رقم ارزهای رفع تعهدشده در پروندههای ارزی تهران به ۹.۵ میلیارد یورو رسیده است؛ رقمی که نسبت به آمار ۸.۵ میلیارد یورویی اعلامشده در ۱۱ شهریور، حدود یک میلیارد یورو افزایش نشان میدهد. ناصر عتباتی، رئیسکل دادگستری استان تهران، ۶ مهر ۱۴۰۵ همچنین اعلام کرد که ۲۵ میلیارد یورو از تعهدات ارزی تعیین تکلیف شده و در پروندههای مرتبط با تراستیها نیز ارزهایی به ارزش بیش از ۲۶ هزار میلیارد تومان به کشور بازگشته است. با این حال، «رفع تعهد ارزی» الزاماً به معنای افزایش مستقیم ذخایر ارزی بانک مرکزی به همین میزان نیست و میتواند از مسیرهای قانونی مختلف انجام شود.
بهروزرسانی ۶ مهر ۱۴۰۵: تازهترین آمار اعلامی رئیسکل دادگستری استان تهران نشان میدهد رقم رفع تعهدات ارزی مورد پیگیری دستگاه قضایی از حدود ۸.۵ میلیارد یورو در ۱۱ شهریور به ۹.۵ میلیارد یورو رسیده است؛ یعنی در فاصله کمتر از یک ماه، حدود یک میلیارد یورو به رقم اعلامی رفع تعهدات اضافه شده است.
۹.۵ میلیارد یورو ارز صادراتی چگونه به چرخه اقتصاد بازگشت؟
ناصر عتباتی، رئیسکل دادگستری استان تهران، در نشست شورایعالی قوه قضاییه اعلام کرد تاکنون ۹.۵ میلیارد یورو از محل پروندههای مربوط به عدم رفع تعهدات ارزی به کشور بازگشته و ۲۵ میلیارد یورو نیز تعیین تکلیف شده است.
این آمار تازه، ادامه روند رسیدگی دستگاه قضایی به پروندههای عدم ایفای تعهدات ارزی است. در ۱۱ شهریور ۱۴۰۵، علی صالحی، دادستان تهران، رقم رفع تعهد ارزی را حدود ۸.۵ میلیارد یورو اعلام کرده بود. مقایسه دو گزارش نشان میدهد رقم اعلامی رفع تعهدشده طی این فاصله حدود یک میلیارد یورو افزایش یافته است.
| زمان اعلام | رفع تعهد ارزی اعلامشده | تعهدات تعیینتکلیفشده |
|---|---|---|
| اوایل مرداد ۱۴۰۵ | حدود ۷.۵ میلیارد یورو | حدود ۲۰ تا ۲۶ میلیارد یورو در گزارشهای مختلف آن مقطع |
| ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ | حدود ۸.۵ میلیارد یورو | ۲۵ میلیارد یورو |
| ۶ مهر ۱۴۰۵ | ۹.۵ میلیارد یورو | ۲۵ میلیارد یورو |
بنابراین مهمترین نکته تازه در گزارش ۶ مهر، افزایش رقم رفع تعهدات از ۸.۵ به ۹.۵ میلیارد یورو است؛ در حالی که رقم ۲۵ میلیارد یورویی تعیینتکلیفشده نسبت به گزارش ۱۱ شهریور تغییر نکرده است.
۲۵ میلیارد یورو «تعیین تکلیف» شده یعنی چه؟
دو عدد ۹.۵ و ۲۵ میلیارد یورو نباید با یکدیگر جمع یا به یک معنا تفسیر شوند. طبق اظهارات مقامات قضایی، ۹.۵ میلیارد یورو مربوط به رفع تعهدات ارزی انجامشده است، در حالی که رقم ۲۵ میلیارد یورو به پروندهها و تعهداتی اشاره دارد که وضعیت آنها تعیین تکلیف شده است.
بنابراین نمیتوان از این گزارش نتیجه گرفت که مجموعاً ۳۴.۵ میلیارد یورو ارز نقدی وارد کشور شده است. «تعیین تکلیف» از نظر حقوقی و اجرایی با «رفع تعهد انجامشده» یک مفهوم واحد نیست.
رفع تعهد ارزی دقیقاً به چه معناست؟
صادرکنندگان مشمول مقررات ارزی موظفاند ارز حاصل از صادرات خود را مطابق ضوابط تعیینشده به چرخه اقتصادی کشور بازگردانند. انجام این تعهد میتواند از مسیرهای قانونی تعیینشده در مقررات ارزی صورت گیرد.
به همین دلیل، عبارت «۹.۵ میلیارد یورو به کشور بازگشت» را نباید لزوماً به این معنا دانست که همین مقدار یورو بهصورت نقدی مستقیماً وارد ذخایر بانک مرکزی شده است. مفهوم دقیقتر این است که طبق اعلام مقام قضایی، به این میزان از تعهدات ارزی در پروندههای مورد پیگیری، رفع تعهد صورت گرفته است.
پروندههای تراستی چه ارتباطی با بازگشت ارز دارند؟
بخش دیگری از گزارش جدید به پروندههای موسوم به «تراستی» مربوط میشود. رئیسکل دادگستری استان تهران اعلام کرده است که در این حوزه، با تشکیل پرونده، بازداشت متهمان و صدور کیفرخواست، ارزهایی با ارزش ریالی بیش از ۲۶ هزار میلیارد تومان به کشور بازگشته است.
براساس توضیحات منتشرشده، رقم ۲۶ هزار میلیارد تومان ارزش ریالی ارزهای موضوع این پروندههاست و نباید آن را بهعنوان رقم دیگری از «ارز صادراتی» به ۹.۵ میلیارد یورو اضافه کرد.
چرا شبکههای تراستی در تجارت خارجی ایران اهمیت دارند؟
محدودیت دسترسی ایران به شبکه بانکی بینالمللی باعث شده بخشی از عملیات دریافت، انتقال و تسویه منابع ارزی تجارت خارجی از مسیر واسطهها و شرکتهای تراستی انجام شود.
این ساختار در شرایط محدودیت بانکی میتواند به انتقال منابع کمک کند، اما در عین حال نظارت بر مسیر پول، زمان تسویه و بازگشت منابع را پیچیدهتر میکند. پروندههای قضایی اخیر نیز بخشی از همین ریسک را نشان میدهند.
بازگشت ارز صادراتی چه اثری بر بازار دلار دارد؟
در سطح اقتصادی، افزایش میزان ایفای تعهدات ارزی میتواند منابع بیشتری را در دسترس چرخه رسمی تجارت و تأمین ارز قرار دهد. با این حال، نمیتوان از رقم ۹.۵ میلیارد یورو بهتنهایی نتیجه گرفت که قیمت دلار باید به همان نسبت کاهش پیدا کند.
بازار ارز علاوه بر عرضه ارز صادراتی، تحت تأثیر تقاضای وارداتی، درآمدهای نفتی، سیاستهای بانک مرکزی، انتظارات تورمی، تحولات سیاسی و ریسکهای تجاری قرار دارد.
چارسو اقتصاد در گزارش چرا دلار در ایران گران میشود؟ ۷ عامل اصلی افزایش قیمت دلار عوامل اثرگذار بر نرخ ارز، از رشد نقدینگی تا عرضه ارز و انتظارات بازار را بررسی کرده است.
برای مشاهده وضعیت روز بازار نیز گزارش قیمت دلار و یورو امروز ۶ مهر ۱۴۰۵ در چارسو اقتصاد منتشر شده است.
چرا برخی صادرکنندگان ارز خود را به موقع رفع تعهد نمیکنند؟
نباید تمام پروندههای عدم رفع تعهد ارزی را با یک علت توضیح داد. شرایط بنگاه، نوع صادرات، مقررات ارزی، محدودیتهای انتقال پول و تخلفات احتمالی میتوانند وضعیتهای متفاوتی ایجاد کنند.
اختلاف نرخهای ارزی
فاصله میان نرخهای رسمی و بازار میتواند بر انگیزه اقتصادی صادرکننده و نحوه عرضه ارز صادراتی اثر بگذارد. به همین دلیل، سازوکار قیمتگذاری ارز یکی از متغیرهای مهم در میزان بازگشت ارز است.
محدودیت انتقال پول
تحریمهای بانکی و محدودیت دسترسی به کانالهای متعارف انتقال پول میتواند بازگرداندن منابع صادراتی را برای برخی فعالان اقتصادی دشوارتر و پرهزینهتر کند.
استفاده از کارتهای بازرگانی اجارهای
مقامات قضایی در پروندههای اخیر نسبت به استفاده از کارتهای بازرگانی اجارهای نیز هشدار دادهاند؛ زیرا در چنین ساختاری امکان انتقال مسئولیت تعهد ارزی به اشخاصی که صادرکننده واقعی نیستند افزایش پیدا میکند.
تخلف یا عدم ایفای تعهد
بخشی از پروندههای مورد رسیدگی نیز مربوط به مواردی است که دستگاه قضایی عدم ایفای تعهدات را پیگیری کرده و برای برخی متهمان پرونده قضایی تشکیل شده است.
افزایش یک میلیارد یورویی رفع تعهد در کمتر از یک ماه چه میگوید؟
در ۱۱ شهریور، دادستان تهران از حدود ۸.۵ میلیارد یورو رفع تعهد ارزی خبر داده بود. رقم اعلامشده در ۶ مهر به ۹.۵ میلیارد یورو رسیده است.
اگر این دو گزارش را بر مبنای ارقام اعلامی مقامات قضایی مقایسه کنیم، حدود یک میلیارد یورو به رقم تجمعی رفع تعهدات اضافه شده است. این تغییر یکی از مهمترین بخشهای تازه خبر ۶ مهر است.
با این حال، برای سنجش اثر اقتصادی آن باید اطلاعات بیشتری درباره منشأ ارز، روش رفع تعهد، زمان ورود منابع به چرخه تجاری و نحوه تخصیص آن منتشر شود.
آیا ۹.۵ میلیارد یورو میتواند قیمت دلار را پایین بیاورد؟
از نظر تئوریک، افزایش عرضه قابل استفاده ارز میتواند بخشی از فشار سمت عرضه بازار را کاهش دهد؛ اما اطلاعات فعلی برای نسبت دادن تغییر مشخصی در قیمت دلار به این ۹.۵ میلیارد یورو کافی نیست.
اولاً این رقم تجمعی است و الزاماً در یک روز یا یک ماه وارد چرخه نشده است. ثانیاً رفع تعهد میتواند به روشهای مختلف قانونی انجام شود. ثالثاً بازار ارز همزمان تحت تأثیر مجموعه بزرگی از متغیرهای پولی، تجاری و انتظاری قرار دارد.
بنابراین تعبیر دقیقتر این است که افزایش بازگشت ارز صادراتی میتواند ظرفیت عرضه ارز در چرخه اقتصادی را تقویت کند، اما بهتنهایی تضمینکننده کاهش نرخ بازار آزاد نیست.
برای افزایش پایدار بازگشت ارز صادراتی چه چیزهایی مهم است؟
کاهش شکاف نرخهای ارزی
هرچه فاصله میان نرخ تسویه ارز صادراتی و نرخهای بازار کمتر باشد، انگیزه اقتصادی برای تأخیر در عرضه ارز کاهش پیدا میکند.
تنوع روشهای قانونی رفع تعهد
تسهیل روشهای قانونی و قابل ردیابی برای رفع تعهد میتواند هزینه بازگرداندن ارز را برای صادرکنندگان واقعی کاهش دهد.
تفکیک صادرکننده واقعی از پروندههای تخلف
سیاست ارزی زمانی مؤثرتر خواهد بود که میان مشکلات ناشی از محدودیت انتقال پول و موارد تخلف یا سوءاستفاده تفاوت قائل شود.
شفافیت بیشتر درباره آمار
انتشار منظم اطلاعات درباره کل تعهدات سررسیدشده، میزان رفع تعهد، روشهای رفع تعهد و مانده تعهدات میتواند تصویر دقیقتری از وضعیت واقعی ارز صادراتی ارائه کند.
جمعبندی؛ رقم بازگشت ارز بالا رفت، اما اثر آن بر دلار هنوز مستقیم نیست
تازهترین گزارش دستگاه قضایی نشان میدهد رقم رفع تعهدات ارزی مورد پیگیری به ۹.۵ میلیارد یورو رسیده است؛ در حالی که این رقم در ۱۱ شهریور حدود ۸.۵ میلیارد یورو اعلام شده بود. همزمان ۲۵ میلیارد یورو از پروندهها و تعهدات ارزی نیز تعیین تکلیف شده و در پروندههای تراستی، بیش از ۲۶ هزار میلیارد تومان ارزش ریالی ارز به کشور بازگشته است.
مهمترین نکته اقتصادی این گزارش، افزایش حدود یک میلیارد یورویی رقم رفع تعهدات در کمتر از یک ماه است. با این حال، این ارقام را نباید مستقیماً معادل افزایش ذخایر بانک مرکزی یا کاهش قطعی قیمت دلار دانست. برای سنجش اثر واقعی، نحوه رفع تعهد و میزان ارزی که عملاً در دسترس بازار رسمی و تجارت خارجی قرار گرفته اهمیت تعیینکننده دارد.
سؤالات پرتکرار درباره بازگشت ارز صادراتی
چه میزان ارز صادراتی رفع تعهد شده است؟
طبق اعلام رئیسکل دادگستری استان تهران در ۶ مهر ۱۴۰۵، رقم رفع تعهدات ارزی مورد پیگیری به ۹.۵ میلیارد یورو رسیده است.
۲۵ میلیارد یورو تعیین تکلیفشده یعنی ۲۵ میلیارد یورو به کشور برگشته است؟
خیر. در گزارش مقام قضایی، «رفع تعهد» و «تعیین تکلیف» جداگانه اعلام شدهاند. بنابراین نباید رقم ۲۵ میلیارد یورو را معادل ۲۵ میلیارد یورو ارز وصولشده تلقی کرد.
آیا ۹.۵ میلیارد یورو مستقیماً وارد ذخایر بانک مرکزی شده است؟
اطلاعات منتشرشده چنین چیزی را اثبات نمیکند. رفع تعهد ارزی میتواند از روشهای قانونی مختلف انجام شود و الزاماً به معنای واریز همین میزان یورو به ذخایر بانک مرکزی نیست.
رقم رفع تعهد ارزی نسبت به شهریور چقدر افزایش یافته است؟
در ۱۱ شهریور حدود ۸.۵ میلیارد یورو اعلام شده بود و رقم تازه ۹.۵ میلیارد یورو است؛ بنابراین رقم تجمعی اعلامشده حدود یک میلیارد یورو افزایش یافته است.
بازگشت ارز صادراتی باعث کاهش قیمت دلار میشود؟
افزایش عرضه قابل استفاده ارز میتواند به تعادل بازار کمک کند، اما نرخ دلار به عوامل متعدد دیگری از جمله تقاضای وارداتی، درآمدهای ارزی، سیاست بانک مرکزی و انتظارات بازار نیز وابسته است.
منابع
خبرگزاری میزان؛ گزارش نشست شورایعالی قوه قضاییه
منبع اصلی اظهارات مقامات قضایی و پیگیری پروندههای ارزی و تراستی.
خبرگزاری تسنیم؛ اعلام تازه رئیسکل دادگستری استان تهران
منبع رقم ۹.۵ میلیارد یورو رفع تعهد، ۲۵ میلیارد یورو تعیین تکلیف و بیش از ۲۶ هزار میلیارد تومان در پروندههای تراستی.
خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران؛ گزارش ۱۱ شهریور درباره پروندههای رفع تعهد ارزی
مبنای مقایسه با رقم ۸.۵ میلیارد یورویی اعلامشده در شهریور.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟