Skip to main content

چارسو اقتصاد

در حال دریافت تاریخ...

پر بازدیدترین مطالب

چارسواقتصاد

رسانه تحلیل و اخبار اقتصاد ایران و جهان

دولت رئیسی چه کرد؟ تورم نقطه‌ای افت کرد؛ پول‌های بلوکه‌شده کره کجا رفت؟

دولت رئیسی چه کرد؟ تورم نقطه‌ای افت کرد؛ پول‌های بلوکه‌شده کره کجا رفت؟

کارنامه اقتصادی دولت رئیسی تصویری یکدست ندارد. تورم پس از شوک حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی جهش کرد، اما نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه از ۵۵.۵ درصد در فروردین ۱۴۰۲ به ۳۲.۳ درصد در اسفند همان سال کاهش یافت. رشد اقتصادی نیز در محدوده ۴ درصد باقی ماند و بخش نفت سهم مهمی…

- اندازه متن +

کارنامه اقتصادی دولت رئیسی تصویری یکدست ندارد. تورم پس از شوک حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی جهش کرد، اما نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه از ۵۵.۵ درصد در فروردین ۱۴۰۲ به ۳۲.۳ درصد در اسفند همان سال کاهش یافت. رشد اقتصادی نیز در محدوده ۴ درصد باقی ماند و بخش نفت سهم مهمی در تقویت آن داشت. منابع بلوکه‌شده ایران در کره جنوبی هم آزاد و به حساب بانک‌های ایرانی در قطر منتقل شد، اما نقداً به مردم نرسید و سند عمومی روشنی درباره مصرف نهایی آن در منابع بررسی‌شده دیده نمی‌شود.

دوره ریاست‌جمهوری رئیسی از چه زمانی آغاز و چه زمانی تمام شد؟

سیدابراهیم رئیسی پس از مراسم تحلیف در ۱۴ مرداد ۱۴۰۰ رسماً کار خود را به‌عنوان رئیس‌جمهور آغاز کرد و در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ در سانحه سقوط بالگرد جان باخت. پس از آن، محمد مخبر مسئولیت سرپرستی قوه مجریه را بر عهده گرفت. بنابراین ارزیابی عملکرد شخص رئیسی باید به سیاست‌ها و نتایج ثبت‌شده تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۳ محدود شود.

برای بررسی این کارنامه باید سه حوزه مستقل را از یکدیگر جدا کرد:

  • تحولات تورم و قدرت خرید خانوار؛
  • رشد اقتصادی و نقش بخش نفت؛
  • آزادسازی و نحوه انتقال دارایی‌های ارزی بلوکه‌شده.

مخلوط‌کردن این سه حوزه می‌تواند نتیجه‌ای گمراه‌کننده بسازد. کاهش تورم به معنای کاهش عمومی قیمت‌ها نیست، رشد اقتصادی لزوماً به معنای بهبود معیشت همه خانوارها نیست و آزادسازی یک دارایی ارزی نیز الزاماً به معنای ورود پول نقد به بازار یا توزیع آن میان مردم نخواهد بود.

تورم در دولت رئیسی چگونه تغییر کرد؟

روند تورم در دولت سیزدهم خطی و پیوسته نبود. تورم در ماه‌های ابتدایی فعالیت دولت کاهش یافت، پس از حذف ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی با شوک شدیدی روبه‌رو شد و سپس در سال ۱۴۰۲، به‌ویژه در شاخص نقطه‌به‌نقطه، مسیر نزولی پیدا کرد.

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌به‌نقطه در اسفند ۱۴۰۰ به ۳۴.۷ درصد و تورم سالانه به ۴۰.۲ درصد رسید. این مقطع تنها حدود هفت ماه پس از آغاز دولت بود و نمی‌توان تمام تحولات سال ۱۴۰۰ را به عملکرد دولت سیزدهم نسبت داد.

نقطه چرخش مهم در اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۱ شکل گرفت. دولت ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی را از بخش مهمی از زنجیره واردات کالاهای اساسی حذف و پرداخت یارانه نقدی ۳۰۰ و ۴۰۰ هزار تومانی را جایگزین آن کرد. نتیجه کوتاه‌مدت این سیاست، یک جهش کم‌سابقه در سطح قیمت‌ها بود.

مرکز آمار ایران تورم ماهانه خرداد ۱۴۰۱ را ۱۲.۲ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه را ۵۲.۵ درصد و تورم نقطه‌ای گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات را ۸۱.۶ درصد اعلام کرد. این ارقام نشان می‌دهند حذف ارز ترجیحی در مرحله نخست یک شوک تورمی بود، نه عامل فوری کاهش تورم.

تورم نقطه‌به‌نقطه، بر مبنای سال پایه ۱۴۰۰، در فروردین ۱۴۰۲ به ۵۵.۵ درصد رسید و تورم دوازده‌ماهه در اردیبهشت همان سال قله ۴۹.۱ درصدی را ثبت کرد. پس از این نقطه، مسیر شاخص‌های تورمی تغییر کرد؛ تورم نقطه‌به‌نقطه در اسفند ۱۴۰۲ به ۳۲.۳ درصد و تورم سالانه به ۴۰.۷ درصد کاهش یافت.

در اردیبهشت ۱۴۰۳ نیز مرکز آمار تورم نقطه‌به‌نقطه را ۳۱ درصد و تورم دوازده‌ماهه را ۳۷ درصد اعلام کرد. این ماه تقریباً با پایان دوره ریاست‌جمهوری رئیسی هم‌زمان بود.

مقطع زمانیتورم ثبت‌شدهبرداشت تحلیلی
اسفند ۱۴۰۰نقطه‌ای ۳۴.۷ درصد؛ سالانه ۴۰.۲ درصدپایان نخستین سال تقویمی فعالیت دولت
خرداد ۱۴۰۱ماهانه ۱۲.۲ درصد؛ نقطه‌ای ۵۲.۵ درصدشوک قیمتی پس از حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی
فروردین ۱۴۰۲نقطه‌ای ۵۵.۵ درصداوج تورم نقطه‌ای در جدول با سال پایه ۱۴۰۰
اردیبهشت ۱۴۰۲سالانه ۴۹.۱ درصداوج تورم دوازده‌ماهه این دوره
اسفند ۱۴۰۲نقطه‌ای ۳۲.۳ درصد؛ سالانه ۴۰.۷ درصدافت محسوس تورم نقطه‌ای، بدون بازگشت قیمت‌ها
اردیبهشت ۱۴۰۳نقطه‌ای ۳۱ درصد؛ سالانه ۳۷ درصدآخرین گزارش ماهانه هم‌زمان با پایان دوره رئیسی

بنابراین گزاره «تورم در دولت رئیسی کاهش یافت» فقط با توضیح نوع شاخص و نقطه شروع صحیح است. تورم نقطه‌به‌نقطه پس از قله فروردین ۱۴۰۲ کاهش چشمگیری داشت، اما تورم سالانه اسفند ۱۴۰۲ همچنان ۴۰.۷ درصد بود و سطح عمومی قیمت‌ها نیز کاهش پیدا نکرد.

کاهش نرخ تورم با ارزان‌شدن کالاها تفاوت دارد. وقتی نرخ تورم از ۵۵ به ۳۲ درصد می‌رسد، قیمت‌ها همچنان افزایش می‌یابند، اما سرعت افزایش آن‌ها کمتر می‌شود.

حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی چه اثری بر تورم گذاشت؟

حذف ارز ترجیحی مهم‌ترین تصمیم تورمی دولت سیزدهم بود. دولت استدلال می‌کرد تخصیص دلار ۴۲۰۰ تومانی به واردکنندگان باعث شکل‌گیری رانت می‌شود و یارانه ارزی لزوماً به مصرف‌کننده نهایی نمی‌رسد. به همین دلیل، یارانه از ابتدای زنجیره به پرداخت مستقیم به خانوار منتقل شد.

رئیسی در گفت‌وگوی تلویزیونی ۱۱ بهمن ۱۴۰۱ نیز پذیرفت که اجرای این سیاست در اردیبهشت همان سال به افزایش تورم و ایجاد مشکل برای مردم منجر شده است. او افزایش یارانه نقدی به ۳۰۰ و ۴۰۰ هزار تومان را اقدام جبرانی دولت معرفی کرد.

با وجود منطق ضد‌رانتی این اصلاح، سه پیامد اقتصادی آن را نمی‌توان نادیده گرفت:

  • قیمت کالاهای مشمول ارز ترجیحی در مدت کوتاهی افزایش یافت؛
  • یارانه نقدی تنها بخشی از افت قدرت خرید را جبران کرد؛
  • اثر جهش قیمت‌ها به سایر کالاها و خدمات نیز سرایت کرد.

در نتیجه، حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی را باید یک اصلاح پرهزینه همراه با شوک قیمتی دانست. کاهش بعدی نرخ تورم به معنای حذف اثر این شوک از سطح قیمت‌ها نبود.

چرا تورم نقطه‌ای در سال ۱۴۰۲ کاهش یافت؟

مرکز آمار ایران مقدار تورم را منتشر می‌کند، اما برای تمام تغییرات آن یک علت قطعی و منفرد ارائه نمی‌دهد. ازاین‌رو نسبت‌دادن کاهش تورم سال ۱۴۰۲ به یک تصمیم خاص، بدون تحلیل مجموعه متغیرهای پولی، ارزی و آماری، دقیق نیست.

  • اثر پایه آماری پس از جهش سال ۱۴۰۱

    قیمت‌ها در بهار ۱۴۰۱ جهش بزرگی را تجربه کردند. وقتی محاسبه تورم نقطه‌ای در سال بعد با سطح بالای قیمت‌های پس از آن شوک مقایسه شد، بخشی از نرخ تورم به‌طور طبیعی پایین‌تر آمد. این «اثر پایه» به معنی بازگشت قیمت‌ها به قبل از شوک نبود.

  • کاهش استفاده از تنخواه بانک مرکزی

    احسان خاندوزی، وزیر وقت اقتصاد، کاهش استفاده دولت از تنخواه بانک مرکزی را یکی از عوامل مهار فشار پولی معرفی کرده بود. به گفته او، استفاده از تنخواه از حدود ۵۴ هزار میلیارد تومان به ۸ هزار میلیارد تومان کاهش یافت. این توضیح بیشتر به تحولات بودجه‌ای سال ۱۴۰۰ مربوط است و به‌تنهایی علت کاهش تورم سال ۱۴۰۲ محسوب نمی‌شود.

  • اجرای سیاست تثبیت ارزی

    محمدرضا فرزین پس از آغاز ریاست خود بر بانک مرکزی در دی ۱۴۰۱ اعلام کرد نرخ ارز سامانه نیما برای تأمین کالاهای اساسی، مواد اولیه و ماشین‌آلات روی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان تثبیت می‌شود. این تصمیم با هدف محدودکردن انتقال نوسان بازار آزاد ارز به هزینه واردات و تولید اتخاذ شد.

  • مدیریت بازار ارز و افزایش درآمد نفتی

    افزایش تولید و صادرات نفت، منابع ارزی در دسترس دولت و بانک مرکزی را تقویت کرد. با این حال، نبود داده عمومی کامل درباره میزان دسترسی و نحوه مصرف تمام درآمدهای ارزی، مانع از آن است که کاهش تورم صرفاً به افزایش صادرات نفت نسبت داده شود.

برای شناخت تفاوت میان مهار تحریم و اصلاحات ساختاری می‌توانید گزارش اقتصاد مقاومتی؛ نسخه ایران برای بقا در جنگ اقتصادی را بخوانید.

رشد اقتصادی دولت رئیسی چقدر بود؟

بر اساس سری آماری بانک مرکزی با قیمت‌های ثابت سال ۱۳۹۵، رشد اقتصادی ایران در سال ۱۴۰۰ با نفت ۴.۴ درصد و بدون نفت ۳.۹ درصد بود. این ارقام برای سال ۱۴۰۱ به‌ترتیب ۴ و ۳.۵ درصد و برای سال ۱۴۰۲ به ۴.۵ و ۳.۶ درصد رسید.

سالرشد اقتصادی با نفترشد اقتصادی بدون نفتنتیجه
۱۴۰۰۴.۴ درصد۳.۹ درصدبخشی از سال پیش از آغاز دولت سیزدهم بود
۱۴۰۱۴ درصد۳.۵ درصدرشد مثبت، بدون جهش پایدار
۱۴۰۲۴.۵ درصد۳.۶ درصدبخش نفت فاصله رشد کل و غیرنفتی را بیشتر کرد

این ارقام نشان می‌دهند اقتصاد در این دوره رشد مثبت داشت، اما رشد سالانه در محدوده‌ای نزدیک به ۴ درصد باقی ماند. مهم‌ترین تفاوت سال ۱۴۰۲، رشد ۱۴.۷ درصدی ارزش افزوده گروه نفت و گاز بود. طبق گزارش بانک مرکزی، این گروه حدود ۱.۲ واحد درصد از رشد ۴.۵ درصدی اقتصاد را ایجاد کرد.

رشد بخش خدمات در سال ۱۴۰۲ معادل ۳.۸ درصد و رشد بخش کشاورزی فقط ۰.۲ درصد گزارش شد. مصرف دولتی نیز ۱.۷ درصد کاهش یافت و تشکیل سرمایه ثابت ناخالص ۷.۲ درصد رشد کرد.

بنابراین فروش و تولید بیشتر نفت به بهبود رشد کل کمک کرد، اما فاصله محدود رشد کل و رشد بدون نفت نشان می‌دهد اقتصاد غیرنفتی با جهشی فراگیر روبه‌رو نشد. رشد اقتصادی مثبت بود، اما به سطح هدف متوسط ۸ درصدی برنامه‌های توسعه نرسید.

آیا رشد اقتصادی به بهبود بازار کار منجر شد؟

نرخ بیکاری سال ۱۴۰۰ بر اساس گزارش مرکز آمار ۹.۲ درصد بود. این نرخ در پاییز ۱۴۰۲ به ۷.۶ درصد رسید، اما نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله همچنان ۲۰.۶ درصد باقی ماند. نرخ بیکاری در زمستان ۱۴۰۲ نیز ۸.۶ درصد اعلام شد.

کاهش نرخ بیکاری به‌تنهایی برای ارزیابی بازار کار کافی نیست. نرخ مشارکت اقتصادی، کیفیت شغل‌های ایجادشده، میزان دستمزد واقعی، اشتغال ناقص و تعداد افراد خارج‌شده از بازار کار نیز باید بررسی شوند. به همین دلیل نمی‌توان افت نرخ بیکاری را بدون توجه به این شاخص‌ها معادل بهبود کامل وضعیت اشتغال دانست.

پول‌های بلوکه‌شده ایران در کره جنوبی چه شد؟

آزادسازی منابع ایران در کره جنوبی یکی از مهم‌ترین تحولات ارزی دوره رئیسی بود. محمدرضا فرزین در ۲۱ مرداد ۱۴۰۲ اعلام کرد موجودی منابع ایران در کره جنوبی در ابتدا نزدیک به ۷ میلیارد دلار بوده، اما به‌دلیل کاهش ارزش وون کره در برابر دلار، نزدیک به یک میلیارد دلار از ارزش آن کاسته شده است.

اطلاعیه رسمی بانک مرکزی در ۲۷ شهریور ۱۴۰۲ جزئیات دقیق‌تری ارائه کرد. بر اساس این اطلاعیه، منابع ایران در ۱۹ مرداد از بانک‌های ووری، آی‌بی‌کی و شعبه سئول بانک ملت به حساب بانک مرکزی سوئیس منتقل شد تا از وون کره به یورو تبدیل شود.

پس از پایان انتقال، مبلغ ۵ میلیارد و ۵۷۳ میلیون و ۴۹۲ هزار یورو در حساب شش بانک ایرانی نزد بانک‌های دخان و الاهلی قطر قرار گرفت. این رقم، دقیق‌ترین عدد رسمی منتشرشده درباره منابع انتقال‌یافته است.

بانک مرکزی همچنین توضیح داد این منابع به‌صورت اسکناس یا پول نقد وارد ایران نشده و قرار است در چارچوب‌های تعیین‌شده، به‌عنوان پشتوانه ریال برای پرداخت‌های مجاز استفاده شود. در نتیجه، عبارت‌هایی مانند «تحویل ۶ میلیارد دلار پول نقد به ایران» یا «واریز مستقیم پول کره به مردم» صحیح نیستند.

ادعانتیجه بررسی
۶ میلیارد دلار پول نقد وارد ایران شدنادرست؛ رقم رسمی ۵.۵۷۳ میلیارد یورو در حساب‌های بانکی قطر بود
منابع در کره جنوبی باقی ماندنادرست؛ انتقال به سوئیس و سپس قطر تأیید شده است
پول مستقیماً میان مردم توزیع شدنادرست؛ چنین سازوکاری اعلام نشده است
هیچ استفاده‌ای از منابع امکان‌پذیر نبوداثبات‌نشده؛ منابع برای پرداخت‌های مجاز تعریف شد، اما گزارش عمومی جامعی از مصرف نهایی آن در منابع بررسی‌شده وجود ندارد

پس از انتقال این منابع، دسترسی ایران به پول تحت تأثیر محدودیت‌های سیاسی و تحریمی باقی ماند. به همین دلیل، میان «رفع توقیف»، «انتقال بانکی»، «قابل‌استفاده‌شدن» و «مصرف نهایی» باید تفاوت قائل شد. منبع رسمی انتقال را تأیید می‌کند، اما برای داوری درباره میزان و محل مصرف، گزارش تفصیلی و قابل‌راستی‌آزمایی لازم است.

آیا ۲.۷ میلیارد دلار از منابع ایران در عراق آزاد شد؟

یحیی آل‌اسحاق، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق، در خرداد ۱۴۰۲ گفت «طبق شنیده‌ها» ۲.۷ میلیارد دلار از منابع ایران در عراق آزاد شده و بخشی از آن می‌تواند برای هزینه حج و واردات کالاهای اساسی استفاده شود.

این خبر با اطلاعیه رسمی بانک مرکزی درباره منابع کره جنوبی تفاوت دارد. رقم ۲.۷ میلیارد دلار در منبع مورد استناد، نقل یک مقام اتاق بازرگانی و همراه با قید «طبق شنیده‌ها» بود. ازاین‌رو نباید آن را بدون ارائه تأیید رسمی بانک مرکزی، در ردیف دارایی‌های قطعاً آزاد و مصرف‌شده قرار داد.

کارنامه مسکن و شرکت‌های دانش‌بنیان چه می‌گوید؟

در حوزه مسکن، تفاوت میان «آغاز عملیات»، «قرارگرفتن در مراحل ساخت» و «تحویل واحد» اهمیت زیادی دارد. اعلام قرارگرفتن بیش از ۲.۶ میلیون واحد در فرایند ساخت نهضت ملی مسکن به معنای تحویل همین تعداد خانه نبود.

در مهر ۱۴۰۲، مهرداد بذرپاش از تحویل ۱۰ هزار و ۲۰۰ واحد شهری و روستایی در استان فارس و آغاز عملیات ۵۵ هزار واحد دیگر خبر داد. این آمار به یک برنامه استانی مربوط بود و نمی‌توان آن را به‌عنوان آمار تحویل کل کشور استفاده کرد.

در حوزه اقتصاد دانش‌بنیان نیز رئیسی در دی ۱۴۰۲ از فعالیت بیش از ۱۰ هزار شرکت دانش‌بنیان و پنج‌برابرشدن حمایت صندوق نوآوری در یک دوره ۲۵ماهه سخن گفت. این ارقام، آمار اعلامی دولت درباره توسعه زیست‌بوم دانش‌بنیان‌اند؛ اما برای سنجش اثر نهایی آن‌ها بر تولید ناخالص داخلی، صادرات و بهره‌وری به داده‌های مستقل بیشتری نیاز است.

جمع‌بندی؛ دولت رئیسی با اقتصاد ایران چه کرد؟

کارنامه اقتصادی دولت رئیسی را نمی‌توان فقط با یک شاخص مثبت یا منفی خلاصه کرد. دولت ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی را حذف کرد؛ تصمیمی که از منظر مقابله با رانت دفاع می‌شد، اما در کوتاه‌مدت شوک بزرگی به قیمت مواد غذایی و هزینه زندگی وارد کرد. پرداخت یارانه نقدی نیز نتوانست برای همه خانوارها افت قدرت خرید را به‌طور کامل جبران کند.

پس از قله تورمی سال ۱۴۰۲، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه کاهش یافت، اما قیمت‌ها پایین نیامدند و تورم سالانه همچنان در محدوده بسیار بالای ۴۰ درصد باقی ماند. بنابراین دستاورد قابل‌اندازه‌گیری، کاهش سرعت افزایش قیمت‌ها پس از شوک بود، نه مهار پایدار تورم یا بازگشت قدرت خرید.

اقتصاد طی سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ رشد مثبت نزدیک به ۴ درصد داشت. افزایش تولید و صادرات نفت، به‌ویژه در سال ۱۴۰۲، نقش مهمی در این رشد ایفا کرد، اما رشد اقتصاد غیرنفتی در محدوده ۳.۵ تا ۳.۹ درصد باقی ماند.

منابع بلوکه‌شده ایران در کره جنوبی نیز از حالت توقیف در بانک‌های کره‌ای خارج و به ۵.۵۷۳ میلیارد یورو در حساب بانک‌های ایرانی در قطر تبدیل شد. بااین‌حال، این انتقال به معنای ورود پول نقد به جامعه نبود و اطلاعات عمومی کافی درباره جزئیات مصرف نهایی منابع منتشر نشد.

در یک جمع‌بندی کوتاه، دولت رئیسی توانست فروش نفت و رشد مثبت اقتصاد را حفظ کند، تورم نقطه‌ای را پس از جهش ۱۴۰۱ پایین بیاورد و انتقال منابع کره جنوبی را انجام دهد؛ اما تورم مزمن، افت قدرت خرید، وابستگی رشد به نفت و محدودیت دسترسی شفاف به منابع ارزی همچنان باقی ماندند.

برای بررسی ساختار تحریم و اثر آن بر درآمد نفتی، تجارت و بازار ارز، گزارش جنگ اقتصادی چیست و چه تفاوتی با اقتصاد پساجنگ دارد؟ را ببینید.

پرسش‌های پرتکرار درباره کارنامه اقتصادی دولت رئیسی

  • تورم در دولت رئیسی کاهش یافت یا افزایش پیدا کرد؟

    هر دو اتفاق در مقاطع متفاوت رخ داد. تورم پس از حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی جهش کرد؛ سپس تورم نقطه‌ای از ۵۵.۵ درصد در فروردین ۱۴۰۲ به ۳۲.۳ درصد در اسفند کاهش یافت. تورم سالانه اسفند ۱۴۰۲ همچنان ۴۰.۷ درصد بود.

  • آیا کاهش تورم به معنی ارزان‌شدن کالاها بود؟

    خیر. کاهش نرخ تورم به این معناست که سرعت افزایش قیمت‌ها کمتر شده است؛ نه اینکه قیمت کالاها به سطح قبلی بازگشته باشند.

  • رشد اقتصادی در دولت رئیسی چند درصد بود؟

    طبق سری بانک مرکزی، رشد اقتصادی با نفت در سال‌های ۱۴۰۰، ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ به‌ترتیب ۴.۴، ۴ و ۴.۵ درصد بود. رشد بدون نفت در همین سال‌ها بین ۳.۵ تا ۳.۹ درصد قرار داشت.

  • پول‌های بلوکه‌شده ایران در کره جنوبی آزاد شد؟

    بله. بانک مرکزی انتقال و تبدیل منابع را تأیید کرد. مبلغ نهایی ۵ میلیارد و ۵۷۳ میلیون و ۴۹۲ هزار یورو بود که در حساب شش بانک ایرانی نزد دو بانک قطری قرار گرفت.

  • آیا پول کره جنوبی به‌صورت نقد وارد ایران شد؟

    خیر. این منابع به حساب‌های بانکی منتقل شدند و قرار بود برای پرداخت‌های مجاز استفاده شوند. سند عمومی جامعی درباره جزئیات مصرف نهایی آن‌ها در منابع بررسی‌شده وجود ندارد.

  • مهم‌ترین عامل رشد سال ۱۴۰۲ چه بود؟

    بخش نفت و گاز یکی از مهم‌ترین عوامل بود. ارزش افزوده این گروه ۱۴.۷ درصد رشد کرد و طبق گزارش بانک مرکزی ۱.۲ واحد درصد از رشد ۴.۵ درصدی اقتصاد را ساخت.

منابع گزارش

تعداد بازدید: ۲
درباره نویسنده

رصدبان

ارسال دیدگاه
0 دیدگاه

نظر شما در مورد این مطلب چیه؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

خانه
اخبار‌ پر بازدید
آخرین اخبار
تماس با ما