چرا خودرو ارزان نمی‌شود؟ ۷ دلیل گرانی قیمت خودرو با وجود رکود بازار

چرا خودرو ارزان نمی‌شود؟ چون رکود فعلی بازار خودرو بیشتر نتیجه کاهش قدرت خرید است تا فراوانی خودرو. تولید سواری در پنج ماه نخست ۱۴۰۵ حدود ۳۶ درصد کاهش کرده، هزینه تولید تحت فشار تورم و ارز بالا رفته و خودروسازان نیز با زیان عملیاتی مواجه‌اند. در چنین شرایطی رکود می‌تواند تعداد معاملات را کم کند، بدون اینکه الزاماً قیمت خودرو را به شکل پایدار پایین بیاورد.

به گزارش چارسو اقتصاد، تازه‌ترین قیمت‌های بازار در دوشنبه ۶ مهر ۱۴۰۵ نیز همین وضعیت را نشان می‌دهد. پس از چند روز افزایش، قیمت تعدادی از محصولات ایران‌خودرو و سایپا کاهش پیدا کرد، اما افت‌ها محدود بود و هنوز افزایش روزهای قبل را جبران نکرده است. دنا پلاس اتوماتیک با کاهش ۳۰ میلیون تومانی به ۳ میلیارد و ۲۸۰ میلیون تومان و تارا دستی V1 با کاهش ۲۵ میلیون تومانی به ۲ میلیارد و ۳۰۵ میلیون تومان رسید.

این وضعیت یک سؤال مهم برای خریداران ایجاد کرده است: اگر بازار خودرو در رکود است و معاملات کم شده، چرا قیمت‌ها سقوط نمی‌کنند؟ پاسخ را باید هم‌زمان در عرضه، نرخ ارز، هزینه تولید، زیان خودروسازان، تأمین قطعه، شیوه قیمت‌گذاری و محدودیت رقابت جست‌وجو کرد. ریشه ارزی این مسئله را پیش‌تر در گزارش چرا دلار در ایران گران می‌شود؟ ۷ عامل اصلی که قیمت دلار را بالا می‌برند بررسی کرده‌ایم.

قیمت خودرو در ۶ مهر ۱۴۰۵؛ کاهش محدود پس از چند روز افزایش

بازار خودرو صبح دوشنبه ۶ مهر در تعدادی از مدل‌های داخلی عقب نشست، اما این کاهش هنوز نشانه‌ای از آغاز یک روند نزولی پایدار نیست. داده‌های روز بازار نشان می‌دهد افت قیمت‌ها عمدتاً در محدوده چند میلیون تا چند ده میلیون تومان بوده است.

نکته مهم این جدول، یکسان نبودن وضعیت همه خودروهاست. آریسان همچنان پایین‌تر از قیمت کارخانه معامله می‌شود، در حالی که در خودروهایی مانند شاهین G شکاف قابل توجهی میان کارخانه و بازار وجود دارد. بنابراین حتی در یک بازار راکد نیز نمی‌توان یک حکم واحد برای تمام مدل‌ها صادر کرد.

رکود بازار خودرو واقعی است؛ اما چرا به ارزانی منجر نمی‌شود؟

رکود زمانی الزاماً قیمت را پایین می‌آورد که در مقابل تقاضای ضعیف، عرضه کافی یا مازاد وجود داشته باشد. مسئله بازار خودرو ایران این است که کاهش تقاضا با کاهش عرضه و افزایش هزینه تولید هم‌زمان شده است.

بخش بزرگی از مصرف‌کنندگان واقعی توان ورود به بازار را از دست داده‌اند و هم‌زمان با کمتر شدن فاصله قیمت کارخانه و بازار در برخی محصولات، انگیزه واسطه‌ها نیز نسبت به دوره‌های قبلی کاهش پیدا کرده است. نتیجه، بازاری کم‌معامله است که الزاماً ارزان نیست.

۷ دلیل اصلی که اجازه نمی‌دهند خودرو ارزان شود

• ۱. تولید خودرو کاهش یافته است

  بر اساس آمار دفتر صنایع خودرو وزارت صمت، تولید سواری در پنج ماه نخست ۱۴۰۵ به ۲۳۳ هزار و ۵۳۱ دستگاه رسید؛ در حالی که در دوره مشابه سال قبل ۳۶۶ هزار و ۶۲ دستگاه تولید شده بود. این یعنی افت ۳۶.۲ درصدی تولید سواری. تولید کل انواع خودرو نیز ۳۴.۹ درصد کاهش یافت. وقتی عرضه هم‌زمان با رکود تقاضا کوچک می‌شود، فشار نزولی روی قیمت محدودتر خواهد بود.

• ۲. دلار و تورم، هزینه جایگزینی خودرو را بالا می‌برند

  خودرو مجموعه‌ای از فولاد، مواد پتروشیمی، قطعات الکترونیکی، لاستیک، خدمات، انرژی و قطعاتی است که بخشی از هزینه آنها مستقیم یا غیرمستقیم به ارز وابسته است. بنابراین جهش نرخ ارز و تورم عمومی، بهای تمام‌شده تولید و حتی انتظار فروشنده از قیمت جایگزینی خودرو را بالا می‌برد.

  آخرین داده‌های تورمی و اثر آن بر بازارها را در گزارش تورم ایران پس از ۱۵ ماه کاهش یافت؛ نرخ نقطه‌ای به ۸۳.۸ درصد رسید بررسی کرده‌ایم.

• ۳. خودروسازان با زیان عملیاتی مواجه‌اند

  صورت‌های مالی بهار ۱۴۰۵ نشان می‌دهد ایران‌خودرو حدود ۱۱۴ همت درآمد عملیاتی در برابر ۱۲۴.۳ همت بهای تمام‌شده داشته و زیان عملیاتی آن به حدود ۱۹.۳ همت رسیده است. سایپا نیز در همین دوره حدود ۱.۷ همت زیان عملیاتی ثبت کرده است. چنین ساختاری فضای کمی برای کاهش پایدار قیمت کارخانه باقی می‌گذارد و می‌تواند سرمایه لازم برای افزایش تولید را نیز محدود کند.

• ۴. کمبود نقدینگی و بدهی، زنجیره قطعه را تحت فشار گذاشته است

  تولید خودرو فقط به خطوط مونتاژ وابسته نیست. اگر قطعه‌ساز نقدینگی کافی نداشته باشد، قطعه دیرتر یا با هزینه بالاتر تحویل می‌شود. مجلس برای دو خودروساز بزرگ ۱۰۰ همت تسهیلات در نظر گرفته و بخشی از بحث سیاستی بر هدایت این منابع به تسویه بدهی قطعه‌سازان متمرکز شده است.

• ۵. فاصله قیمت کارخانه و بازار هنوز در برخی خودروها بزرگ است

  اصلاح قیمت کارخانه در همه شرکت‌ها و مدل‌ها به یک اندازه انجام نشده است. نتیجه این وضعیت، شکاف‌های بسیار متفاوت است؛ از معامله برخی خودروها نزدیک یا حتی پایین‌تر از نرخ کارخانه تا فاصله قابل توجه در محصولاتی مانند شاهین. این شکاف می‌تواند تقاضای ثبت‌نامی و انگیزه خرید با هدف کسب اختلاف قیمت را حفظ کند.

• ۶. هزینه اسقاط به قیمت خودروی نو منتقل شده است

  نرخ گواهی اسقاط سواری از خرداد ۱۴۰۵ به ۶۰ میلیون تومان رسید. اجرای مقررات مربوط به اسقاط نیز هزینه‌هایی را به قیمت مصرف‌کننده برخی خودروهای تولیدی و مونتاژی اضافه کرده است. اصل نوسازی ناوگان فرسوده ضرورت دارد، اما نحوه تأمین مالی آن می‌تواند روی قیمت خودروی نو اثر بگذارد.

  جزئیات این مسئله در گزارش روزانه ۲۰۰۰ دستگاه فرسوده خارج می‌شوند؛ چرا گلوگاه اسقاط خودرو به نقدینگی خودروسازان گره خورده است؟ بررسی شده است.

• ۷. واردات هنوز رقابت کافی برای بازار داخلی ایجاد نکرده است

  در شرایط محدودیت منابع ارزی، واردات خودرو با محدودیت روبه‌روست. در نتیجه عرضه خودروهای وارداتی هنوز آن‌قدر گسترده و مستمر نیست که در همه بخش‌های بازار داخلی فشار رقابتی مؤثری ایجاد کند. موضع بانک مرکزی درباره این موضوع را در گزارش بانک مرکزی ارز به واردات خودرو نمی‌دهد، حتی با ارز ایرانیان خارج از کشور بخوانید.

چه چیزی واقعاً می‌تواند قیمت خودرو را پایین بیاورد؟

آیا واردات خودرو به‌تنهایی می‌تواند قیمت‌ها را کاهش دهد؟

واردات می‌تواند رقابت را بیشتر کند و گزینه‌های خریدار را افزایش دهد، اما به‌تنهایی درمان تمام مشکلات بازار نیست. واردات گسترده در اقتصادی با منابع ارزی محدود می‌تواند تقاضای ارز ایجاد کند؛ از طرف دیگر محدود کردن شدید واردات نیز رقابت را کاهش می‌دهد. بنابراین اثرگذارترین مدل، واردات مستمر، قابل پیش‌بینی و متناسب با ظرفیت ارزی کشور است.

آیا قیمت‌گذاری دستوری خودرو را ارزان نگه می‌دارد؟

قیمت پایین کارخانه روی کاغذ لزوماً به معنی دسترسی مصرف‌کننده به خودروی ارزان نیست. اگر قیمت رسمی پایین‌تر از هزینه یا بسیار پایین‌تر از بازار باشد، می‌تواند زیان تولیدکننده، صف ثبت‌نام و انگیزه خرید برای کسب اختلاف قیمت را افزایش دهد.

در یکی از مراحل فروش ایران‌خودرو در شهریور، بیش از ۲ میلیون و ۳۷۵ هزار متقاضی برای ۲۵ هزار و ۲۰۰ خودرو ثبت‌نام کردند؛ یعنی ظرفیت عرضه تنها پاسخگوی حدود یک درصد متقاضیان بود.

الان خودرو بخریم یا منتظر ارزان شدن باشیم؟

پاسخ برای خریدار مصرفی و سرمایه‌گذار یکسان نیست و هیچ مسیر قیمتی نیز تضمین‌شده نیست.

• اگر خودرو را برای مصرف نیاز دارید

  به جای شرط‌بندی روی یک ریزش بزرگ، قیمت چند منبع، اختلاف کارخانه و بازار، مدل‌های جایگزین و بازار کارکرده را هم‌زمان بررسی کنید. کاهش‌های کوتاه‌مدت ممکن است رخ دهد، اما افت پایدار به تغییر عوامل بنیادی بازار نیاز دارد.

• اگر خودرو را برای سرمایه‌گذاری می‌خواهید

  رکود معاملات، هزینه نگهداری، استهلاک و نقدشوندگی پایین‌تر از ریسک‌های مهم هستند. خودرو لزوماً در تمام مدل‌ها ابزار حفظ ارزش یکسانی نیست و معامله بعضی خودروها پایین‌تر از قیمت کارخانه نشان می‌دهد سود بدون ریسک وجود ندارد.

• بازار خودروهای کارکرده را مقایسه کنید

  برای خریدار مصرفی، خودروی کم‌کارکرد پس از کارشناسی فنی و بدنه می‌تواند در برخی مدل‌ها از پرداخت فاصله سنگین بازار و کارخانه منطقی‌تر باشد.

• تصمیم را فقط بر اساس یک خبر سیاسی یا ارزی نگیرید

  خبرهای سیاسی می‌توانند انتظارات و قیمت پیشنهادی را سریع تغییر دهند، اما تولید، بدهی قطعه‌سازان و بهای تمام‌شده خودرو در یک روز تغییر نمی‌کند.

سیاست‌گذار برای مهار قیمت خودرو چه کاری می‌تواند انجام دهد؟

• افزایش واقعی عرضه

  رفع کمبود نقدینگی و قطعه باید به افزایش خودروی کامل و قابل تحویل منجر شود، نه صرفاً افزایش منابع مالی خودروساز.

• شفاف کردن فرمول قیمت

  قاعده‌ای مشخص و قابل پیش‌بینی می‌تواند شوک‌های دوره‌ای قیمت کارخانه و انگیزه ایجاد صف را کاهش دهد.

• افزایش رقابت

  واردات مستمر و قابل پیش‌بینی در کنار اصلاح ساختار تولید داخلی، قدرت انتخاب خریدار را افزایش می‌دهد.

• مهار تورم و نوسان ارز

  بدون ثبات اقتصاد کلان، اصلاحات داخل صنعت خودرو اثر محدودی خواهند داشت؛ زیرا خودرو از هزینه مواد اولیه، دستمزد، قطعه و نرخ ارز جدا نیست.

جمع‌بندی؛ چرا خودرو ارزان نمی‌شود؟

رکود فعلی بازار خودرو بیش از آنکه نتیجه مازاد عرضه باشد، محصول کاهش توان خرید خانوارهاست. در طرف مقابل، تولید کاهش یافته، هزینه ساخت بالا رفته، خودروسازان و قطعه‌سازان با مشکلات مالی روبه‌رو هستند و رقابت وارداتی نیز محدود است.

به همین دلیل ممکن است قیمت خودرو در بعضی روزها و مدل‌ها کاهش پیدا کند، همان‌طور که در ۶ مهر شاهد افت محدود چند محصول بودیم؛ اما تبدیل این کاهش‌های مقطعی به یک روند پایدار نیازمند افزایش عرضه، ثبات ارز و تورم، اصلاح ساختار مالی صنعت و افزایش رقابت است.

سوالات پرتکرار درباره قیمت خودرو

• چرا خودرو ارزان نمی‌شود؟

  چون رکود تقاضا هم‌زمان با افت تولید و افزایش هزینه‌های تولید اتفاق افتاده است. بنابراین تعداد معاملات کم شده، اما فشار هزینه و محدودیت عرضه مانع کاهش پایدار قیمت می‌شود.

• آیا قیمت خودرو در پاییز ۱۴۰۵ کاهش پیدا می‌کند؟

  کاهش مقطعی ممکن است، اما مسیر پایدار قیمت به نرخ ارز، تورم، تولید، قیمت کارخانه و واردات وابسته است. در ۶ مهر نیز تعدادی از خودروها ارزان شدند، اما میزان افت محدود بود.

• با کاهش قیمت دلار، خودرو ارزان می‌شود؟

  کاهش پایدار دلار می‌تواند فشار قیمت بازار را کم کند، به‌خصوص در خودروهای مونتاژی و وارداتی؛ اما اثر آن بر قیمت کارخانه به هزینه تولید، قطعات و سیاست قیمت‌گذاری نیز وابسته است.

• اگر واردات خودرو بیشتر شود قیمت داخلی پایین می‌آید؟

  افزایش مستمر واردات می‌تواند رقابت را بیشتر کند، اما میزان اثر آن به حجم واردات، تعرفه، نرخ ارز و بخش قیمتی خودروهای واردشده بستگی دارد.

• الان خودرو بخریم یا صبر کنیم؟

  برای نیاز مصرفی بهتر است تصمیم بر اساس بودجه، اختلاف قیمت مدل‌ها و نیاز واقعی گرفته شود، نه پیش‌بینی قطعی قیمت. برای سرمایه‌گذاری نیز رکود معاملات، استهلاک و نقدشوندگی باید در محاسبه ریسک لحاظ شود.

• چرا قیمت کارخانه و بازار خودرو متفاوت است؟

  عرضه محدود، شیوه قیمت‌گذاری، شرایط فروش و تقاضا برای کسب اختلاف قیمت می‌توانند میان نرخ کارخانه و بازار فاصله ایجاد کنند. اندازه این فاصله در مدل‌های مختلف یکسان نیست.

منابع گزارش

• اقتصادآنلاین: قیمت محصولات ایران‌خودرو و سایپا در ۶ مهر ۱۴۰۵
• اقتصادآنلاین: آمار وزارت صمت از کاهش تولید خودرو در پنج ماه نخست ۱۴۰۵
• دنیای اقتصاد: صورت‌های مالی و زیان عملیاتی خودروسازان در بهار ۱۴۰۵
• مهر: تسهیلات ۱۰۰ همتی خودروسازان و بدهی قطعه‌سازان
• اقتصادآنلاین: آمار ثبت‌نام مرحله فروش ایران‌خودرو
• فرارو به نقل از ایسنا: نرخ گواهی اسقاط خودرو در سال ۱۴۰۵
• اقتصادآنلاین به نقل از ایسنا: موضع بانک مرکزی درباره ارز واردات خودرو