چرا دلار در ایران گران میشود؟ پاسخ فقط «تحریم» یا فقط «چاپ پول» نیست. در بلندمدت، رشد نقدینگی و تورم، کسری بودجه و ناترازی بانکها ارزش ریال را تحت فشار قرار میدهند؛ در سمت دیگر، تحریم، محدودیت درآمد نفتی و دشواری دسترسی به ارز، عرضه دلار را کاهش میدهند. خبرهای سیاسی، جنگ و مذاکرات نیز با تغییر انتظارات میتوانند سرعت افزایش یا کاهش نرخ ارز را تغییر دهند. بررسی چارسو اقتصاد نشان میدهد ۷ عامل اصلی پشت روند بلندمدت قیمت دلار قرار دارند و مهار پایدار آن بدون اصلاح همزمان سیاست پولی، بودجه، بازار ارز و ریسکهای خارجی دشوار است.
به گزارش چارسو اقتصاد، دلار آزاد در پایان معاملات یکشنبه ۵ مهر ۱۴۰۵ در محدوده ۲۳۵ هزار تومان قرار داشت؛ در حالی که نرخ حواله دلار در مرکز مبادله حدود ۱۷۱ هزار و ۷۴۰ تومان اعلام شده بود. این فاصله فقط یک نوسان روزانه نیست؛ بلکه بخشی از مسئله بزرگتری است که طی سالها ارزش ریال را کاهش داده است.
برای مشاهده تغییرات روزانه بازار میتوانید گزارش قیمت دلار و یورو امروز را دنبال کنید. اما این گزارش به سؤال متفاوتی پاسخ میدهد: چرا دلار در ایران در یک روند چندساله گران میشود و چه چیزی میتواند این روند را مهار کند؟
دلار در ایران چرا طی سالها گران شده است؟
برای فهم مسئله باید میان «روند بلندمدت» و «نوسان کوتاهمدت» دلار تفاوت گذاشت. خبر مذاکرات، جنگ یا یک تصمیم بانک مرکزی میتواند قیمت را طی چند ساعت یا چند روز جابهجا کند، اما افزایش چندساله نرخ ارز معمولاً به متغیرهای بنیادی اقتصاد مربوط است.
نمونه تاریخی این تفاوت روشن است. دولت در فروردین ۱۳۹۷ نرخ ۴۲۰۰ تومان را بهعنوان نرخ رسمی دلار اعلام کرد؛ اما تثبیت اداری نرخ نتوانست جلوی افزایش قیمت در بازار آزاد را بگیرد. در سال ۱۴۰۰ دلار عمدتاً در محدوده ۲۵ تا ۳۰ هزار تومان نوسان داشت، در مهر ۱۴۰۴ از مرز ۱۱۰ هزار تومان عبور کرد و در مهر ۱۴۰۵ به محدوده ۲۳۵ هزار تومان رسید.
| مقطع | وضعیت نرخ دلار | نکته مهم |
|---|---|---|
| فروردین ۱۳۹۷ | ۴۲۰۰ تومان نرخ رسمی اعلامشده | تلاش دولت برای تثبیت دستوری نرخ ارز |
| سال ۱۴۰۰ | عمدتاً حدود ۲۵ تا ۳۰ هزار تومان | مذاکرات سیاسی باعث نوسان محسوس بازار شد |
| ۶ مهر ۱۴۰۴ | حدود ۱۱۰ هزار تومان | همزمان با بازگشت تحریمهای شورای امنیت و افزایش ریسک سیاسی |
| ۵ مهر ۱۴۰۵ | حدود ۲۳۵ هزار تومان | بیش از دو برابر سطح یک سال قبل |
چارسو اقتصاد ابعاد این تغییر یکساله را در گزارش یک سال پس از اسنپبک؛ دلار ۲ برابر شد، اما کدام تحریم اقتصاد ایران را بیشتر تحت فشار گذاشت؟ بررسی کرده است.
۷ عامل اصلی گرانی دلار در ایران چیست؟
افزایش نرخ دلار را میتوان سادهشده از دو مسیر دید: از یک طرف مقدار ریال و تقاضا برای ارز افزایش پیدا میکند و از طرف دیگر عرضه و دسترسی اقتصاد به ارز خارجی محدود میشود. هفت عامل زیر مهمترین کانالهای این دو مسیر هستند.
۱. کسری بودجه دولت
وقتی هزینههای دولت بیشتر از درآمدهای پایدار باشد، نحوه تأمین کسری اهمیت زیادی پیدا میکند. اگر کسری بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به منابع بانک مرکزی و شبکه بانکی منتقل شود، میتواند پایه پولی و نقدینگی را افزایش دهد. مرکز پژوهشهای مجلس کسری لایحه بودجه ۱۴۰۵ را حدود ۹۴۰ هزار میلیارد تومان برآورد کرده بود. البته وجود کسری بودجه بهتنهایی به معنی چاپ مستقیم همان مقدار پول نیست؛ مسیر تأمین کسری تعیین میکند فشار پولی آن چقدر خواهد بود.
۲. رشد نقدینگی و پایه پولی
وقتی حجم پول و شبهپول سریعتر از ظرفیت تولید اقتصاد افزایش پیدا کند، فشار تورمی ایجاد میشود. بخشی از نقدینگی در دورههای نااطمینانی نیز به سمت داراییهایی مانند ارز و طلا حرکت میکند. براساس دادههای منتشرشده از بانک مرکزی، نقدینگی در پایان ۱۴۰۴ حدود ۵۳.۳ درصد و پایه پولی حدود ۶۱.۵ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته بود. رئیسکل بانک مرکزی نیز رشد نقدینگی پنج ماه نخست ۱۴۰۵ را حدود ۱۹ درصد اعلام کرده است.
۳. تورم بالا و کاهش قدرت خرید ریال
یکی از بنیادیترین پاسخها به سؤال «چرا دلار گران میشود؟» تفاوت تورم ایران با اقتصادهای طرف تجاری است. اگر سطح قیمتها در ایران برای سالها بسیار سریعتر افزایش پیدا کند، قدرت خرید ریال کاهش مییابد و این اختلاف در بلندمدت خود را در نرخ ارز نیز نشان میدهد.
براساس اعلام بانک مرکزی، تورم نقطهبهنقطه در شهریور ۱۴۰۵ حدود ۸۳.۸ درصد بوده است. مرکز آمار نیز تورم نقطهای مرداد را حدود ۸۹ درصد اعلام کرده بود. جزئیات این تغییر در گزارش تورم ایران پس از ۱۵ ماه کاهش یافت؛ نرخ نقطهای به ۸۳.۸ درصد رسید بررسی شده است.
۴. تحریم، محدودیت صادرات نفت و کاهش دسترسی به ارز
بخش مهمی از عرضه ارز ایران به صادرات نفت، پتروشیمی و سایر کالاها وابسته است. بنابراین محدود شدن صادرات یا دسترسی به درآمدهای ارزی، سمت عرضه بازار ارز را تحت فشار قرار میدهد.
رویترز با استناد به دادههای ردیابی نفتکشها گزارش کرده است که بارگیری نفت خام و میعانات ایران از حدود ۲ میلیون بشکه در روز در مارس ۲۰۲۶ به حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز در اوت کاهش یافت. این افت در شرایط تشدید محدودیت دریایی آمریکا گزارش شده است. کاهش صادرات نفت به معنای کاهش بالقوه یکی از مهمترین منابع ورود ارز به اقتصاد است.
۵. انتظارات تورمی، جنگ و خبرهای سیاسی
قیمت دلار فقط به آنچه امروز در اقتصاد اتفاق افتاده واکنش نشان نمیدهد؛ بازار درباره آینده نیز قیمتگذاری میکند. افزایش احتمال جنگ، تشدید تحریم یا شکست مذاکرات میتواند تقاضای احتیاطی برای ارز و طلا را افزایش دهد. در مقابل، خبر کاهش تنش یا پیشرفت مذاکرات میتواند حتی پیش از تغییر واقعی درآمد ارزی، قیمت دلار را پایین بیاورد.
به همین دلیل است که گاهی نرخ دلار در چند ساعت جهش یا افت میکند، در حالی که حجم نقدینگی یا صادرات نفت در همان چند ساعت تغییر اساسی نکرده است.
۶. چندنرخی بودن ارز و فاصله نرخ رسمی و آزاد
وجود فاصله بزرگ میان نرخهای مختلف ارز میتواند انگیزه آربیتراژ، رانت و تقاضای غیرواقعی ایجاد کند و بازگشت ارز صادراتی به کانالهای رسمی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
برای نمونه، در ۵ مهر ۱۴۰۵ نرخ حواله دلار مرکز مبادله حدود ۱۷۱ هزار و ۷۴۰ تومان بود، در حالی که دلار آزاد در محدوده ۲۳۵ هزار و ۹۴۰ تومان معامله میشد؛ یعنی فاصله دو نرخ حدود ۳۷ درصد بود.
۷. بازنگشتن ارز صادراتی، خروج سرمایه و ناترازی بانکها
اگر بخشی از ارز حاصل از صادرات وارد چرخه رسمی اقتصاد نشود، عرضه قابل دسترس ارز کاهش پیدا میکند. حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، در سال ۱۴۰۴ اعلام کرد که از ابتدای ۱۳۹۷ تا ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ حدود ۸۱.۸ میلیارد دلار تعهد ارزی سررسیدشده صادرکنندگان ایفا نشده است. این عدد یک اظهارنظر رسمی از سوی یک نماینده مجلس است و باید به همین عنوان خوانده شود، نه برآورد مستقل چارسو اقتصاد.
همزمان، ناترازی بانکها میتواند از مسیر خلق اعتبار و افزایش نقدینگی فشار دیگری بر سطح قیمتها و بازار دارایی ایجاد کند.
خلاصه ۷ علت گرانی دلار و راه مهار هرکدام
| عامل | چگونه دلار را تحت فشار میگذارد؟ | راهکار مرتبط |
|---|---|---|
| کسری بودجه | در صورت تأمین پولی، پایه پولی و نقدینگی را افزایش میدهد | کاهش کسری ساختاری و تأمین غیرتورمی آن |
| رشد نقدینگی | قدرت خرید اسمی و تقاضای دارایی را سریعتر از تولید افزایش میدهد | کنترل ترازنامه بانکها و رشد پایه پولی |
| تورم بالا | قدرت خرید ریال را در برابر ارزهای خارجی کاهش میدهد | کاهش پایدار تورم |
| تحریم و محدودیت نفت | ورود و دسترسی به ارز خارجی را محدود میکند | افزایش دسترسی به بازارهای صادراتی و کاهش محدودیتهای خارجی |
| انتظارات و ریسک سیاسی | تقاضای احتیاطی برای ارز و خروج از ریال را افزایش میدهد | کاهش نااطمینانی و ارتباط شفاف سیاستگذار |
| چندنرخی بودن ارز | رانت، آربیتراژ و تقاضای کاذب ایجاد میکند | کاهش تدریجی و پایدار شکاف نرخها |
| ارز صادراتی و ناترازی بانکی | عرضه ارز را کاهش و رشد پول را تشدید میکند | تسهیل بازگشت ارز و اصلاح ناترازی بانکها |
مهمترین عامل گرانی دلار چیست؟
برای همه دورهها نمیتوان یک عامل را با درصد ثابت بهعنوان «علت اصلی» معرفی کرد. منابع معتبر در دسترس نیز سهم هر یک از عوامل افزایش نرخ ارز را بهصورت یک جدول درصدی قابل اتکا منتشر نکردهاند.
اما میتوان میان عوامل بلندمدت و کوتاهمدت تفاوت گذاشت:
در بلندمدت؛ تورم، نقدینگی و ناترازیها مهمتر میشوند
کسری بودجه، ناترازی شبکه بانکی، رشد پول و اختلاف تورم ایران با اقتصادهای دیگر، زمینه کاهش مستمر ارزش ریال را ایجاد میکنند.
در کوتاهمدت؛ انتظارات میتوانند بازار را جابهجا کنند
خبر جنگ، تحریم یا مذاکرات میتواند تقاضای ارز را بهسرعت تغییر دهد و زمان و شدت حرکت قیمت را عوض کند.
تحریم هر دو کانال را تحت تأثیر قرار میدهد
تحریم فقط یک «خبر سیاسی» نیست. اگر درآمد نفتی و دسترسی به ارز را کاهش دهد، مستقیماً سمت عرضه ارز را تغییر میدهد و اگر درآمد دولت را نیز کاهش دهد، میتواند فشار کسری بودجه را افزایش دهد.
آیا دلار فقط به خاطر تحریم گران میشود؟
خیر. دادهها از چنین نتیجهای حمایت نمیکنند. تحریم، جنگ و محدودیت دسترسی به درآمدهای خارجی میتوانند عرضه ارز را بهشدت کاهش دهند، اما حتی در نبود یک شوک خارجی جدید، تورم بالا و رشد مداوم نقدینگی میتواند ارزش پول ملی را کاهش دهد.
در مقابل، این گزاره که «تحریم اثری ندارد و همه افزایش دلار فقط ناشی از چاپ پول است» نیز تصویر کاملی ارائه نمیکند. وقتی صادرات نفت یا دسترسی به منابع ارزی محدود میشود، عرضه دلار واقعاً کاهش پیدا میکند.
سازوکار این فشار خارجی در گزارش جنگ اقتصادی چیست؟ تفاوت با اقتصاد پساجنگ و جهاد اقتصادی با ۵ متریک سال ۱۴۰۵ بهصورت جداگانه بررسی شده است.
آیا چاپ پول باعث گرانی دلار میشود؟
افزایش پایه پولی و نقدینگی میتواند از مسیر افزایش تورم و تقاضای دارایی بر نرخ ارز فشار وارد کند، اما رابطه همیشه آنی و یکبهیک نیست.
ممکن است نقدینگی افزایش یابد ولی در یک دوره کوتاه به دلیل خبر سیاسی مثبت، افزایش درآمد ارزی یا مداخله بانک مرکزی، نرخ دلار کاهش پیدا کند. به همین دلیل برای تحلیل بازار ارز باید میان روند بنیادی و نوسان کوتاهمدت تفاوت گذاشت.
چرا با خبر جنگ و مذاکرات قیمت دلار سریع تغییر میکند؟
بازار ارز فقط وضعیت فعلی را قیمتگذاری نمیکند؛ بلکه انتظارات فعالان بازار از آینده را نیز منعکس میکند.
اگر معاملهگران انتظار داشته باشند تحریم شدیدتر شود، صادرات نفت کاهش پیدا کند یا دسترسی به ارز دشوارتر شود، تقاضای احتیاطی میتواند پیش از وقوع کامل آن اتفاق افزایش یابد. برعکس، توافق سیاسی یا کاهش تنش میتواند انتظارات را تغییر دهد و بخشی از تقاضای احتیاطی را کاهش دهد.
نمونه تاریخی آن در سال ۱۴۰۰ دیده شد؛ با آغاز دور تازه مذاکرات، دلار از کانال ۳۰ هزار تومان تا محدوده ۲۵ هزار تومان عقب نشست، بدون اینکه در همان چند روز متغیرهایی مانند حجم نقدینگی به همان اندازه تغییر کرده باشند.
چرا چندنرخی بودن ارز میتواند مشکلساز شود؟
اگر دلار در یک بازار با قیمت بسیار پایینتر از بازار دیگر عرضه شود، دسترسی به نرخ ارزان خود به یک امتیاز اقتصادی تبدیل میشود. در این شرایط تقاضا برای دریافت ارز ارزان میتواند بیشتر از نیاز واقعی باشد.
از سوی دیگر، صادرکنندهای که مجبور است ارز خود را با نرخی بسیار پایینتر از بازار آزاد عرضه کند، ممکن است انگیزه کمتری برای بازگرداندن سریع ارز از مسیر رسمی داشته باشد.
به همین دلیل کاهش پایدار فاصله نرخها، در کنار کنترل تورم، یکی از اجزای اصلاح بازار ارز محسوب میشود. صرف اعلام یک نرخ پایین بدون اصلاح متغیرهای بنیادی لزوماً قیمت بازار آزاد را به همان سطح نمیرساند.
کشورهای دیگر چگونه تورم و سقوط ارزش پول را مهار کردند؟
تجربه کشورهای دیگر نسخه آمادهای برای ایران نیست؛ بهویژه اینکه شرایط تحریم و محدودیتهای خارجی ایران تفاوت مهمی ایجاد میکند. با این حال چند تجربه نشان میدهد ثبات پول ملی معمولاً بعد از اصلاح متغیرهای بنیادی اتفاق افتاده است، نه صرفاً با اعلام یک قیمت دستوری برای ارز.
برزیل؛ برنامه رئال در سال ۱۹۹۴
برزیل برای مهار تورم مزمن از یک برنامه چندمرحلهای شامل اصلاح مالی، ایجاد واحد حساب موقت URV و سپس معرفی پول جدید استفاده کرد. این برنامه توانست تورم را مهار کند، هرچند هزینههایی مانند نرخ بهره بالا و افزایش بدهی عمومی نیز داشت.
ترکیه؛ بازگشت به سیاست پولی انقباضی
بانک مرکزی ترکیه از ژوئن ۲۰۲۳ سیاست پولی را بهشدت انقباضی کرد و نرخ سیاستی را در مارس ۲۰۲۴ به ۵۰ درصد رساند. کاهش تورم از نیمه ۲۰۲۴ آغاز شد. بانک مرکزی ترکیه همزمان بر ضرورت هماهنگی سیاست مالی و پولی تأکید کرده است.
آرژانتین؛ کاهش تأمین مالی پولی کسری
بانک مرکزی آرژانتین کاهش نیاز دولت به تأمین مالی پولی را یکی از پایههای برنامه تثبیت از ۲۰۲۴ معرفی کرده است. کاهش تورم در این کشور با هزینههای اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی همراه بوده و تجربه آن را نمیتوان بدون توجه به این هزینهها به ایران تعمیم داد.
برای مهار قیمت دلار در ایران چه باید کرد؟
اگر علت افزایش دلار ترکیبی است، راه مهار آن نیز نمیتواند یک دستور یا ابزار واحد باشد. پایین آوردن دستوری قیمت ارز بدون اصلاح عوامل بنیادی ممکن است برای مدتی نوسان را محدود کند، اما الزاماً روند بلندمدت را تغییر نمیدهد.
۱. کاهش کسری بودجه و تأمین غیرتورمی آن
اصلاح هزینهها، افزایش درآمدهای پایدار و استفاده حسابشده از بازار بدهی میتواند وابستگی بودجه به منابع پولی را کاهش دهد.
۲. کنترل خلق پول در شبکه بانکی
کنترل ترازنامه بانکها و حل ناترازی مؤسسات مالی برای کاهش رشد پایدار نقدینگی اهمیت دارد.
۳. کاهش پایدار تورم
تا زمانی که تورم ایران برای سالهای متوالی بسیار بالا باشد، حفظ بلندمدت ارزش اسمی ریال دشوار خواهد بود.
۴. کاهش فاصله نرخهای ارز
نزدیک شدن نرخها باید همراه با اصلاح تورم و عرضه ارز انجام شود؛ یکسانسازی دستوری بدون فراهم کردن شرایط بنیادی میتواند دوباره بازار موازی ایجاد کند.
۵. تسهیل بازگشت ارز صادراتی
سیاست بازگشت ارز باید علاوه بر الزام قانونی، انگیزه اقتصادی صادرکننده برای عرضه ارز در کانال رسمی را نیز حفظ کند.
۶. افزایش و تثبیت دسترسی به درآمدهای ارزی
ثبات صادرات نفت و غیرنفتی و دسترسی واقعی به درآمدهای حاصل از آن، سمت عرضه بازار ارز را تقویت میکند.
۷. کاهش ریسک سیاسی و اقتصادی
کاهش نااطمینانی درباره جنگ، تحریم و روابط خارجی میتواند تقاضای احتیاطی ارز و خروج سرمایه را کاهش دهد. اثر آن زمانی پایدارتر میشود که با اصلاحات پولی و مالی همراه باشد.
ابعاد کسری بودجه، تورم و سایر ناترازیهای اقتصاد ایران در گزارش ۸ ابرچالش اقتصاد ایران در ۱۴۰۵؛ کسری ۹۴۰ همتی، تورم ۸۹ درصدی و بحران انرژی بررسی شده است.
آیا کاهش تنش سیاسی به تنهایی دلار را ارزان میکند؟
کاهش تنش میتواند از دو مسیر بر بازار ارز اثر بگذارد: نخست کاهش تقاضای احتیاطی و دوم افزایش انتظار برای دسترسی بهتر به درآمدهای ارزی. بنابراین اثر کوتاهمدت آن میتواند قابل توجه باشد.
اما تجربه بازار نشان میدهد کاهش ریسک سیاسی بهتنهایی تضمینکننده کاهش پایدار نرخ ارز نیست. اگر تورم، رشد نقدینگی و کسری بودجه همچنان بالا بماند، فشار بنیادی بر ارزش ریال ادامه خواهد داشت.
برای بررسی سناریوهای مرتبط با ریسک سیاسی و بازارها، گزارش آیا دوباره جنگ میشود؟ ۳ سناریو تا انتخابات آمریکا؛ دلار و طلا چه میشوند؟ را بخوانید.
پس چرا دلار در ایران گران میشود؟
جمعبندی ساده این است: در بلندمدت، وقتی حجم ریال و سطح قیمتها سریعتر از ظرفیت تولید و درآمد ارزی رشد میکند، ارزش ریال تحت فشار قرار میگیرد. تحریم و محدودیت صادرات نفت با کاهش عرضه ارز این فشار را تشدید میکنند و جنگ، مذاکرات و اخبار سیاسی میتوانند سرعت حرکت بازار را افزایش یا کاهش دهند.
بنابراین نسبت دادن افزایش دلار فقط به «تحریم»، فقط به «دلالان»، فقط به «چاپ پول» یا فقط به «خبر سیاسی» توضیح کاملی نیست. بازار ارز حاصل برهمکنش سیاست پولی، بودجه دولت، تورم، درآمد ارزی، تجارت خارجی، ساختار بانکی و انتظارات است.
مهار پایدار نرخ ارز نیز بیش از آنکه به تعیین یک عدد برای دلار وابسته باشد، به کاهش تورم، کنترل رشد پول، اصلاح بودجه و بانکها، افزایش دسترسی به ارز و کاهش ریسک اقتصادی و سیاسی نیاز دارد.
سوالات پرتکرار درباره علت گرانی دلار
چرا دلار در ایران گران میشود؟
در بلندمدت، تورم بالا، رشد نقدینگی، کسری بودجه و ناترازیهای بانکی ارزش ریال را تحت فشار قرار میدهند. تحریم و محدودیت صادرات نیز عرضه ارز را کاهش میدهند و انتظارات سیاسی میتوانند جهشهای کوتاهمدت ایجاد کنند.
علت اصلی گرانی دلار چیست؟
یک علت واحد و یک درصد ثابت برای همه دورهها وجود ندارد. عوامل پولی و تورم در روند بلندمدت اهمیت زیادی دارند، در حالی که محدودیت عرضه ارز و انتظارات سیاسی میتوانند شدت و زمان حرکت بازار را تغییر دهند.
چرا دلار با خبر جنگ گران میشود؟
افزایش ریسک جنگ میتواند انتظار کاهش درآمد ارزی، تشدید تحریم و افزایش نااطمینانی را ایجاد کند. در نتیجه بخشی از مردم و فعالان اقتصادی برای پوشش ریسک به خرید ارز و طلا روی میآورند.
آیا چاپ پول باعث افزایش قیمت دلار میشود؟
رشد مداوم پایه پولی و نقدینگی میتواند از طریق افزایش تورم و تقاضای دارایی به نرخ ارز فشار وارد کند، اما نرخ دلار در کوتاهمدت تحت تأثیر عوامل دیگری مانند درآمد ارزی و انتظارات نیز قرار دارد.
چرا دلار با وجود فروش نفت باز هم گران میشود؟
صرف صادرات نفت کافی نیست. حجم صادرات، قیمت نفت، امکان انتقال درآمد، میزان دسترسی بانک مرکزی به منابع، تقاضای واردات و شرایط پولی داخل کشور همگی اهمیت دارند.
دلار چه زمانی ارزان میشود؟
زمان دقیق کاهش دلار قابل پیشبینی نیست. خبر مثبت سیاسی یا افزایش عرضه ارز میتواند کاهش کوتاهمدت ایجاد کند، اما کاهش پایدار نرخ ارز نیازمند کاهش تورم، کنترل رشد نقدینگی و بهبود پایدار دسترسی به منابع ارزی است.
اگر ایران و آمریکا توافق کنند دلار ارزان میشود؟
توافقی که ریسک سیاسی را کاهش دهد و دسترسی به درآمدهای ارزی را بهبود بخشد میتواند بر عرضه و انتظارات بازار اثر بگذارد؛ اما میزان کاهش قابل پیشبینی دقیق نیست و پایداری آن به سیاست پولی، بودجه و تورم داخلی نیز بستگی دارد.
چرا دولت نمیتواند قیمت دلار را ثابت نگه دارد؟
بانک مرکزی میتواند با سیاست ارزی، ذخایر و ابزارهای پولی بر بازار اثر بگذارد، اما اگر تورم و رشد نقدینگی برای مدت طولانی بالا باشد، تثبیت یک نرخ اسمی بدون اصلاح عوامل بنیادی دشوار و پرهزینه میشود.
قیمت دلار در ایران چگونه تعیین میشود؟
در بازار آزاد، نرخ تحت تأثیر عرضه و تقاضای ارز، تورم، نقدینگی، تجارت خارجی، درآمد نفتی، انتظارات و ریسکهای سیاسی شکل میگیرد. در کنار آن، نرخهای رسمی و حوالهای نیز در سازوکارهای تحت مدیریت بانک مرکزی و مرکز مبادله تعیین میشوند.
چرا با گران شدن دلار قیمت طلا هم بالا میرود؟
قیمت طلای داخلی از دو متغیر مهم نرخ ارز و قیمت جهانی طلا تأثیر میگیرد. بنابراین افزایش دلار میتواند حتی در صورت ثابت ماندن اونس جهانی، قیمت ریالی طلا را افزایش دهد.
منابع گزارش
بانک مرکزی و آمارهای پولی
گزارش رشد نقدینگی در پنج ماه نخست ۱۴۰۵ به نقل از رئیسکل بانک مرکزی
تورم شهریور ۱۴۰۵
مرکز پژوهشهای مجلس
بازار ارز
صادرات نفت ایران
دلار ۴۲۰۰ تومانی
تجربه برزیل
تجربه ترکیه
تجربه آرژانتین
این گزارش با هدف توضیح سازوکارهای اقتصادی مؤثر بر نرخ ارز تهیه شده است و پیشبینی یا توصیهای برای خرید و فروش ارز محسوب نمیشود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟