توسعه حملونقل ریلی یکی از مهمترین الزامات ارتقای بهرهوری در بخش حملونقل کشور و تقویت جایگاه ایران در شبکههای ترانزیتی منطقهای محسوب میشود. بر اساس اهداف تعیینشده در برنامه هفتم توسعه، سهم حملونقل ریلی بار باید از حدود ۱۰ درصد فعلی به ۳۰ درصد افزایش یابد؛ هدفی که در صورت تحقق، میتواند آثار قابل توجهی بر کاهش هزینههای لجستیک، بهبود ایمنی حملونقل، کاهش مصرف سوخت، کاهش استهلاک زیرساختهای جادهای و افزایش درآمدهای ترانزیتی کشور در شرایط های فعلی محاصره دریایی داشته باشد.
بررسی روندهای گذشته نشان میدهد که سهم حملونقل ریلی طی چهار برنامه توسعه پیشین نتوانسته از محدوده ۱۰ درصد فراتر رود. این موضوع بیانگر آن است که چالشهای موجود صرفاً به توسعه خطوط ریلی محدود نبوده و عوامل متعددی از جمله ساختار بازار حملونقل، مزیتهای رقابتی حمل جادهای، محدودیتهای سرمایهگذاری، کمبود ناوگان و ضعف در یکپارچهسازی زنجیرههای لجستیکی در شکلگیری این وضعیت نقش داشتهاند. از این رو، دستیابی به اهداف برنامه هفتم مستلزم تمرکز همزمان بر توسعه زیرساختها، افزایش بهرهوری شبکه موجود و هدایت بارهای مناسب به سمت ریل است.
در کنار بازار داخلی، تحولات اخیر در حوزه ترانزیت بینالمللی نیز فرصتهای قابل توجهی را پیش روی بخش ریلی کشور قرار داده است. افزایش ورود قطارهای باری از چین به ایران و رشد قابل توجه حجم مبادلات ریلی، بیانگر افزایش جذابیت کریدورهای عبوری از ایران در شبکه تجارت منطقهای است. این روند میتواند ضمن افزایش درآمدهای ترانزیتی، جایگاه ایران را به عنوان حلقه اتصال میان شرق و غرب آسیا تقویت کند.
در این میان، منطقه سرخس از اهمیت ویژهای برخوردار است. موقعیت جغرافیایی این منطقه در اتصال آسیای مرکزی، چین و ایران، همراه با کوتاهتر بودن مسیر نسبت به برخی کریدورهای رقیب، موجب شده است تا سرخس به یکی از نقاط راهبردی در نقشه لجستیکی منطقه تبدیل شود. کاهش مسافت عبور کالا در کشورهای واسط، هزینه حمل را کاهش داده و زمان دسترسی به بازارهای مقصد را کوتاهتر میکند. مزیتی که در فضای رقابتی فعلی تجارت بینالملل از اهمیت بالایی برخوردار است.
همچنین توسعه مسیرهای مکمل از طریق کشورهای منطقه، از جمله مسیرهای متصل به قرقیزستان و پایانه اوش، نشاندهنده تلاش برای تنوعبخشی به مسیرهای ترانزیتی و افزایش ظرفیت شبکه حملونقل بینالمللی کشور است. چنین رویکردی علاوه بر افزایش حجم مبادلات، میتواند انعطافپذیری شبکه حملونقل را در برابر تحولات سیاسی و اقتصادی منطقه ارتقا دهد.
اهمیت توسعه حملونقل ریلی تنها به ابعاد اقتصادی محدود نمیشود، بلکه از منظر تابآوری ملی و امنیت زنجیره تأمین نیز واجد اهمیت راهبردی است. تجربه تنشهای منطقهای کشورمان با آمریکا و اختلالات ایجادشده در برخی مسیرهای دریایی نشان داده است که اتکای بیش از حد به یک شیوه حملونقل میتواند تجارت خارجی کشورها را در معرض ریسک قرار دهد. در چنین شرایطی، توسعه کریدورهای ریلی و تقویت ارتباطات زمینی با کشورهای همسایه این امکان را فراهم میکند که جریان تجارت و ترانزیت حتی در صورت بروز محدودیت یا اختلال در مسیرهای دریایی نیز تداوم یابد. اتصال مؤثر به شبکههای ریلی آسیای مرکزی، چین و اوراسیا میتواند وابستگی به مسیرهای سنتی حملونقل را کاهش داده و ظرفیت کشور را برای مدیریت شرایط بحرانی افزایش دهد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟