بازار سهام ایران در نیمه نخست سال جاری با یک تناقض آماری مواجه شد؛ تعطیلی بیش از ۸۰ روزه به دلیل شوکهای سیستماتیک و جنگ، و در مقابل، ثبت رکورد ۱۳ عرضه اولیه تنها در یک پنجره چهارماهه. دادههای رسمی نشان میدهد از زمان بازگشایی بازار در ۲۹ اردیبهشتماه ۱۴۰۵ تا پایان شهریور، ۶ نماد در خردادماه و ۷ نماد در فصل تابستان وارد فرابورس شدهاند. این تراکم عرضه، اگرچه مسیر تامین مالی شرکتها را باز نگه داشته است، اما همزمان فشار مضاعفی بر جریان نقدینگی در گردش بازار وارد میکند.
چرا ثبت ۱۳ عرضه در یک دوره چهارماهه اهمیت اقتصادی دارد؟
عرضه اولیه (IPO) در ادبیات مالی، ابزار اصلی ارتباط بین پسانداز عمومی و بخش مولد اقتصاد است. با این حال، زمانبندی این عرضهها به اندازه تعداد آنها اهمیت دارد. تعطیلی ۸۰ روزه بازار سهام به معنای توقف کامل جریان تامین مالی از بستر بورس بود. با بازگشایی بازار در ۲۹ اردیبهشتماه، سازمان بورس و فرابورس با یک تقویم انباشته از شرکتهای در صف عرضه مواجه شدند.
اجرای ۱۳ عرضه اولیه در حدود ۱۲۰ روز کاری (بهطور میانگین تقریبا هر ۹ روز یک عرضه)، نشاندهنده تلاش سیاستگذار برای جبران عقبماندگی تقویم تامین مالی است. چارسو اقتصاد پیشتر در گزارش [تامین مالی شرکتها در زمان بحران؛ بورس یا بانک؟] این موضوع را بررسی کرده است که در زمان شوکهای برونزا، چگونه تقاضا برای جذب سرمایه از بازار سهام افزایش مییابد.
شوک ۸۰ روزه و فشردگی تقویم چه اثری بر بازار میگذارد؟
مکانیسم اثرگذاری این رویداد بر اقتصاد بازار سرمایه روشن است:
توقف معاملات (شوک جنگ) ← انباشت تقاضای تامین مالی شرکتها ← بازگشایی بازار و فشردهسازی عرضهها ← خروج نقدینگی از نمادهای فعال (بازار ثانویه) ← تامین مالی شرکتهای جدید.
در یک بازار باثبات، عرضههای اولیه باعث ورود پول جدید (Fresh Money) به بازار میشوند. اما در بازاری که به تازگی از یک شوک سیستماتیک و تعطیلی طولانیمدت خارج شده است، عرضه مکرر سهام جدید میتواند به جای جذب سرمایه از بیرون، نقدینگی موجود را از سهام شرکتهای قدیمیتر به سمت نمادهای جدید هدایت کند.
کدام نمادها جور تامین مالی نیمه اول ۱۴۰۵ را کشیدند؟
طبق اعلام محمدعلی شیرازی، مدیرعامل فرابورس، ترافیک عرضهها به دو بخش خردادماه و تابستان تقسیم شده است.
| دوره زمانی | تعداد عرضه اولیه | نمادهای عرضهشده | رویدادهای جانبی بازار |
| تعطیلات ابتدای سال | ۰ | – | توقف ۸۰ روزه بازار به دلیل جنگ |
| خرداد ۱۴۰۵ | ۶ شرکت | شیفته، کولان، رهیاب، پاریز، زهلال، ذرت | بازگشایی بازار از ۲۹ اردیبهشت |
| تابستان ۱۴۰۵ | ۷ شرکت | رانیز، احیا، منجیل، سمهریز، لبن، خگلپا، فنقره | – |
| پایان شهریور ۱۴۰۵ | ۰ (ارتقا بازار) | کیمازی | گشایش نماد و ارتقا از بازار نوآفرین به بازار دوم |
این جدول نشان میدهد سیاستگذار بلافاصله پس از بازگشایی، نیمی از بار تامین مالی را در همان ماه نخست (خرداد) به بازار تحمیل کرده است تا سیگنال بازگشت به روال عادی را مخابره کند.
محدودیت این رکوردشکنی کجاست؟
ثبت رکورد در شرایط بحرانی، از نظر عملیاتی برای شرکت فرابورس یک دستاورد محسوب میشود، اما از منظر اقتصاد کلان دارای محدودیت است. موضوع ارتقای نمادهایی مانند «کیمازی» از بازار نوآفرین به بازار دوم در روزهای پایانی شهریور، نشان میدهد فرآیندهای پذیرش متوقف نشده است. با این حال، اگر این عرضهها بدون تزریق نقدینگی جدید از سوی صندوقهای توسعهای یا حمایت حقوقیها انجام شود، میتواند به افت شاخص کل و فرسایش قیمت در سایر سهمها منجر شود. این موضوع در تحلیل [چگونه خروج پول حقیقی، عمق بازار سهام را کاهش میدهد؟] نیز بررسی شده است.
پرسشهای پرتکرار درباره عرضههای اولیه فرابورس در نیمه اول ۱۴۰۵
بازار سهام در نیمه اول ۱۴۰۵ چه مدت تعطیل بود؟
بازار سهام به دلیل شرایط جنگی و شوکهای سیستماتیک بیش از ۸۰ روز تعطیل بود و روند معاملات رسماً از ۲۹ اردیبهشتماه از سر گرفته شد.
فرابورس در این مدت میزبان چند عرضه اولیه بود؟
طی یک دوره چهارماهه از خرداد تا پایان شهریور، مجموعاً ۱۳ شرکت جدید در بازارهای مختلف فرابورس عرضه اولیه شدند.
توزیع زمانی عرضههای اولیه چگونه بود؟
۶ نماد (شیفته، کولان، رهیاب، پاریز، زهلال و ذرت) در خردادماه و ۷ نماد (رانیز، احیا، منجیل، سمهریز، لبن، خگلپا و فنقره) در فصل تابستان عرضه شدند.
وضعیت نماد «کیمازی» در پایان شهریور چه تغییری کرد؟
شرکت کیمیا کالای رازی (کیمازی) عرضه اولیه نشد، بلکه در آخرین روز معاملاتی شهریورماه، نماد آن پس از ارتقا از بازار نوآفرین به بازار دوم فرابورس گشایش یافت.
جمعبندی؛ رکوردشکنی تقویمی جایگزین عمقبخشی به بازار نیست
عرضه ۱۳ شرکت جدید در یک بازه زمانی چهارماهه و بلافاصله پس از یک بحران ۸۰ روزه، نشاندهنده ظرفیت بالای فرآیندهای پذیرش در بازار سرمایه است. برای شرکتهای سرمایهپذیر، این عرضهها به معنای دسترسی به منابع مالی ارزانتر نسبت به تسهیلات بانکی در دوران پسابحران است.
با این وجود، مسئله اصلی اقتصاد بورس، تعداد عرضهها نیست، بلکه توان جذب نقدینگی است. تقویم فشرده عرضههای اولیه اگر با سیاستهای تشویقی برای ورود پولهای جدید همراه نشود، صرفاً به جابهجایی نقدینگی در داخل بازار منجر خواهد شد. حفظ این رکورد در نیمه دوم سال، نیازمند تغییر رویکرد از «تامین مالی به هر قیمت» به سمت «تامین مالی متناسب با عمق نقدینگی بازار» است.
منابع گزارش
پایگاه خبری بازار سرمایه ایران (سنا) | آمار عرضههای اولیه فرابورس ایران در ۶ ماهه نخست – دادههای اظهارات مدیرعامل فرابورس
شرکت فرابورس ایران | فهرست شرکتهای پذیرفتهشده و بازارهای معاملاتی – چارچوب ساختاری بازار نوآفرین و بازار دوم
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟