تردد تنگه هرمز نصف شد؛ فقط ۹ کشتی عبور کردند، کرایه نفتکش‌ها نزدیک رکورد تاریخی

تردد قابل‌ردیابی کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز روز پنجشنبه به فقط ۹ فروند رسید؛ نصف میانگین ۱۰روزه ۱۸ کشتی و بسیار پایین‌تر از حدود ۱۲۵ کشتی بزرگ تجاری در روز پیش از جنگ. با این حال، جریان نفت متوقف نشده است: داده‌های کپلر نشان می‌دهد ۳۳.۷ میلیون بشکه نفت خام در هفته آغازشده از ۲۰ سپتامبر از هرمز خارج شده است. هم‌زمان شاخص درآمد روزانه ابرنفتکش در مسیر خلیج فارس به چین به ۱.۲۶ میلیون دلار رسیده و نزدیک رکورد تاریخی مانده است. اکنون بازار نفت هم‌زمان سه متغیر را دنبال می‌کند: تردد هرمز، هزینه بی‌سابقه حمل نفت و سرنوشت مذاکرات برای بازگشایی گسترده‌تر این مسیر.

به گزارش چارسو اقتصاد، داده‌های اولیه ردیابی کشتی‌ها که رویترز منتشر کرده نشان می‌دهد تنها ۹ کشتی تجاری قابل‌ردیابی روز پنجشنبه ۲ مهر از تنگه هرمز عبور کرده‌اند؛ این رقم یک روز قبل ۱۴ کشتی و میانگین ۱۰روزه ۱۸ فروند بوده است.

از ۹ کشتی ثبت‌شده، هشت فروند از تنگه خارج شدند و تنها یک کشتی وارد شد. میان کشتی‌های خروجی یک ابرنفتکش حامل نفت خام و یک حامل بزرگ گاز بدون بار نیز دیده می‌شد.

با این حال این ارقام تمام تردد واقعی هرمز را نشان نمی‌دهند. رویترز تأکید کرده است کشتی‌هایی که سیستم شناسایی خودکار یا AIS را خاموش کرده‌اند در این آمار ثبت نمی‌شوند.

تردد تنگه هرمز به ۹ کشتی رسید؛ نصف میانگین ۱۰روزه

عدد ۹ فروند نشان‌دهنده افت قابل‌توجه تردد قابل‌ردیابی در تنگه هرمز است. میانگین ۱۰روزه تا زمان انتشار داده‌ها ۱۸ کشتی بوده است؛ بنابراین تردد پنجشنبه دقیقاً نصف این میانگین بود.

فاصله با شرایط پیش از جنگ بسیار بزرگ‌تر است. براساس داده‌های منتشرشده از سوی رویترز، پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ شامل نفتکش، کشتی حامل گاز، فله‌بر و کانتینربر به‌طور معمول روزانه از این آبراه عبور می‌کردند.

۹ کشتی به معنی توقف جریان نفت از تنگه هرمز نیست

یک نکته مهم در تحلیل داده‌های هرمز این است که تعداد کشتی‌های قابل‌ردیابی را نباید مستقیماً با حجم نفت عبوری یکی دانست.

براساس داده‌های اولیه کپلر که رویترز منتشر کرده، خروج نفت خام از تنگه هرمز در هفته‌ای که از ۲۰ سپتامبر آغاز شد به ۳۳.۷ میلیون بشکه رسید و تقریباً در مسیر حجم هفته قبل قرار داشت.

این نفت توسط ۱۹ نفتکش جابه‌جا شده که ۱۷ فروند آنها ابرنفتکش یا VLCC بوده‌اند. هر VLCC می‌تواند حدود ۲ میلیون بشکه نفت حمل کند. بخش عمده نفت این کشتی‌ها متعلق به عربستان سعودی و پس از آن عراق بوده است.

در هفته کامل قبل نیز طبق داده‌های کپلر حدود ۴۹.۲ میلیون بشکه نفت خام از تنگه هرمز خارج شده بود.

بنابراین دو واقعیت به‌طور هم‌زمان وجود دارد: تعداد کشتی‌های قابل‌ردیابی بسیار پایین است، اما نفت همچنان در حجم قابل‌توجهی از تنگه خارج می‌شود.

چرا آمار عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز با یکدیگر متفاوت است؟

داده‌های کشتیرانی در شرایط فعلی هرمز محدودیت مهمی دارند. برخی کشتی‌ها برای کاهش ریسک شناسایی یا حمله، فرستنده AIS خود را خاموش می‌کنند و در شمارش عمومی دیده نمی‌شوند.

به همین دلیل مقام‌های آمریکایی ارقام بالاتری درباره تردد یا حجم نفت عبوری مطرح کرده‌اند. دونالد ترامپ نیز مدعی شده بود ۲۹ کشتی در یک شب از تنگه عبور کرده‌اند، اما این عدد به‌طور مستقل تأیید نشده است.

در نتیجه برای تحلیل وضعیت هرمز باید میان کشتی‌های قابل‌ردیابی، کل تردد احتمالی و حجم واقعی نفت حمل‌شده تفاوت گذاشت.

کرایه ابرنفتکش‌ها نزدیک بالاترین سطح تاریخ مانده است

افت تردد تنها نشانه فشار بر بازار حمل‌ونقل نفت نیست. هزینه استفاده از ابرنفتکش‌ها نیز به سطوحی رسیده که پیش از بحران تنگه هرمز سابقه نداشت.

براساس داده‌های لویدز لیست، شاخص درآمد معادل زمانی یا TCE برای ابرنفتکش‌های مسیر خلیج فارس به چین روز ۲۲ سپتامبر به حدود ۱.۲۶ میلیون دلار در روز رسید.

این رقم تنها یک درصد پایین‌تر از رکورد تاریخی ثبت‌شده در روز قبل بود.

شاخص مشابه برای مسیر عمان به چین نیز ۸۶۲ هزار و ۵۸۱ دلار در روز گزارش شده است.

این ارقام به معنی «کرایه ثابت هر نفتکش» نیستند. TCE شاخصی برای محاسبه درآمد روزانه معادل مالک کشتی پس از تعدیل برخی هزینه‌های سفر است، اما جهش آن به‌روشنی نشان می‌دهد حمل نفت از منطقه تا چه اندازه گران شده است.

چرا کرایه نفتکش‌ها با وجود ادامه صادرات نفت رکورد زده است؟

مشکل اصلی فقط میزان نفت موجود نیست؛ کارایی شبکه حمل‌ونقل کاهش یافته است.

• کشتی‌ها زمان بیشتری درگیر هر محموله هستند

  انتقال کشتی‌به‌کشتی و استفاده از مسیرهای پیچیده‌تر باعث می‌شود یک نفتکش در هر ماه سفرهای کمتری انجام دهد. نتیجه، کاهش عرضه مؤثر کشتی در بازار است.

• انتقال کشتی‌به‌کشتی گسترش یافته است

  تولیدکنندگان منطقه برای حفظ صادرات نفت از عملیات Ship-to-Ship در خارج از هرمز استفاده می‌کنند. این سازوکار جریان نفت را حفظ می‌کند، اما کشتی، زمان و عملیات بیشتری می‌طلبد.

• ریسک جنگ هزینه حمل را افزایش داده است

  ریسک امنیتی بالاتر، بیمه جنگ و هزینه عملیاتی نفتکش‌هایی را که وارد منطقه می‌شوند افزایش می‌دهد.

• اختلال مسیرهای جایگزین فشار را بیشتر کرده است

  مشکلات مسیر دریای سرخ و خط لوله شرق به غرب عربستان باعث شده بخشی از صادرات دوباره به مسیر خلیج فارس و تنگه هرمز وابسته شود.

چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش اختلال تنگه هرمز چگونه ساخت کارخانه و پتروشیمی را گران‌تر می‌کند؟ اثر همین افزایش هزینه حمل‌ونقل را بر سرمایه‌گذاری و صنایع بررسی کرده است.

هر بشکه نفت حتی بدون افزایش قیمت برنت گران‌تر جابه‌جا می‌شود

افزایش کرایه نفتکش یک تفاوت مهم با افزایش قیمت جهانی نفت دارد. حتی اگر قیمت شاخص برنت ثابت بماند، پالایشگاهی در چین، کره جنوبی یا ژاپن ممکن است برای دریافت همان بشکه نفت هزینه حمل بیشتری پرداخت کند.

رویترز در تحلیلی درباره سازوکار جدید حمل نفت در هرمز گزارش کرده است که هزینه حمل در برخی مسیرهای مرتبط با بحران از ۳۰ دلار برای هر بشکه نیز فراتر رفته است.

بنابراین بحران هرمز فقط یک «ریسک قیمت نفت» نیست؛ یک شوک لجستیکی و حمل‌ونقل نیز محسوب می‌شود.

قیمت نفت با وجود تردد پایین هرمز چرا جمعه کاهش یافت؟

آخرین معاملات هفته تصویر جالبی داشت. با وجود محدودیت شدید تردد هرمز و کرایه بالای نفتکش، قیمت نفت روز جمعه کاهش پیدا کرد.

نفت برنت با کاهش ۲.۲۸ دلاری یا ۲.۱ درصدی در ۱۰۴.۳۲ دلار برای هر بشکه تسویه شد. وست تگزاس اینترمدیت نیز با کاهش ۲.۲۰ دلاری به ۹۲.۴۱ دلار رسید.

رویترز گزارش داد امید بازار به کاهش تنش میان ایران و آمریکا یکی از عوامل اصلی افت قیمت بود.

این رفتار نشان می‌دهد در شرایط فعلی، بازار نفت فقط آمار روزانه کشتی‌ها را قیمت‌گذاری نمی‌کند؛ احتمال بازگشایی گسترده‌تر هرمز و نتیجه مذاکرات نیز وزن بالایی دارد.

رد طرح هفت‌روزه ایران معادله بازار نفت را دوباره تغییر داد

قیمت تسویه جمعه پیش از تحول مهم بعدی ثبت شد: دونالد ترامپ شنبه پیشنهاد هفت‌روزه ایران را رد کرد.

طرح ایران مسیری مرحله‌ای برای کاهش تنش در نظر گرفته بود که در صورت اجرای شروط طرفین، بازگشایی تنگه هرمز نیز بخشی از آن محسوب می‌شد.

بنابراین نخستین معاملات هفته جدید اهمیت زیادی دارند، زیرا برای اولین بار نشان می‌دهند بازار چگونه رد علنی پیشنهاد ایران را در کنار ادامه کانال مذاکرات ارزیابی می‌کند.

چارسو اقتصاد در گزارش رد طرح هفت‌روزه ایران چه اثری بر قیمت نفت و اقتصاد منطقه دارد؟ سناریوهای این تحول را بررسی کرده است.

همچنین جزئیات رد پیشنهاد در گزارش ترامپ طرح هفت‌روزه ایران را رد کرد؛ محاصره دریایی ادامه دارد منتشر شده است.

بازار نفت در شروع معاملات جدید چه چیزی را دنبال می‌کند؟

هیچ داده معتبر فعلی جهت قطعی قیمت نفت در معاملات بعدی را تعیین نمی‌کند. چند عامل در جهت‌های متفاوت عمل می‌کنند.

• رد پیشنهاد هفت‌روزه ایران

  کاهش احتمال بازگشایی سریع و کامل هرمز می‌تواند ریسک عرضه را در بازار حفظ کند.

• ادامه کانال مذاکرات

  رد یک پیشنهاد لزوماً به معنی پایان مذاکرات نیست. هر خبر تازه درباره میانجیگری می‌تواند انتظارات بازار را تغییر دهد.

• حجم واقعی نفت عبوری از هرمز

  اگرچه تعداد کشتی‌های قابل‌ردیابی پایین است، داده‌های کپلر نشان می‌دهد حجم قابل‌توجهی نفت همچنان از تنگه خارج می‌شود.

• وضعیت صادرات عربستان

  اختلال و بازیابی خط شرق به غرب عربستان می‌تواند مقدار نفتی را که ناچار است از هرمز عبور کند تغییر دهد.

مسیرهای جایگزین چقدر می‌توانند جای تنگه هرمز را بگیرند؟

عربستان سعودی و امارات خطوط لوله‌ای دارند که بخشی از نفت را بدون عبور از هرمز به بنادر دیگر منتقل می‌کنند، اما ظرفیت آنها برای جایگزینی کامل تنگه کافی نیست.

• خط شرق به غرب عربستان

  این خط نفت را به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌کند. رویترز گزارش داده عملیات آن پس از اختلال اخیر دوباره آغاز شده، اما بازگشت کامل ظرفیت زمان‌بر است.

• خط حبشان به فجیره امارات

  این خط نفت امارات را مستقیماً به دریای عمان منتقل می‌کند و امکان دور زدن تنگه هرمز را فراهم می‌سازد، اما ظرفیت آن تنها بخشی از صادرات منطقه را پوشش می‌دهد.

• انتقال کشتی‌به‌کشتی

  این روش امکان حفظ بخشی از صادرات را فراهم کرده است، اما نسبت به مسیر عادی هزینه و پیچیدگی بیشتری دارد.

برای اقتصاد ایران، فقط تعداد کشتی‌ها مهم نیست

برای ایران مسئله هرمز دو وجه دارد: میزان عبور کشتی‌های خارجی و امکان دسترسی خود ایران به شبکه تجارت و صادرات.

به همین دلیل، سرنوشت مذاکرات درباره محدودیت بنادر ایران و نحوه بازگشایی هرمز از خود عدد روزانه کشتی‌ها اهمیت بیشتری دارد.

افزایش قیمت نفت برای کشوری که بتواند آزادانه صادرات انجام دهد می‌تواند درآمد بیشتری ایجاد کند، اما اگر دسترسی به بازار، بیمه، کشتیرانی یا دریافت پول محدود باشد، قیمت بالاتر الزاماً به همان نسبت به درآمد بیشتر تبدیل نمی‌شود.

چهار شاخص برای فهمیدن وضعیت بعدی تنگه هرمز

• تعداد کشتی‌های قابل‌ردیابی

  میانگین فعلی ۱۰روزه ۱۸ کشتی است. افزایش پایدار تردد نسبت به این سطح می‌تواند نشانه کاهش اختلال باشد.

• حجم نفت عبوری

  تعداد کشتی به‌تنهایی کافی نیست. حجم بشکه‌های خارج‌شده از هرمز معیار مهم‌تری برای بازار انرژی است.

• کرایه VLCC

  کاهش پایدار شاخص فعلی ۱.۲۶ میلیون دلاری می‌تواند نشانه کاهش فشار بر ظرفیت حمل‌ونقل باشد.

• مسیر مذاکرات ایران و آمریکا

  هر توافق درباره هرمز یا محدودیت بنادر می‌تواند مستقیماً انتظارات مربوط به عرضه، حمل‌ونقل و قیمت نفت را تغییر دهد.

آخرین وضعیت تنگه هرمز و بازار نفت

سوالات پرتکرار درباره تنگه هرمز و قیمت نفت

• تنگه هرمز باز است یا بسته؟

  تنگه هرمز به‌طور کامل بسته نیست، اما تردد قابل‌ردیابی آن بسیار پایین‌تر از شرایط عادی است. پنجشنبه فقط ۹ کشتی در داده‌های ردیابی ثبت شدند، در حالی که پیش از جنگ حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ در روز از این مسیر عبور می‌کردند.

• چند کشتی از تنگه هرمز عبور می‌کنند؟

  آخرین داده اولیه کپلر برای پنجشنبه ۲ مهر ۹ کشتی را نشان می‌دهد؛ هشت کشتی خروجی و یک کشتی ورودی. میانگین ۱۰روزه ۱۸ کشتی بوده است. کشتی‌هایی که AIS خود را خاموش می‌کنند ممکن است در این آمار ثبت نشوند.

• آیا صادرات نفت از تنگه هرمز متوقف شده است؟

  خیر. داده‌های کپلر نشان می‌دهد ۳۳.۷ میلیون بشکه نفت خام در هفته آغازشده از ۲۰ سپتامبر تا زمان انتشار داده از هرمز خارج شده است.

• کرایه ابرنفتکش در تنگه هرمز چقدر شده است؟

  شاخص درآمد معادل زمانی VLCC در مسیر خلیج فارس به چین روز ۲۲ سپتامبر حدود ۱.۲۶ میلیون دلار در روز بود که تنها یک درصد پایین‌تر از رکورد تاریخی روز قبل قرار داشت.

• قیمت نفت برنت الان چقدر است؟

  آخرین قیمت تسویه موجود مربوط به جمعه است که نفت برنت در ۱۰۴.۳۲ دلار برای هر بشکه بسته شد. با آغاز معاملات جدید، این عدد تغییر می‌کند و باید با قیمت لحظه‌ای جایگزین شود.

• اگر تنگه هرمز باز شود قیمت نفت پایین می‌آید؟

  بازگشت پایدار تردد و کاهش ریسک حمل‌ونقل می‌تواند بخشی از فشار ریسک موجود در بازار نفت را کاهش دهد، اما قیمت نفت به عوامل دیگری مانند عرضه جهانی، تقاضا، ذخایر و تحولات سایر تولیدکنندگان نیز وابسته است.

• چرا با وجود عبور فقط ۹ کشتی، هنوز نفت زیادی از هرمز خارج می‌شود؟

  تعداد کشتی و حجم نفت یکسان نیستند. ابرنفتکش‌ها می‌توانند حدود ۲ میلیون بشکه نفت حمل کنند و علاوه بر آن، برخی کشتی‌ها با AIS خاموش حرکت می‌کنند و در شمارش عمومی دیده نمی‌شوند.

جمع‌بندی؛ هرمز خلوت است، اما جریان نفت هنوز ادامه دارد

آخرین داده‌ها دو تصویر ظاهراً متناقض از تنگه هرمز ارائه می‌کنند: تعداد کشتی‌های قابل‌ردیابی به فقط ۹ فروند رسیده و نصف میانگین ۱۰روزه است، اما ده‌ها میلیون بشکه نفت همچنان در طول هفته از این مسیر خارج شده است.

اثر اصلی بحران اکنون فقط در تعداد کشتی‌ها دیده نمی‌شود. هزینه جابه‌جایی نفت نیز به سطوح تاریخی رسیده و شاخص درآمد روزانه VLCC مسیر خلیج فارس به چین حدود ۱.۲۶ میلیون دلار است.

برای بازار نفت، سه داده از این پس تعیین‌کننده‌تر خواهند بود: حجم واقعی نفت عبوری، مسیر کرایه نفتکش‌ها و نتیجه مذاکرات مربوط به بازگشایی گسترده‌تر تنگه هرمز.

منابع گزارش

• رویترز؛ تردد کشتی‌ها

  گزارش رویترز درباره کاهش تردد تنگه هرمز به ۹ کشتی و میانگین ۱۰روزه

• رویترز؛ جریان نفت

  داده‌های کپلر درباره خروج ۳۳.۷ میلیون بشکه نفت خام از تنگه هرمز

• رویترز؛ قیمت نفت

  قیمت تسویه برنت و وست تگزاس و عوامل مؤثر بر بازار

• لویدز لیست

  داده‌های کرایه و درآمد ابرنفتکش‌های مسیر خلیج فارس به چین

• رویترز؛ هزینه انتقال نفت

  تحلیل سازوکار انتقال کشتی‌به‌کشتی و افزایش هزینه حمل نفت در بحران هرمز

• رویترز؛ خط شرق به غرب عربستان

  آخرین وضعیت خط لوله جایگزین عربستان و صادرات از ینبع