هشدار انرژی به کشاورزی، برقِ مزارع در مرز بحران

بخش کشاورزی ایران در حالی با چالش‌های کم‌آبی، افزایش هزینه تولید و افت سرمایه‌گذاری مواجه است که اکنون بحران انرژی نیز به یکی از مهم‌ترین تهدیدهای این حوزه تبدیل شده است.

مسئولان وزارت جهاد کشاورزی هشدار می‌دهند کاهش سهم انرژی این بخش، پایداری تولید و امنیت غذایی کشور را تحت فشار قرار داده است.

طبق آمارهای رسمی، وابستگی تولیدات کشاورزی به برق طی سال‌های اخیر افزایش یافته و بخش بزرگی از تامین آب و فرآیند تولید محصولات به انرژی وابسته شده است. در چنین شرایطی، قطعی برق و محدودیت‌های انرژی می‌تواند مستقیماً بر تولید محصولات اساسی و قیمت مواد غذایی اثرگذار باشد.

کشاورزی زیر فشار خاموشی

صفدر نیازی شهرکی، معاون وزیر جهاد کشاورزی، اعلام کرد سهم انرژی بخش کشاورزی شامل برق، گاز و سوخت‌های فسیلی از ۹.۵ درصد در سال ۱۳۴۶ به ۴.۲ درصد در سال ۱۳۹۵ کاهش یافته است؛ روندی که به گفته او ناشی از توسعه مصرف انرژی در بخش خانگی و صنعت و همچنین افزایش بهره‌وری در کشاورزی بوده است.

وی با اشاره به مصرف برق بخش کشاورزی در سال ۱۴۰۴ گفت: این بخش حدود ۴۵ میلیارد کیلووات ساعت برق مصرف کرده که معادل ۱۵ درصد برق مصرفی کشور است. به گفته او، حدود ۶۰ درصد آب مورد استفاده در کشاورزی نیز از طریق برق تأمین می‌شود و این انرژی در تولید نزدیک به ۴۰ میلیون تن محصولات بهاره نقش کلیدی دارد.

۵ نکته مهم درباره بحران انرژی در کشاورزی

در سال‌های اخیر، بحران ناترازی انرژی از سطح یک چالش صنعتی فراتر رفته و به یکی از تهدیدهای جدی امنیت غذایی کشور تبدیل شده است.

بخش کشاورزی که ستون اصلی تأمین کالاهای اساسی محسوب می‌شود، امروز وابستگی گسترده‌ای به برق و زیرساخت‌های انرژی پیدا کرده و هرگونه اختلال در این حوزه می‌تواند مستقیماً زنجیره تولید، تامین و قیمت مواد غذایی را تحت تاثیر قرار دهد. از استخراج آب تا آبیاری و فرآوری محصولات، انرژی اکنون به یکی از نهاده‌های حیاتی کشاورزی ایران تبدیل شده است.

در چنین شرایطی، کاهش سهم انرژی اختصاص‌یافته به بخش کشاورزی در کنار افزایش خاموشی‌ها، نگرانی‌ها درباره افت تولید و تشدید تورم غذایی را افزایش داده است.

کارشناسان معتقدند ادامه محدودیت‌های انرژی، علاوه بر کاهش بهره‌وری و افزایش هزینه تمام‌شده تولید، می‌تواند فشار مضاعفی بر بازار مواد غذایی وارد کند. به همین دلیل، تامین پایدار برق برای بخش کشاورزی دیگر صرفاً یک مطالبه صنفی نیست، بلکه بخشی از راهبرد حفظ امنیت غذایی و ثبات اقتصادی کشور به شمار می‌رود.

وابستگی مستقیم امنیت غذایی به برق: بخش بزرگی از استخراج و انتقال آب کشاورزی به پمپ‌های برقی وابسته است. بنابراین هرگونه اختلال در تأمین برق، مستقیماً تولید محصولات اساسی را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

سهم پایین انرژی؛ نشانه فشار مضاعف بر کشاورزی: کاهش سهم انرژی کشاورزی طی چند دهه گذشته نشان می‌دهد این بخش در اولویت تخصیص منابع انرژی قرار نداشته و اکنون به نقطه هشدار رسیده است.

تأثیر خاموشی بر هزینه تولید: قطع برق علاوه بر کاهش تولید، هزینه کشاورزان را نیز افزایش می‌دهد؛ زیرا استفاده از سوخت جایگزین و توقف چرخه آبیاری، بهره‌وری را کاهش می‌دهد.

۴۰ میلیون تن محصول وابسته به انرژی: طبق آمار وزارت جهاد کشاورزی، بخشی از تولید محصولات بهاره کشور که حدود ۴۰ میلیون تن برآورد می‌شود، به پایداری شبکه برق وابسته است؛ عددی که اهمیت زیرساخت انرژی در کشاورزی را نشان می‌دهد.

احتمال فشار تورمی بر بازار مواد غذایی: کاهش تولید ناشی از محدودیت انرژی می‌تواند در ماه‌های آینده به افزایش قیمت محصولات کشاورزی و تشدید تورم مواد غذایی منجر شود.

آیا بحران انرژی به امنیت غذایی می‌رسد؟

کارشناسان معتقدند ادامه محدودیت‌های برق در بخش کشاورزی، تنها یک چالش فنی نیست و می‌تواند به مسئله‌ای راهبردی در اقتصاد کشور تبدیل شود. کاهش تولید، افت بهره‌وری و افزایش هزینه تمام‌شده محصولات، زنجیره تامین غذا را تحت فشار قرار می‌دهد.

در صورتی که سیاست‌گذاری انرژی برای بخش کشاورزی اصلاح نشود، احتمال افزایش وابستگی به واردات برخی محصولات اساسی و رشد تورم غذایی دور از انتظار نخواهد بود. به همین دلیل، تأمین پایدار انرژی برای کشاورزی اکنون به یکی از الزامات اصلی حفظ امنیت غذایی کشور تبدیل شده است.