درآمد نفت و گاز قطر ۹۷ درصد سقوط کرد؛ هرمز چگونه درآمد دوحه را تقریباً قطع کرد؟

درآمد دولت قطر از نفت و گاز در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ به تنها ۸۷۴ میلیون ریال قطر سقوط کرد؛ در حالی که این رقم در سه‌ماهه مشابه سال قبل حدود ۳۴ میلیارد ریال بود. این کاهش معادل افت تقریبی ۹۷.۴ درصدی است و هم‌زمان با اختلال شدید صادرات LNG از تنگه هرمز و آسیب به بخشی از ظرفیت تولید راس لفان رخ داده است. نتیجه برای بودجه قطر سنگین بوده: دوحه فقط در سه‌ماهه دوم با کسری ۲۱.۲ میلیارد ریالی روبه‌رو شد و مجموع کسری نیمه نخست سال به حدود ۳۱.۵ میلیارد ریال رسید.

آخرین به‌روزرسانی: تازه‌ترین اظهارات مدیرعامل قطرانرژی در سپتامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد تولید LNG قطر همچنان در سطح بسیار محدودی قرار دارد و بحران تنگه هرمز علاوه بر صادرات جاری، خطر تأخیر در برخی پروژه‌های توسعه میدان شمالی را نیز افزایش داده است.

درآمد نفت و گاز قطر چقدر سقوط کرده است؟

داده‌های بودجه قطر یکی از شدیدترین افت‌های درآمد انرژی این کشور در سال‌های اخیر را نشان می‌دهد. درآمد نفت و گاز دولت در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ به ۸۷۴ میلیون ریال قطر رسید؛ در حالی که در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۵ این رقم حدود ۳۴ میلیارد ریال بود.

مقایسه این دو عدد نشان می‌دهد درآمد نفت و گاز قطر ظرف یک سال حدود ۹۷.۴ درصد کاهش یافته است. در همان دوره، کل درآمدهای دولت به حدود ۲۵.۶ میلیارد ریال رسید، در حالی که هزینه‌ها حدود ۴۶.۸ میلیارد ریال بود.

چرا درآمد نفت و گاز قطر ۹۷ درصد سقوط کرد؟

افت درآمد قطر حاصل یک عامل واحد نیست. هم‌زمانی اختلال در مسیر صادرات LNG، آسیب به بخشی از زیرساخت تولید و محدودیت اجرای قراردادهای بلندمدت، زنجیره درآمد انرژی این کشور را تحت فشار قرار داده است.

• اختلال شدید تردد LNG از تنگه هرمز

  قطر برای صادرات دریایی LNG به بازارهای جهانی به عبور از تنگه هرمز وابسته است. داده‌های ICIS که در گزارش‌های بین‌المللی بازتاب یافته نشان می‌دهد قطر در شش ماه نخست بحران تنها ۱۸ محموله LNG صادر کرده است؛ در حالی که در دوره مشابه سال قبل ۵۰۹ محموله صادر شده بود. این افت حدود ۹۶ درصدی نشان می‌دهد مشکل فقط کاهش قیمت یا تقاضا نبوده و مسیر فیزیکی صادرات به گلوگاه اصلی تبدیل شده است.

• آسیب به بخشی از ظرفیت LNG راس لفان

  حملات ماه مارس به مجموعه راس لفان به دو واحد مایع‌سازی LNG آسیب زد. قطرانرژی ظرفیت از دست رفته این دو واحد را مجموعاً ۱۲.۸ میلیون تن در سال اعلام کرده که حدود ۱۷ درصد ظرفیت صادرات LNG قطر را تشکیل می‌دهد.

• فورس ماژور در قراردادهای بلندمدت

  اختلال تولید و صادرات باعث شد قطرانرژی در بخشی از قراردادهای بلندمدت خود با مشتریان خارجی از سازوکار فورس ماژور استفاده کند. خریداران در چین، کره جنوبی، ایتالیا و بلژیک از بازارهایی هستند که از اختلال عرضه قطر تأثیر پذیرفته‌اند.

چرا تنگه هرمز برای قطر از بسیاری کشورهای خلیج فارس مهم‌تر است؟

تفاوت اصلی در نوع کالایی است که قطر صادر می‌کند. نفت خام را در برخی شرایط می‌توان از مسیرهای جایگزین، خطوط لوله یا حتی سازوکارهای پیچیده انتقال دریایی جابه‌جا کرد؛ اما صادرات عظیم LNG قطر به زنجیره‌ای از تأسیسات مایع‌سازی، پایانه بارگیری و کشتی‌های تخصصی LNG وابسته است.

به همین دلیل، اختلال در تردد هرمز برای قطر مستقیماً به محدودیت صادرات گاز مایع تبدیل شده است.

چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش تردد تنگه هرمز نصف شد؛ فقط ۹ کشتی عبور کردند ابعاد اختلال در کشتیرانی این مسیر را بررسی کرده است.

آسیب راس لفان چه مقدار از ظرفیت قطر را از مدار خارج کرد؟

راس لفان قلب صنعت LNG قطر است. طبق اعلام سعد الکعبی، وزیر مشاور در امور انرژی و مدیرعامل قطرانرژی، آسیب به دو واحد LNG حدود ۱۲.۸ میلیون تن ظرفیت سالانه را از دسترس خارج کرده است؛ رقمی معادل حدود ۱۷ درصد صادرات LNG قطر.

برآورد قطرانرژی این است که تعمیر کامل تأسیسات آسیب‌دیده می‌تواند سه تا پنج سال زمان ببرد. الکعبی همچنین در زمان اعلام خسارت، زیان درآمدی سالانه ناشی از آسیب تأسیسات را حدود ۲۰ میلیارد دلار برآورد کرده بود.

بنابراین حتی بازگشت کامل تردد از تنگه هرمز نیز به معنای بازگشت فوری قطر به ظرفیت صادراتی قبل از بحران نیست؛ بخشی از ظرفیت فیزیکی تولید برای دوره‌ای طولانی‌تر از مدار خارج شده است.

کسری بودجه قطر چرا به بالاترین سطح در حدود یک دهه رسید؟

مشکل قطر فقط افت صادرات LNG نیست. بودجه این کشور هنوز وابستگی بالایی به درآمد نفت و گاز دارد.

در بودجه ۲۰۲۶، دولت قطر کل درآمد را ۱۹۹ میلیارد ریال پیش‌بینی کرده بود که ۱۵۵ میلیارد ریال آن باید از نفت و گاز تأمین می‌شد. یعنی حدود ۷۸ درصد درآمد پیش‌بینی‌شده بودجه به بخش انرژی وابسته بود.

نکته مهم همین‌جاست: مجموع کسری سه‌ماهه اول و دوم از کسری پیش‌بینی‌شده برای کل سال ۲۰۲۶ عبور کرده است.

قطر و ایران چگونه به یک میدان گازی مشترک اما دو مدل اقتصادی متفاوت رسیده‌اند؟

بخش مهمی از ذخایر گازی قطر و ایران در یک ساختار زمین‌شناسی مشترک قرار دارد؛ میدانی که در ایران «پارس جنوبی» و در قطر «گنبد شمالی» نامیده می‌شود.

اما مدل استفاده دو کشور از این منبع متفاوت است. بخش بزرگی از گاز تولیدی پارس جنوبی وارد شبکه داخلی ایران می‌شود و در نیروگاه‌ها، بخش خانگی، صنایع و پتروشیمی مصرف می‌شود. قطر در مقابل، بخش بزرگی از مزیت اقتصادی میدان شمالی را بر صادرات LNG بنا کرده است.

برای آشنایی با ساختار صنعت انرژی قطر، گزارش چارسو اقتصاد درباره سه شرکت بزرگ انرژی قطر؛ قطرانرژی، LNG و نبراس چه می‌کنند؟ را نیز بخوانید.

سقوط صادرات قطر چه اثری بر بازار جهانی گاز دارد؟

قطر پیش از بحران یکی از مهم‌ترین تأمین‌کنندگان LNG جهان بود. افت شدید محموله‌های این کشور باعث شده بخشی از خریداران برای تأمین گاز به عرضه‌کنندگان دیگر، به‌ویژه آمریکا، مراجعه کنند.

این جابه‌جایی برای اروپا اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا کشورهای اروپایی برای پر کردن ذخایر پیش از زمستان با خریداران آسیایی بر سر محموله‌های محدود LNG رقابت می‌کنند.

چارسو اقتصاد در تحلیل تنگه هرمز چگونه برق اروپا را گران کرد؟ مسیر انتقال شوک LNG به بازار گاز، برق و صنایع اروپا را بررسی کرده است.

آیا بازگشایی هرمز درآمد قطر را فوراً به حالت عادی برمی‌گرداند؟

خیر. بازگشایی پایدار تنگه هرمز مهم‌ترین شرط برای ازسرگیری گسترده صادرات دریایی قطر است، اما تنها شرط نیست.

• مشکل اول؛ مسیر کشتیرانی

  تا زمانی که عبور کشتی‌های LNG از هرمز با ریسک بالا یا محدودیت روبه‌رو باشد، قطر نمی‌تواند ظرفیت تولید خود را به‌طور کامل به درآمد صادراتی تبدیل کند.

• مشکل دوم؛ ظرفیت آسیب‌دیده راس لفان

  حدود ۱۲.۸ میلیون تن ظرفیت سالانه LNG آسیب دیده و قطرانرژی برای تعمیر کامل آن بازه سه تا پنج ساله مطرح کرده است.

• مشکل سوم؛ بازگشت قراردادها و زنجیره حمل

  رفع فورس ماژور، برنامه‌ریزی دوباره کشتی‌ها و بازگرداندن محموله‌های قراردادی به برنامه عادی زمان می‌برد.

• مشکل چهارم؛ پروژه‌های توسعه‌ای

  مدیرعامل قطرانرژی در سپتامبر هشدار داده است که بحران هرمز ممکن است به دلیل دشواری ورود تجهیزات حیاتی، بعضی پروژه‌های توسعه میدان شمالی را نیز به تأخیر بیندازد.

سه سناریو پیش روی درآمد نفت و گاز قطر

مسیر آینده بیش از هر چیز به وضعیت کشتیرانی در هرمز و سرعت بازیابی زیرساخت‌های قطر بستگی دارد. این سناریوها پیش‌بینی قطعی نیستند و صرفاً پیامدهای اقتصادی شرایط متفاوت را نشان می‌دهند.

• تداوم اختلال شدید هرمز

  در این وضعیت صادرات LNG قطر همچنان محدود می‌ماند، فشار بر درآمد انرژی و بودجه دولت ادامه پیدا می‌کند و رقابت اروپا و آسیا برای محموله‌های جایگزین LNG تشدید می‌شود.

• بازگشایی پایدار تنگه هرمز

  امکان افزایش صادرات فراهم می‌شود، اما تولید و درآمد بلافاصله به سطح پیش از بحران بازنمی‌گردد؛ زیرا بخشی از ظرفیت راس لفان همچنان نیازمند تعمیر است.

• بازگشایی هرمز همراه با تأخیر پروژه‌های توسعه

  صادرات جاری می‌تواند بازیابی شود، اما اگر ورود تجهیزات و اجرای پروژه‌های میدان شمالی عقب بیفتد، برنامه افزایش ظرفیت LNG قطر در سال‌های آینده نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.

چرا سقوط درآمد قطر برای ایران هم اهمیت دارد؟

اهمیت این اتفاق برای ایران فقط به اشتراک در میدان پارس جنوبی و گنبد شمالی محدود نیست. بحران قطر نشان داده است که اختلال در یک گلوگاه حمل‌ونقل چگونه می‌تواند درآمد یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان LNG جهان را در مدت کوتاهی به‌شدت کاهش دهد.

برای ایران نیز امنیت مسیرهای صادرات انرژی، تنوع مسیرهای انتقال و توسعه ظرفیت‌های جایگزین یک مسئله راهبردی است. تفاوت در این است که بخش بزرگی از گاز پارس جنوبی در داخل ایران مصرف می‌شود، در حالی که مدل اقتصادی قطر به صادرات دریایی LNG وابستگی بسیار بیشتری دارد.

جمع‌بندی؛ نقطه‌ضعف اقتصاد گازی قطر آشکار شد

سقوط درآمد نفت و گاز قطر از حدود ۳۴ میلیارد ریال در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۵ به فقط ۸۷۴ میلیون ریال در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ نشان می‌دهد وابستگی شدید یک صادرکننده انرژی به یک مسیر دریایی چه ریسک بزرگی ایجاد می‌کند.

اختلال تردد در تنگه هرمز عامل اصلی محدودشدن صادرات LNG بوده و آسیب به تأسیسات راس لفان مشکل را عمیق‌تر کرده است. هم‌زمان، کسری بودجه سه‌ماهه دوم قطر به ۲۱.۲ میلیارد ریال رسیده و مجموع کسری نیمه نخست از رقم پیش‌بینی‌شده برای کل سال عبور کرده است.

بازگشایی پایدار هرمز می‌تواند بخش مهمی از صادرات قطر را احیا کند، اما بازگشت کامل درآمد انرژی به سطح پیش از بحران به بازیابی تولید، تعمیر ظرفیت آسیب‌دیده، عادی‌شدن کشتیرانی و اجرای بدون تأخیر پروژه‌های توسعه میدان شمالی وابسته خواهد بود.

سوالات پرتکرار درباره درآمد نفت و گاز قطر

• درآمد نفت و گاز قطر چقدر کاهش یافته است؟

  درآمد نفت و گاز دولت قطر در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ به ۸۷۴ میلیون ریال رسید؛ در حالی که در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۵ حدود ۳۴ میلیارد ریال بود. این ارقام نشان‌دهنده افت تقریبی ۹۷.۴ درصدی است.

• چرا درآمد گازی قطر این‌قدر کاهش پیدا کرد؟

  اختلال شدید عبور کشتی‌های LNG از تنگه هرمز، آسیب به بخشی از تأسیسات راس لفان و محدودشدن اجرای قراردادهای صادراتی از مهم‌ترین عوامل این افت هستند.

• کسری بودجه قطر در سال ۲۰۲۶ چقدر است؟

  کسری سه‌ماهه اول ۱۰.۳ میلیارد ریال و کسری سه‌ماهه دوم ۲۱.۲ میلیارد ریال اعلام شده است؛ بنابراین مجموع کسری نیمه نخست به حدود ۳۱.۵ میلیارد ریال قطر می‌رسد.

• آیا قطر مسیر دیگری برای صادرات LNG به‌جای تنگه هرمز دارد؟

  قطر مسیر صادراتی در مقیاس فعلی LNG خود که بتواند تنگه هرمز را به‌طور کامل دور بزند در اختیار ندارد. به همین دلیل اختلال در کشتیرانی هرمز مستقیماً صادرات دریایی LNG این کشور را تحت فشار قرار می‌دهد.

• میدان گازی مشترک ایران و قطر چیست؟

  این میدان در ایران «پارس جنوبی» و در قطر «گنبد شمالی» نام دارد و یکی از بزرگ‌ترین ذخایر گازی جهان محسوب می‌شود.

• اگر تنگه هرمز باز شود صادرات گاز قطر فوراً عادی می‌شود؟

  خیر. بازگشایی هرمز مانع اصلی حمل‌ونقل را کاهش می‌دهد، اما بخشی از ظرفیت LNG راس لفان آسیب دیده و تعمیر کامل آن طبق اعلام قطرانرژی می‌تواند سه تا پنج سال طول بکشد.

منابع گزارش

• خبرگزاری رسمی قطر (QNA)؛ بودجه سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶

  منبع رسمی کسری ۲۱.۲ میلیارد ریالی، درآمد کل و هزینه‌های دولت قطر.

• رویترز؛ درآمد نفت و گاز و کسری سه‌ماهه دوم قطر

  منبع مقایسه درآمد نفت و گاز سه‌ماهه دوم ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶.

• خبرگزاری رسمی قطر؛ بودجه سه‌ماهه اول ۲۰۲۶

  منبع کسری ۱۰.۳ میلیارد ریالی سه‌ماهه اول.

• خبرگزاری رسمی قطر؛ بودجه مصوب سال ۲۰۲۶

  منبع درآمد ۱۹۹ میلیارد ریالی و سهم ۱۵۵ میلیارد ریالی نفت و گاز.

• رویترز؛ آخرین وضعیت تولید قطرانرژی و پروژه‌های میدان شمالی

  منبع آخرین اظهارات سعد الکعبی درباره تولید محدود LNG و احتمال تأخیر پروژه‌های توسعه.

• The Peninsula / قطرانرژی؛ خسارت تأسیسات راس لفان

  منبع ظرفیت ۱۲.۸ میلیون تنی آسیب‌دیده، افت ۱۷ درصدی ظرفیت صادرات و برآورد خسارت درآمدی.

• شانا؛ اطلاعات میدان مشترک پارس جنوبی

  منبع اطلاعات بخش ایرانی میدان مشترک پارس جنوبی و گنبد شمالی.