سهم صنایع فولادی از مصرف برق کشور کمتر از ۸ درصد اعلام شده است؛ بااینحال فعالان این صنعت میگویند واحدهای فولادی هنگام تشدید ناترازی شبکه، از نخستین بخشهایی هستند که با محدودیت برق روبهرو میشوند. محدودیتی که میتواند تولید، صادرات و زنجیره تأمین صنایع پاییندستی را تحت فشار قرار دهد.
احمد خوروش، رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی اصفهان، در نشست خبری هجدهمین نمایشگاه بینالمللی فولاد و متالورژی اصفهان اعلام کرد از حدود ۶۵ هزار مگاوات برق تولیدی کشور، پنج هزار تا پنج هزار و ۵۰۰ مگاوات به صنایع فولادی اختصاص دارد. بر مبنای این اظهارات، سهم فولاد از مصرف برق کشور کمتر از ۸ درصد است.
این اعداد، اظهارات یک مقام بخش خصوصی هستند و باید در همین چارچوب خوانده شوند. با وجود سهم محدود فولاد از برق کشور، ماهیت پیوسته تولید در واحدهای فولادی باعث میشود قطع یا محدودیت برق، تنها به توقف کوتاهمدت یک خط تولید محدود نماند و هزینههای راهاندازی مجدد، افت تولید و اختلال در تحویل سفارشها را نیز به همراه داشته باشد.
سهم فولاد از مصرف برق کشور چقدر است؟
بر اساس اظهارات مطرحشده در نشست اتاق بازرگانی اصفهان، صنایع فولادی به حدود پنج هزار تا پنج هزار و ۵۰۰ مگاوات برق نیاز دارند. در مقایسه با رقم حدود ۶۵ هزار مگاواتی تولید برق کشور که در همین نشست اعلام شد، سهم این صنعت کمتر از ۸ درصد برآورد میشود.
| شاخص | مقدار اعلامشده | توضیح |
|---|---|---|
| برق تولیدی کشور | حدود ۶۵ هزار مگاوات | بر اساس اظهارات رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی اصفهان |
| برق مورد استفاده صنایع فولادی | پنج هزار تا پنج هزار و ۵۰۰ مگاوات | کمتر از ۸ درصد رقم اعلامشده برای تولید برق |
| تولید فولاد خام ایران در سال ۲۰۲۵ | ۳۱.۸ میلیون تن | برآورد انجمن جهانی فولاد |
| رتبه ایران در تولید فولاد جهان | دهم | بر اساس مجموع تولید سال ۲۰۲۵ |
| هدف سند چشمانداز ۱۴۰۴ | ۵۵ میلیون تن | هدفی که تا پایان افق تعیینشده محقق نشد |
کم بودن سهم فولاد از مصرف برق بهتنهایی به معنی بهرهوری بالای تمام واحدهای این صنعت نیست. ارزیابی بهرهوری انرژی نیازمند بررسی نوع فناوری، عمر تجهیزات، ترکیب محصولات و میزان مصرف بهازای هر تن تولید است. بااینحال، ارقام اعلامشده این پرسش را مطرح میکند که چرا بخش تولید در دورههای کمبود برق، با محدودیتهای گسترده روبهرو میشود.
چارسو اقتصاد پیشتر در گزارش راهحلهای عبور از ناترازی برق و گاز، اثر کمبود انرژی بر صنایع فولاد، سیمان و پتروشیمی را بررسی کرده است.
چرا محدودیت برق برای صنعت فولاد پرهزینه است؟
تولید فولاد به تأمین مستمر انرژی وابسته است
فرآیندهای ذوب، احیا، نورد و تولید محصولات فولادی به جریان نسبتاً پایدار انرژی نیاز دارند. محدودیت ناگهانی برق میتواند علاوه بر کاهش تولید، هزینه توقف و راهاندازی مجدد تجهیزات را افزایش دهد.
قطعی برق زنجیره تأمین را مختل میکند
کاهش تولید در واحدهای بزرگ فولادی میتواند تأمین مواد اولیه صنایع خودروسازی، لوازم خانگی، ساختمان، تجهیزات صنعتی و تولیدکنندگان پاییندستی را تحت تأثیر قرار دهد.
تعهدات صادراتی در معرض خطر قرار میگیرد
توقفهای مکرر، زمان تحویل سفارشهای صادراتی را افزایش میدهد. تأخیر در تحویل میتواند به جریمه قراردادی، کاهش اعتماد خریداران و واگذاری بازار به رقبا منجر شود.
هزینه تمامشده تولید افزایش پیدا میکند
افت ظرفیت عملیاتی، هزینه ثابت هر تن محصول را بالا میبرد. هزینه حملونقل، تأمین مواد اولیه و راهاندازی مجدد خطوط نیز فشار بیشتری بر حاشیه سود تولیدکنندگان وارد میکند.
صنایع پاییندستی با نوسان قیمت مواجه میشوند
کاهش عرضه محصولات میانی و نهایی فولادی میتواند بازار داخلی را با نوسان موجودی و قیمت روبهرو کند؛ بهویژه اگر محدودیت انرژی طولانی شود.
ظرفیت تولید فولاد چرا به تولید واقعی تبدیل نشد؟
هدفگذاری تولید ۵۵ میلیون تن فولاد برای افق ۱۴۰۴ بر توسعه ظرفیت اسمی متمرکز بود، اما رشد همزمان زیرساختهای برق، گاز، آب، حملونقل و مواد اولیه با سرعت توسعه کارخانهها متناسب نبود. در نتیجه، بخشی از ظرفیت ایجادشده امکان فعالیت کامل پیدا نکرد.
رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی اصفهان گفته است امکانات فیزیکی تولید بیش از ۷۵ میلیون تن فولاد در کشور ایجاد شده و مجوزهای صادرشده از ۱۰۰ میلیون تن عبور کرده است. این اعداد به ظرفیت و مجوز مربوطاند و نباید با تولید واقعی اشتباه گرفته شوند. طبق آمار انجمن جهانی فولاد، تولید فولاد خام ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۱.۸ میلیون تن و رتبه کشور دهم جهان بوده است.
| عنوان | مقدار | وضعیت |
|---|---|---|
| هدف افق ۱۴۰۴ | ۵۵ میلیون تن | محقق نشد |
| امکانات فیزیکی اعلامشده | بیش از ۷۵ میلیون تن | اظهارات مقام بخش خصوصی |
| مجوزهای صادرشده | بیش از ۱۰۰ میلیون تن | به معنی تولید عملیاتی نیست |
| تولید واقعی سال ۲۰۲۵ | ۳۱.۸ میلیون تن | برآورد انجمن جهانی فولاد |
قطعی برق چه اثری بر صادرات فولاد دارد؟
صنعت فولاد یکی از بخشهای مهم صادرات غیرنفتی ایران است، اما نسبت مشخص «۷۰ درصد از ارزآوری صنعت» برای آن در منبع این خبر ارائه نشده است. بنابراین، برای حفظ دقت حرفهای نمیتوان این درصد را به فولاد نسبت داد.
فعالان صنعت از افزایش صادرات فولاد از حدود ۹.۵ میلیون تن به ۱۵ میلیون تن سخن گفتهاند؛ بااینحال این رقم یک هدف صادراتی است و تحقق آن به تأمین پایدار انرژی، کاهش هزینه حمل، دسترسی به بازارهای مقصد و رفع موانع تجاری وابسته خواهد بود.
محدودیت برق میتواند تولید قابلعرضه برای صادرات را کاهش دهد و قابلیت اتکای شرکتهای ایرانی در تحویل منظم سفارشها را تضعیف کند. این مسئله در بازار رقابتی فولاد، صرفاً کاهش درآمد یک دوره نیست و ممکن است به از دست رفتن مشتریان بلندمدت منجر شود.
راهکار کاهش خسارت قطعی برق صنایع فولادی چیست؟
اعلام تقویم قابل پیشبینی محدودیتها
برنامه محدودیت برق باید پیش از اجرا و بر اساس زمانبندی روشن اعلام شود تا واحدهای تولیدی بتوانند تعمیرات و سفارشهای خود را مدیریت کنند.
تخصیص برق بر مبنای اثر اقتصادی
میزان اشتغال، تعهدات صادراتی، پیوستگی خط تولید و آثار هر واحد بر زنجیره پاییندستی باید در تعیین محدودیتها لحاظ شود.
توسعه نیروگاههای خودتأمین
سرمایهگذاری صنایع در نیروگاههای حرارتی و تجدیدپذیر میتواند بخشی از فشار شبکه را کاهش دهد؛ مشروط بر اینکه قواعد اتصال و تحویل برق شفاف و پایدار باشد.
نوسازی تجهیزات پرمصرف
اصلاح فناوری تولید و کاهش مصرف انرژی بهازای هر تن محصول، تابآوری واحدهای فولادی را افزایش میدهد و هزینه تولید را کاهش میدهد.
توسعه حملونقل ریلی و زیرساخت صادرات
کاهش هزینه حمل مواد اولیه و محصول نهایی میتواند بخشی از فشار ناشی از محدودیت انرژی را جبران و قدرت رقابت تولیدکنندگان را تقویت کند.
در همین زمینه، گزارشهای چارسو اقتصاد درباره افزایش سهمیه برق صنایع کوچک و توسعه انرژی خورشیدی و کاهش خاموشی، ابعاد دیگر این مسئله را توضیح میدهند.
جمعبندی؛ مسئله فولاد فقط کمبود برق نیست
بحران صنعت فولاد صرفاً با افزایش سهمیه برق حل نمیشود. فاصله میان ظرفیت اسمی و تولید واقعی نشان میدهد توسعه کارخانهها بدون تأمین همزمان برق، گاز، آب، حملونقل و بازار صادراتی، نمیتواند به رشد پایدار تولید منجر شود.
تخصیص قابل پیشبینی انرژی، شفاف شدن قواعد نیروگاههای خودتأمین و اولویتبندی صنایع بر اساس اثر اقتصادی میتواند خسارت محدودیتهای برق را کاهش دهد. در مقابل، ادامه قطعیهای بدون برنامه ممکن است تولید، صادرات و جایگاه دهم ایران در صنعت فولاد جهان را تحت فشار قرار دهد.
سوالات متداول درباره مصرف برق و تولید فولاد
سهم صنعت فولاد از مصرف برق کشور چقدر است؟
طبق اظهارات رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی اصفهان، صنایع فولادی پنج هزار تا پنج هزار و ۵۰۰ مگاوات برق مصرف میکنند که کمتر از ۸ درصد رقم اعلامشده برای تولید برق کشور است.
آیا صنعت فولاد ۷۰ درصد ارزآوری صنایع ایران را تأمین میکند؟
برای این ادعا منبع معتبر و روشنی در گزارش اولیه وجود ندارد. صنعت فولاد از بخشهای مهم صادرات غیرنفتی است، اما نباید عدد ۷۰ درصد را بدون آمار رسمی به آن نسبت داد.
ایران چه رتبهای در تولید فولاد جهان دارد؟
بر اساس آمار انجمن جهانی فولاد، ایران با تولید برآوردی ۳۱.۸ میلیون تن فولاد خام در سال ۲۰۲۵، دهمین تولیدکننده بزرگ فولاد جهان بوده است.
چرا قطعی برق به تولید فولاد آسیب زیادی وارد میکند؟
فرآیند تولید فولاد پیوسته و انرژیبر است. توقف ناگهانی برق میتواند موجب افت تولید، افزایش هزینه راهاندازی، تأخیر در سفارشها و اختلال در تأمین صنایع پاییندستی شود.
هدف تولید ۵۵ میلیون تن فولاد محقق شده است؟
خیر. هدف ۵۵ میلیون تن برای افق ۱۴۰۴ تعیین شده بود، اما تولید واقعی ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۱.۸ میلیون تن برآورد شده است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟