در شرایطی که بسیاری از کشورها در مواجهه با بحرانهای نظامی و حملات به زیرساختها، با اختلال جدی در زنجیرهٔ تأمین روبهرو میشوند، سازمان راهداری و حملونقل جادهای ایران از ثبت آماری خیرهکننده خبر میدهد. بر اساس اعلام رئیس این سازمان، با وجود بیش از ۳۰ اصابت مستقیم به جادهها، تونلها و پلهای کشور، نهتنها چرخ حملونقل از حرکت بازنایستاد، بلکه در مقاطعی از شرایط جنگی، میزان جابهجایی کالا با رشد ۳۰ درصدی نسبت به شرایط عادی همراه شد. این دستاورد که در بیستویکمین جشنوارهٔ شهید رجایی تشریح شده، بیانگر انعطافپذیری چشمگیر ناوگان حملونقل و مدیریت بحران در سختترین شرایط ممکن است.
با این حال، تحلیل این رشد ۳۰ درصدی فراتر از یک آمار مثبت، ابعاد دیگری را نیز آشکار میسازد. افزایش حجم جابهجایی در شرایط جنگی، علاوه بر نشاندهندهٔ همدلی رانندگان و فعالان بخش حملونقل، میتواند ناشی از تغییر الگوی توزیع کالا، افزایش تقاضای ناگهانی، انحراف بار از مسیرهای دریایی و هوایی به سمت جادهها و نیز لزوم تأمین سریع مناطق آسیبپذیر باشد. آنچه این گزارش را از یک خبر ساده به یک تحلیل اقتصادی-امنیتی تبدیل میکند، بررسی نسبت این رشد با ظرفیتهای موجود و چالشهای پیشروی نگهداری راهها در بلندمدت است.
۵ واقعیت کلیدی دربارهٔ عملکرد حملونقل جادهای در شرایط جنگی
رشد ۳۰ درصدی حمل کالا در بحران، یک رکورد آماری ساده نیست؛ بلکه روایتی از تابآوری، مدیریت منابع انسانی، چابکی در بازسازی و تغییر الگوی تقاضا در اقتصاد جنگی است. در ادامه با نگاهی فراتر از اعداد، به ابعاد پنهان این موفقیت بزرگ میپردازیم که شامل سرعت بازسازی زیرساختها، نقش کلیدی رانندگان، تغییر سبد حملونقل، مدیریت مراسمهای ملی-مذهبی و درسهایی برای آینده است.
۱. سرعت کمنظیر بازسازی زیرساختهای حیاتی: پس از اصابت به پلهای استان هرمزگان، مسیرهای جایگزین و کنارگذرها در کمترین زمان ممکن وارد مدار خدمت شدند. بازگشت برخی پلهای آسیبدیده به چرخهٔ خدمت در کمتر از یک هفته و پیشبینی بازسازی پل بزرگ آسیبدیده در مدت ۲ تا ۳ ماه، نشاندهندهٔ آمادگی عملیاتی و وجود طرحهای پدافند غیرعامل در زیرساختهای راههای کشور است.
۲. نقش محوری رانندگان در اقتصاد مقاومتی: رئیس سازمان راهداری با قدردانی از رانندگان، از شکلگیری «همدلی و حماسه» در این بخش سخن گفته است. این نیروی انسانی متعهد، حلقهٔ گمشدهٔ بسیاری از برنامههای توسعهای است که در شرایط بحران، ارزش خود را به اثبات رسانده و توانسته بار اصلی خدمترسانی را بدون چشمداشت اضافی بر دوش بکشد.
۳. تغییر الگوی حملونقل در شرایط جنگی: رشد ۳۰ درصدی حمل جادهای کالا، احتمالاً ناشی از انتقال بار از بخشهای دریایی و هوایی به جادهها به دلیل حملات به بنادر و محدودیتهای هوایی است. این تغییر الگو، فشار مضاعفی بر ناوگان جادهای وارد کرده و ضرورت نوسازی و افزایش ظرفیت این بخش را دوچندان میسازد.
۴. همپوشانی مأموریتهای ملی-مذهبی و امدادی: عملیات حملونقل جادهای در این دوره، صرفاً به جابهجایی کالا محدود نبوده است. بازگشت زائران اربعین و حجاج، تخلیهٔ شهر تهران، جابهجایی جمعیت برای مراسم تشییع رهبر شهید و همچنین حملونقل مسافران به جزایر و خارج از کشور، نشاندهندهٔ مدیریت همزمان چندین بحران بزرگ در کنار مأموریت اصلی حمل کالا است.
۵. آسیبپذیری راهها و الزامات پدافند غیرعامل: ثبت بیش از ۳۰ اصابت به زیرساختها، اگرچه با مدیریت سریع، اختلال چندانی در زندگی روزمرهٔ مردم ایجاد نکرد، اما هشداری جدی برای سرمایهگذاری بیشتر در پدافند غیرعامل، احداث مسیرهای جایگزین و مقاومسازی زیرساختهاست. احداث ۹۰۰ کیلومتر راه روستایی جدید و بهرهبرداری از ۸۰۰ کیلومتر دیگر در ۵ ماه اخیر، گامی در این جهت ارزیابی میشود، اما با توجه به گستردگی شبکهٔ راههای کشور، کافی به نظر نمیرسد.
آیا شبکهٔ حملونقل جادهای ایران برای بحرانهای بزرگتر آماده است؟
افزایش ۳۰ درصدی حمل کالا در شرایط جنگی، در کنار بازسازی سریع زیرساختهای آسیبدیده، توانمندی بالای مدیریت بحران در سازمان راهداری را نشان میدهد. اما نباید از یاد برد که این رشد، عمدتاً با تکیه بر نیروی انسانی فداکار و ناوگان موجود به دست آمده است؛ ناوگانی که بسیاری از آن از فرسودگی رنج میبرد و در بلندمدت پاسخگوی افزایش فشارها نخواهد بود. همچنین وابستگی شدید به حمل جادهای در شرایط بحران، ضرورت توسعهٔ حملونقل ریلی و ترکیبی را بیش از پیش آشکار میسازد. نگرانی اصلی، نه در توان عملیاتی فعلی، بلکه در تداوم این عملکرد در صورت تداوم شرایط جنگی و افزایش تعداد حملات به زیرساختهاست. آیندهٔ این حوزه، به تصمیمات راهبردی در حوزهٔ سرمایهگذاری، نوسازی ناوگان و تقویت پدافند غیرعامل گره خورده است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟