رشد سالانه نقدینگی ایران در مرداد ۱۴۰۵ به حدود ۵۴.۴ درصد رسیده و نسبت به قله برآوردی حدود ۵۶.۴ درصدی خرداد کاهش یافته است؛ اما این عقبنشینی به معنای کاهش حجم پول نیست. برآوردها نشان میدهد حجم نقدینگی در پایان مرداد به حدود ۱۸ هزار و ۵۴۱ همت رسیده؛ یعنی تنها در پنج ماه نخست سال حدود ۱۹ درصد افزایش یافته است. بنابراین داده تازه بیشتر از آنکه از «مهار نقدینگی» خبر دهد، نشانهای از کاهش محدود شتاب رشد آن است؛ تغییری که برای اثرگذاری پایدار بر تورم باید در ماههای بعد نیز ادامه پیدا کند.
بهروزرسانی ۶ مهر ۱۴۰۵: این گزارش براساس تازهترین اظهارات رئیسکل بانک مرکزی و برآوردهای منتشرشده از متغیرهای پولی تا پایان مرداد بهروزرسانی شده است. رقم ۱۸ هزار و ۵۴۱ همت، برآورد حاصل از رشد پنجماهه ۱۹ درصدی اعلامشده برای نقدینگی است.
رشد نقدینگی به ۵۴.۴ درصد رسید؛ دقیقاً چه اتفاقی افتاده است؟
تازهترین برآوردها از متغیرهای پولی نشان میدهد نرخ رشد نقطهبهنقطه نقدینگی در مرداد ۱۴۰۵ به حدود ۵۴.۴ درصد رسیده است. این نرخ در مقایسه با قله برآوردی حدود ۵۶.۴ درصدی خرداد، نزدیک به ۲ واحد درصد کاهش نشان میدهد.
این تغییر از آن جهت مهم است که جهت حرکت نرخ رشد نقدینگی در میانه تابستان تغییر کرده؛ اما نباید کاهش «نرخ رشد» را با کاهش «حجم نقدینگی» اشتباه گرفت.
نقدینگی پایان سال ۱۴۰۴ حدود ۱۵ هزار و ۵۸۰ همت برآورد شده بود. عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، رشد نقدینگی در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵ را حدود ۱۹ درصد اعلام کرده است. بر همین مبنا، حجم نقدینگی در پایان مرداد به حدود ۱۸ هزار و ۵۴۰ تا ۱۸ هزار و ۵۴۱ همت میرسد.
| شاخص | مقدار | توضیح |
|---|---|---|
| حجم نقدینگی پایان ۱۴۰۴ | حدود ۱۵٬۵۸۰ همت | مبنای محاسبه رشد پنجماهه |
| رشد نقدینگی در پنج ماه نخست ۱۴۰۵ | حدود ۱۹ درصد | اعلام رئیسکل بانک مرکزی |
| حجم برآوردی نقدینگی در پایان مرداد | حدود ۱۸٬۵۴۱ همت | برآورد براساس رشد پنجماهه اعلامشده |
| رشد نقطهبهنقطه نقدینگی در مرداد | حدود ۵۴.۴ درصد | نسبت به مرداد ۱۴۰۴ |
| رشد برآوردی نقدینگی در خرداد | حدود ۵۶.۴ درصد | قله برآوردی پیش از کاهش تابستان |
آیا افت رشد نقدینگی یعنی پول در اقتصاد کمتر شده است؟
خیر. این مهمترین نکته برای تفسیر آمار جدید است. کاهش نرخ رشد نقدینگی از حدود ۵۶.۴ درصد به ۵۴.۴ درصد به این معنا نیست که حجم نقدینگی کاهش پیدا کرده؛ بلکه نشان میدهد سرعت افزایش آن نسبت به نقطه اوج کمتر شده است.
برای مثال، حجم نقدینگی از حدود ۱۵ هزار و ۵۸۰ همت در پایان سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۸ هزار و ۵۴۱ همت در پایان مرداد رسیده است. بنابراین در مدت پنج ماه تقریباً ۲ هزار و ۹۶۰ همت به حجم نقدینگی اضافه شده است.
به زبان ساده، خودرو هنوز با سرعت زیادی در حال حرکت است؛ فقط نسبت به سرعت اوج خود کمی آهستهتر شده است.
چرا رشد ۵۴.۴ درصدی نقدینگی هنوز عدد بزرگی است؟
کاهش حدود ۲ واحد درصدی نسبت به قله خرداد یک تغییر جهت محسوب میشود، اما سطح فعلی رشد نقدینگی همچنان بسیار بالاست. به همین دلیل نمیتوان صرفاً با مشاهده دو ماه کاهش شتاب، از بازگشت کامل انضباط پولی یا مهار پایدار تورم سخن گفت.
برای ارزیابی واقعی وضعیت باید سه متغیر از یکدیگر تفکیک شوند:
حجم نقدینگی
کل موجودی پول و شبهپول در اقتصاد که همچنان در حال افزایش است و در پایان مرداد حدود ۱۸.۵ هزار همت برآورد میشود.
نرخ رشد نقدینگی
سرعت افزایش نقدینگی نسبت به دوره مشابه قبل که در مرداد به حدود ۵۴.۴ درصد رسیده است.
تورم
رشد سطح عمومی قیمتها که علاوه بر متغیرهای پولی، از نرخ ارز، انتظارات، شوکهای عرضه، بودجه دولت، هزینه تولید و شرایط خارجی نیز تأثیر میگیرد.
چرا رشد نقدینگی بعد از خرداد کاهش پیدا کرد؟
گزارشهای منتشرشده چند اقدام سیاست پولی را در کاهش شتاب رشد نقدینگی مؤثر میدانند. با این حال، برای نسبت دادن تمام تغییر دوماهه به یک سیاست مشخص هنوز به دادههای کاملتر بانک مرکزی نیاز است.
افزایش سختگیری بر رشد ترازنامه بانکها
کنترل مقداری ترازنامه بانکها یکی از ابزارهای بانک مرکزی برای محدود کردن سرعت خلق اعتبار و رشد داراییهای شبکه بانکی است.
افزایش نرخ ذخیره قانونی
افزایش ذخیره قانونی میتواند بخشی از منابع قابل استفاده بانکها برای گسترش اعتبار را محدود و قدرت خلق پول شبکه بانکی را کاهش دهد.
کاهش استفاده دولت از تنخواه بانک مرکزی
کاهش اتکا به تأمین مالی مستقیم از بانک مرکزی میتواند فشار بر پایه پولی را محدود کند؛ هرچند برای ارزیابی اثر نهایی باید کل شیوه تأمین کسری بودجه دولت بررسی شود.
مدیریت نقدینگی بازار بینبانکی
جمعآوری بخشی از مازاد ذخایر و مدیریت منابع در بازار بینبانکی نیز از ابزارهای مورد اشاره برای محدود کردن انبساط پولی بوده است.
افت رشد نقدینگی چه اثری بر تورم دارد؟
کاهش پایدار رشد نقدینگی میتواند در میانمدت یکی از عوامل کمککننده به کاهش فشارهای تورمی باشد، اما رابطه میان این دو فوری و یکبهیک نیست.
تورم نقطهبهنقطه ایران نیز در شهریور پس از حدود ۱۵ ماه افزایش، اندکی کاهش پیدا کرد و از ۸۴.۴ درصد در مرداد به ۸۳.۸ درصد رسید. این تغییر در کنار کاهش شتاب رشد نقدینگی قابل توجه است، اما یک یا دو مشاهده ماهانه برای اثبات شکلگیری روند پایدار کافی نیست.
از سوی دیگر، نرخ ارز، کسری بودجه، انتظارات تورمی و شوکهای عرضه میتوانند حتی در دوره کاهش رشد نقدینگی فشار تورمی ایجاد کنند.
۱۸ هزار و ۵۴۱ همت نقدینگی برای اقتصاد ایران چه معنایی دارد؟
رقم ۱۸ هزار و ۵۴۱ همت نشاندهنده اندازه بسیار بزرگ کل پول و شبهپول موجود در اقتصاد است؛ اما خود این عدد بهتنهایی تعیین نمیکند که چه مقدار از نقدینگی وارد بازار ارز، طلا، مسکن یا کالاهای مصرفی خواهد شد.
برای تحلیل فشار احتمالی بر بازارها باید ترکیب نقدینگی، نسبت پول به شبهپول، نرخ سود، انتظارات تورمی و رفتار سپردهگذاران نیز بررسی شود.
برای مثال، افزایش سهم پول و سپردههای بسیار نقدشونده میتواند با رفتار متفاوتی نسبت به افزایش سپردههای مدتدار همراه باشد. بنابراین صرف مشاهده رقم کل نقدینگی برای پیشبینی حرکت دلار یا طلا کافی نیست.
افت رشد نقدینگی چه ارتباطی با قیمت دلار دارد؟
رشد نقدینگی یکی از متغیرهای بنیادی مؤثر بر ارزش پول در بلندمدت است، اما قیمت روزانه دلار تنها با این شاخص تعیین نمیشود. عرضه ارز، درآمدهای صادراتی، محدودیتهای تجاری، سیاست ارزی، انتظارات و تحولات سیاسی نیز میتوانند نرخ ارز را جابهجا کنند.
چارسو اقتصاد در گزارش چرا دلار در ایران گران میشود؟ ۷ عامل اصلی افزایش قیمت دلار رابطه نقدینگی، تورم، عرضه ارز و انتظارات را بهصورت جداگانه بررسی کرده است.
آیا کاهش رشد نقدینگی به معنی مهار تورم است؟
هنوز نه. دادههای جدید را میتوان یک نشانه اولیه از کاهش شتاب متغیرهای پولی دانست، اما برای استفاده از عبارتهایی مانند «مهار نقدینگی» یا «بازگشت ثبات پولی» باید کاهش رشد در چند ماه متوالی تثبیت شود.
رشد سالانه حدود ۵۴.۴ درصدی همچنان سطح بالایی است و همزمان حجم نقدینگی در پنج ماه نخست سال حدود ۱۹ درصد افزایش یافته است.
به همین دلیل، آزمون اصلی سیاست پولی در ماههای آینده این نیست که نرخ رشد برای یک یا دو ماه پایین آمده باشد؛ بلکه باید مشخص شود آیا این روند بدون ایجاد فشار شدید بر تأمین مالی بخش واقعی اقتصاد ادامه پیدا میکند یا خیر.
سه عددی که باید در ماههای بعد زیر نظر گرفت
رشد نقطهبهنقطه نقدینگی
ادامه کاهش این نرخ در شهریور و پاییز میتواند شواهد قویتری از تغییر مسیر رشد متغیرهای پولی ارائه کند.
رشد پایه پولی و بدهی بانکها به بانک مرکزی
این متغیرها کمک میکنند مشخص شود کاهش رشد نقدینگی تا چه اندازه ناشی از تغییر واقعی در رفتار شبکه بانکی و سیاست پولی بوده است.
ترکیب پول و شبهپول
افزایش یا کاهش سهم پول میتواند درباره میزان نقدشوندگی منابع و شدت بالقوه تقاضا در بازار کالا و دارایی اطلاعات بیشتری بدهد.
موانع اصلی کاهش پایدار رشد نقدینگی چیست؟
ناترازی شبکه بانکی
بانکهای دارای ناترازی میتوانند از مسیر اضافهبرداشت، رشد داراییها و گسترش اعتبار، فشار بر متغیرهای پولی ایجاد کنند. اصلاح این وضعیت نیازمند نظارت مستمر بر ترازنامه و تعیین تکلیف بانکهای مسئلهدار است.
کسری بودجه دولت
اثر کسری بودجه بر نقدینگی به شیوه تأمین آن بستگی دارد. تأمین کسری از منابع بانکی یا بانک مرکزی میتواند اثر پولی متفاوتی با فروش واقعی اوراق به بخش غیربانکی داشته باشد.
انتظارات تورمی و بازار ارز
حتی با کاهش شتاب رشد نقدینگی، افزایش نااطمینانی یا جهش نرخ ارز میتواند از مسیر هزینه واردات و انتظارات، فشار بر سطح قیمتها را حفظ کند.
جمعبندی؛ نقدینگی کندتر شده، اما هنوز مهار نشده است
مهمترین پیام آمار مرداد این نیست که «موتور خلق پول خاموش شده»، بلکه این است که شتاب رشد نقدینگی پس از رسیدن به سطوح بسیار بالا، اندکی کاهش یافته است.
رشد نقطهبهنقطه نقدینگی به حدود ۵۴.۴ درصد رسیده و نسبت به قله برآوردی خرداد حدود ۲ واحد درصد پایینتر آمده است. همزمان، حجم نقدینگی در پنج ماه نخست ۱۴۰۵ حدود ۱۹ درصد افزایش یافته و به حدود ۱۸ هزار و ۵۴۱ همت رسیده است.
بنابراین داده تازه را میتوان یک تغییر جهت اولیه دانست، نه پایان مسئله نقدینگی. اگر کاهش نرخ رشد در ماههای آینده ادامه یابد و همزمان پایه پولی، ناترازی بانکها و کسری بودجه نیز کنترل شوند، شواهد قویتری از تغییر پایدار مسیر پولی اقتصاد شکل خواهد گرفت.
سؤالات پرتکرار درباره رشد نقدینگی در ایران
رشد نقدینگی در مرداد ۱۴۰۵ چقدر بوده است؟
براساس برآوردهای منتشرشده، رشد نقطهبهنقطه نقدینگی در پایان مرداد حدود ۵۴.۴ درصد بوده است.
حجم نقدینگی ایران در مرداد ۱۴۰۵ چقدر بوده است؟
براساس رشد پنجماهه ۱۹ درصدی اعلامشده از سوی رئیسکل بانک مرکزی و رقم پایان سال ۱۴۰۴، حجم نقدینگی پایان مرداد حدود ۱۸ هزار و ۵۴۰ تا ۱۸ هزار و ۵۴۱ همت برآورد میشود.
آیا افت رشد نقدینگی یعنی حجم پول کم شده است؟
خیر. حجم نقدینگی همچنان افزایش یافته است. آنچه کاهش پیدا کرده سرعت رشد سالانه نقدینگی نسبت به قله برآوردی خرداد است.
کاهش رشد نقدینگی باعث کاهش تورم میشود؟
کاهش پایدار رشد نقدینگی میتواند در میانمدت به کاهش فشارهای تورمی کمک کند، اما تورم علاوه بر متغیرهای پولی از نرخ ارز، بودجه دولت، انتظارات و شوکهای عرضه نیز تأثیر میگیرد.
چرا با وجود افت رشد نقدینگی، قیمت دلار میتواند افزایش پیدا کند؟
زیرا نرخ ارز علاوه بر نقدینگی به عرضه و تقاضای ارز، درآمدهای صادراتی، محدودیتهای تجاری، انتظارات و ریسکهای سیاسی وابسته است. کاهش محدود رشد نقدینگی بهتنهایی تضمینکننده کاهش نرخ ارز نیست.
منابع
خبرگزاری تسنیم؛ معادله نقدینگی در جنگ تغییر کرد
منبع ارقام رشد پنجماهه، حجم برآوردی نقدینگی مرداد و نرخ رشد نقطهبهنقطه.
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
مرجع رسمی آمارهای پولی و بانکی و اظهارات سیاستگذار پولی.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟