررسی شود

در شرایط بحران نمی‌توان صرفاً با یک گزاره کلی درباره کاهش درآمد مالیاتی تصمیم گرفت؛ بلکه باید مشخص شود کدام بخش، چه میزان و به چه دلیل آسیب دیده است.

مبارزه با فرار مالیاتی باید واقعی باشد

از نگاه عزیزی، زمانی همراهی عمومی با نظام مالیاتی افزایش پیدا می‌کند که مردم آثار واقعی برخورد با فرار مالیاتی را مشاهده کنند.

مالیات بر تراکنش ابزار دائمی نیست

عزیزی معتقد است مالیات بر تراکنش در شرایط عادی ابزار مناسبی نیست و تنها در شرایط بسیار اضطراری می‌تواند به‌عنوان یک ابزار کوتاه‌مدت بررسی شود.

تاب‌آوری نظام مالیاتی فقط به درآمد محدود نمی‌شود

پرسش: با توجه به شرایط جنگی و بحران، نظام مالیاتی کشور تا چه اندازه باید برای چنین شرایطی آماده باشد؟

وحید عزیزی: وقتی درباره مقاومتی بودن نظام مالیاتی صحبت می‌کنیم، باید چند موضوع را در کنار هم ببینیم.

یک بخش، شاخص‌های کلان است که مهم‌ترین آن درآمد است. درآمد هم فقط این نیست که چه میزان مالیات دریافت می‌شود، بلکه باید دید درآمدهای مالیاتی از چه محل‌هایی، در چه زمانی و با چه نظمی تأمین می‌شود.

اما موضوع فقط درآمد نیست. بخش دیگر، خدماتی است که نظام مالیاتی در شرایط خاص می‌تواند برای کشور داشته باشد.

سازمان مالیاتی شاید یکی از بزرگ‌ترین سازمان‌هایی باشد که داده‌های اقتصادی مردم را در اختیار دارد. در وضعیت مطلوب، سایر نهادها باید بتوانند به داده‌های نظام مالیاتی تکیه کنند؛ هم برای تصمیم‌گیری اقتصادی و هم برای حکمرانی.

البته این وضعیت مطلوب هنوز به‌طور کامل محقق نشده است. باید نظام مالیاتی به نقطه‌ای برسد که خودش بتواند داده‌های مورد نیاز کشور را تولید کند و صرفاً متکی به اطلاعات سایر دستگاه‌ها نباشد.

خدمات مالیاتی نباید در شرایط بحران متوقف شود

پرسش: یکی از موضوعات مهم در شرایط بحران، استمرار خدمات عمومی است. نظام مالیاتی در این حوزه چه وظیفه‌ای دارد؟

عزیزی: موضوع سوم، پایداری ارائه خدمات است.

مردم باید بتوانند خدمات مالیاتی خود را دریافت کنند؛ چه در حوزه پرداخت مالیات، چه استردادها و چه سایر خدمات.

باید از قبل مشخص شده باشد که اگر شرایطی ایجاد شد که کارکنان نتوانستند مانند گذشته فعالیت کنند، چه اتفاقی برای خدمات خواهد افتاد.

اینکه چه میزان از خدمات الکترونیکی شده، اطلاعات چگونه نگهداری می‌شود، زیرساخت‌ها چقدر پایدار هستند و آیا امکان ادامه فعالیت وجود دارد یا نه، موضوعاتی است که باید در شرایط خاص مورد توجه قرار گیرد.

این موضوع بخشی از پدافند غیرعامل است و باید از قبل برای آن برنامه‌ریزی شده باشد.

نظام مالیاتی باید از ظرفیت داده‌های خود استفاده کند

پرسش: یکی از محورهای مهم در اصلاح نظام مالیاتی، مسئله داده و اطلاعات اقتصادی است. این موضوع چه اهمیتی دارد؟

عزیزی: امروز اطلاعات اقتصادی اهمیت زیادی دارد. در وضعیت مطلوب، نظام مالیاتی باید بتواند داده مورد نیاز کشور را تولید کند و فقط متکی به دستگاه‌های دیگر نباشد. هرچه اطلاعات دقیق‌تر باشد، تصمیم‌گیری نیز دقیق‌تر خواهد بود.

نظام مالیاتی فقط برای وصول مالیات نیست؛ داده‌هایی که در اختیار دارد می‌تواند برای سیاست‌گذاری اقتصادی کشور نیز مورد استفاده قرار گیرد.

اگر بتوانیم از این ظرفیت استفاده کنیم، نظام مالیاتی می‌تواند نقش گسترده‌تری در حکمرانی اقتصادی داشته باشد.

در شرایط اضطراری، درآمد مالیاتی باید افزایش پیدا کند

پرسش: آیا در شرایط جنگی، نظام مالیاتی باید صرفاً به دنبال حفظ درآمدهای گذشته باشد؟

عزیزی: اگر نگاه ما مبتنی بر اقتصاد مقاومتی باشد، اتفاقاً در شرایط اضطراری که کشور هم به درآمد بیشتری نیاز دارد و هم ممکن است برخی درآمدهای دیگر کاهش پیدا کند، نظام مالیاتی باید بتواند ظرفیت خود را افزایش دهد.

اگر در شرایط عادی قرار بوده درآمد مالیاتی در یک سطح مشخص باشد، در شرایط خاص باید بتواند ظرفیت بیشتری ایجاد کند.

البته این موضوع نیازمند یک پیش‌زمینه است؛ اینکه نظام مالیاتی کشور هنوز به سطح مطلوب نرسیده و همچنان ظرفیت‌هایی برای افزایش کارآمدی وجود دارد.

کاهش درآمد مالیاتی باید با گزارش دقیق همراه باشد

پرسش: در شرایط جنگی، برخی معتقدند درآمدهای مالیاتی باید کاهش پیدا کند تا فشار بر تولید و مردم کمتر شود. ارزیابی شما چیست؟

عزیزی: اگر گفته می‌شود جنگ باعث کاهش درآمد مالیاتی شده، باید دقیق مشخص شود که کدام بخش آسیب دیده است.

امروز با وجود سامانه‌ها و اطلاعاتی که وجود دارد، باید بتوانیم مشخص کنیم کدام صنعت، کدام گروه یا کدام منطقه آسیب دیده و چه میزان کاهش درآمد اتفاق افتاده است.

نمی‌توان صرفاً با یک گزاره کلی گفت چون شرایط خاص است، درآمد مالیاتی باید کاهش پیدا کند.

تصمیم‌گیری باید مبتنی بر اطلاعات دقیق باشد.

حمایت مالیاتی باید هدفمند باشد

پرسش: چگونه می‌توان میان تأمین مالی دولت و حفظ توان تولید و معیشت مردم تعادل ایجاد کرد؟

عزیزی: باید مشخص شود فشار به چه کسی وارد می‌شود.

ممکن است بخشی واقعاً آسیب دیده باشد و نیاز به حمایت داشته باشد، اما ممکن است بخشی دیگر چنین شرایطی نداشته باشد.

بنابراین حمایت باید هدفمند باشد.

نمی‌توان برای همه یک نسخه واحد ارائه کرد. باید مشخص شود چه کسی آسیب دیده و چه نوع حمایتی برای او مناسب است.

مالیات بر تراکنش راه‌حل عادی نیست

پرسش: آیا مالیات بر تراکنش می‌تواند یکی از ابزارهای افزایش درآمد دولت در شرایط بحران باشد؟

عزیزی: در شرایط عادی، مالیات بر تراکنش از نظر اقتصادی ابزار مناسبی نیست.

هر تراکنشی الزاماً درآمد نیست. ممکن است پولی جابه‌جا شود، اما این به معنای ایجاد درآمد یا سود اقتصادی نیست.

حتی اگر سازمان مالیاتی از گردش حساب‌ها برای تشخیص استفاده کند، باید توجه داشت که گردش مالی با درآمد یکی نیست.

اگر شرایطی ایجاد شود که هیچ ابزار دیگری برای تأمین مالی وجود نداشته باشد، شاید بتوان درباره چنین ابزارهایی به‌عنوان یک راهکار اضطراری فکر کرد، اما این موضوع باید محدود به شرایط خاص باشد و نباید به یک سیاست دائمی تبدیل شود.

مبارزه واقعی با فرار مالیاتی اعتماد ایجاد می‌کند

پرسش: یکی از محورهای افزایش تاب‌آوری نظام مالیاتی، مقابله با فرار مالیاتی است. در این زمینه چه اقداماتی ضروری است؟

عزیزی: اگر مبارزه با فرار مالیاتی واقعی باشد، مردم آن را مشاهده می‌کنند.

تفاوت اقدام واقعی و اقدام نمایشی مشخص است. وقتی مردم ببینند با فرارهای مالیاتی برخورد می‌شود و این برخورد فقط در حد حرف نیست، همراهی بیشتری با نظام مالیاتی خواهند داشت.

در کنار آن، باید از ظرفیت داده‌ها و سامانه‌های موجود استفاده شود. اتصال اطلاعات و تکمیل زیرساخت‌های داده‌ای می‌تواند کمک بزرگی به شناسایی فرار مالیاتی کند.

هرچه اطلاعات دقیق‌تر باشد، امکان تصمیم‌گیری درست‌تر نیز افزایش پیدا می‌کند.

قوانین جدید باید ظرفیت اطلاعاتی کشور را افزایش دهند

پرسش: برای افزایش تاب‌آوری نظام مالیاتی، چه اقداماتی باید در اولویت قرار گیرد؟

عزیزی: یکی از موضوعات مهم، اجرای سریع‌تر قوانینی مانند مالیات بر عایدی سرمایه و مالیات بر مجموع درآمد است.

این قوانین فقط از منظر درآمدی اهمیت ندارند، بلکه از نظر اطلاعاتی نیز مهم هستند.

وقتی این قوانین اجرا شوند و اطلاعات اقتصادی کامل‌تر شود، نظام مالیاتی می‌تواند شناخت دقیق‌تری از فعالیت‌های اقتصادی داشته باشد.

این موضوع فقط به سازمان مالیاتی کمک نمی‌کند، بلکه کل نظام حکمرانی اقتصادی کشور از آن بهره خواهد برد.

نظام مالیاتی باید برای شرایط آینده آماده شود

پرسش: جمع‌بندی شما از مسیر افزایش تاب‌آوری نظام مالیاتی چیست؟

عزیزی: نظام مالیاتی باید چند موضوع را هم‌زمان دنبال کند.

از یک طرف باید ظرفیت درآمدی خود را افزایش دهد، از طرف دیگر باید خدمات خود را پایدار نگه دارد، از داده‌ها استفاده کند و مبارزه با فرار مالیاتی را جدی‌تر دنبال کند.

در شرایط بحران، تصمیم‌ها باید بر اساس اطلاعات دقیق باشد. نه می‌توان بدون بررسی فشار را افزایش داد و نه می‌توان بدون تحلیل کاهش درآمد را پذیرفت.

اگر نظام مالیاتی به یک نظام داده‌محور و کارآمد تبدیل شود، می‌تواند در شرایط عادی و بحرانی نقش مؤثرتری در اقتصاد کشور ایفا کند.

پرسش‌های پرتکرار درباره دیدگاه عزیزی

آیا از نگاه عزیزی، تاب‌آوری نظام مالیاتی فقط به افزایش درآمد دولت مربوط است؟

خیر. از نگاه عزیزی، تاب‌آوری مالیاتی سه ضلع دارد: حفظ شاخص‌های کلان مالیاتی، استمرار خدمات مالیاتی و استفاده از داده‌های اقتصادی برای کمک به حکمرانی.

چرا عزیزی بر نقش داده‌های مالیاتی تأکید دارد؟

زیرا سازمان امور مالیاتی یکی از بزرگ‌ترین دارندگان داده‌های اقتصادی کشور است و در وضعیت مطلوب باید بتواند این اطلاعات را برای تصمیم‌گیری اقتصادی کشور در اختیار سایر نهادها قرار دهد.

آیا عزیزی معتقد است در شرایط جنگی باید مالیات کاهش پیدا کند؟

دیدگاه عزیزی این است که کاهش یا افزایش درآمد مالیاتی باید بر اساس اطلاعات دقیق انجام شود. نمی‌توان صرفاً با یک گزاره کلی درباره کاهش درآمد مالیاتی تصمیم گرفت و باید مشخص شود کدام بخش اقتصادی آسیب دیده است.

آیا مالیات بر تراکنش از نگاه عزیزی راهکار مناسبی است؟

عزیزی معتقد است مالیات بر تراکنش در شرایط عادی ابزار مناسبی نیست؛ زیرا هر تراکنش الزاماً درآمد یا سود اقتصادی محسوب نمی‌شود. به گفته او، تنها در شرایط بسیار اضطراری می‌توان درباره چنین ابزارهایی فکر کرد.

چرا مبارزه با فرار مالیاتی اهمیت دارد؟

از نگاه عزیزی، برخورد واقعی با فرار مالیاتی می‌تواند اعتماد عمومی به نظام مالیاتی را افزایش دهد؛ زیرا مردم زمانی همراهی بیشتری می‌کنند که آثار واقعی این اقدامات را مشاهده کنند.

مهم‌ترین اقدام برای افزایش تاب‌آوری مالیاتی چیست؟

بر اساس دیدگاه عزیزی، ترکیبی از توسعه داده‌ها، تکمیل زیرساخت‌های اطلاعاتی، حفظ خدمات مالیاتی، اجرای قوانین جدید و مبارزه واقعی با فرار مالیاتی می‌تواند تاب‌آوری نظام مالیاتی را افزایش دهد.

جمع‌بندی؛ تاب‌آوری مالیاتی با داده، شفافیت و تصمیم‌گیری دقیق افزایش می‌یابد

محور اصلی دیدگاه وحید عزیزی این است که نظام مالیاتی را نباید صرفاً یک دستگاه وصول درآمد دانست.

از نگاه او، نظام مالیاتی در شرایط بحران باید سه وظیفه را هم‌زمان انجام دهد: درآمدهای دولت را تأمین کند، خدمات خود را بدون اختلال ادامه دهد و به‌عنوان یک زیرساخت اطلاعاتی در خدمت تصمیم‌گیری اقتصادی کشور قرار گیرد.

در این نگاه، یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های نظام مالیاتی، داده‌هایی است که در اختیار دارد. سازمان امور مالیاتی به دلیل دسترسی به اطلاعات اقتصادی گسترده، می‌تواند نقشی فراتر از وصول مالیات داشته باشد و به یکی از پایه‌های حکمرانی اقتصادی تبدیل شود.

با این حال، استفاده از این ظرفیت نیازمند تکمیل زیرساخت‌های اطلاعاتی، اتصال داده‌ها، اجرای قوانین جدید و حرکت به سمت تصمیم‌گیری مبتنی بر اطلاعات است.

همچنین از نگاه عزیزی، سیاست مالیاتی در شرایط بحران نباید بر اساس کلی‌گویی طراحی شود. اگر بخشی از اقتصاد آسیب دیده است، باید دقیقاً مشخص شود کدام بخش، چه میزان و با چه سازوکاری نیازمند حمایت است.

بر این اساس، تاب‌آوری نظام مالیاتی نه صرفاً با افزایش رقم وصولی، بلکه با افزایش دقت، شفافیت، داده‌محوری و توانایی مدیریت شرایط مختلف سنجیده می‌شود.

برش‌ها و ویدئوهای کوتاه نشست

برش‌های منتخب نشست «جنگ، مالیات، تاب‌آوری؛ نظام مالیاتی ایران در خط مقدم» پس از آماده‌سازی در این بخش قرار می‌گیرد.