در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، پایانه‌های مرزی شمال سیستان و بلوچستان با ثبت رشد ۳۱ درصدی، بالغ بر یک میلیون تن کالا را جابه‌جا کردند. در شرایطی که ریسک و هزینه بیمه در مسیرهای دریایی و هوایی تحت تاثیر تحریم‌ها و فشارهای ژئوپلیتیک افزایش یافته، جریان تجارت خارجی ایران به‌ناچار به سمت کریدورهای زمینی شیفت کرده است. ثبت این حجم از ترانزیت نشان می‌دهد که مرزهای شرقی در حال ایفای نقش جایگزین برای مسیرهای تحریم‌شده هستند؛ اما تطابق نداشتن ظرفیت لجستیکی استان با این جهش ناگهانی، ریسک استهلاک زودهنگام زیرساخت‌ها را به همراه دارد.
به‌روزرسانی پاییز ۱۴۰۵: داده‌های تجمیعی راهداری نشان می‌دهد روند افزایشی ترانزیت از مرزهای میلک و میرجاوه در مهرماه نیز ادامه داشته و ظرفیت اسمی گمرکات این مناطق در حال نزدیک شدن به نقطه اشباع است.
چرا تجارت از دریا به خشکی منتقل شد؟
تغییرات آماری در مرزهای سیستان و بلوچستان، مستقیماً از متغیرهای اقتصاد بین‌الملل تاثیر می‌پذیرد. مکانیسم این شیفت تجاری روشن است: تشدید تحریم‌های هوایی و محدودیت‌های کشتیرانی ← افزایش هزینه مبادله و ریسک توقیف یا تاخیر ← کاهش مزیت نسبی بنادر ← هدایت بار به سمت کریدورهای جاده‌ای و همسایگان شرقی.
زمانی که مسیرهای دسترسی به آب‌های آزاد مسدود یا پرهزینه می‌شوند، تقاضای تجار برای استفاده از مسیرهای زمینی به سمت افغانستان و پاکستان افزایش می‌یابد. این تغییر مسیر، یک واکنش دفاعی در اقتصاد برای حفظ جریان واردات و صادرات است.
سهم پایانه‌ها از این تغییر مسیر چقدر است؟
داده‌های اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای سیستان و بلوچستان نشان می‌دهد که در شش‌ماهه نخست سال جاری، دو پایانه میلک و میرجاوه بار اصلی این شوک تقاضا را تحمل کرده‌اند.
| شاخص ترانزیتی (نیمه نخست ۱۴۰۵) | پایانه مرزی میلک | پایانه مرزی میرجاوه | مجموع عملکرد شمال استان |
| حجم کالای جابه‌جا شده | ۶۵۴ هزار و ۶۵۵ تن | ۳۴۵ هزار و ۷۴۷ تن | ۱,۰۰۰,۴۰۲ تن |
| سهم از کل ترانزیت منطقه | ۶۵.۴ درصد | ۳۴.۶ درصد | ۱۰۰ درصد |
چگونه می‌توان این جهش ترانزیتی را پایدار کرد؟
رشد ۳۱ درصدی ترانزیت یک داده کاملا مثبت و ثروت‌آفرین ارزیابی می‌شود، اما حفظ این دستاورد نیازمند تعادل در سمت عرضه خدمات است. افزایش چشمگیر تردد ناوگان سنگین ایجاب می‌کند که زیرساخت‌های جاده‌ای، امکانات رفاهی رانندگان و ظرفیت ترخیص گمرکی در شمال سیستان و بلوچستان، همگام با این تقاضای جدید ارتقا یابند.
جمع‌بندی؛ تبدیل دستاورد ترانزیتی به مزیت پایدار اقتصادی
شیفت جریان تجارت کالا به سمت پایانه‌های میلک و میرجاوه و ثبت رشد ۳۱ درصدی، تایید می‌کند که مرزهای زمینی نقشی حیاتی در تاب‌آوری اقتصاد ایران ایفا می‌کنند. تبدیل شدن این شیفت استراتژیک به یک مزیت پایدار و همیشگی اقتصادی، مستلزم آن است که بخشی از درآمدهای حاصل از این ترانزیت، مستقیماً صرف تعریض جاده‌های استان، تجهیز گمرکات به فناوری‌های نوین و توسعه امکانات لجستیکی شود. با این سرمایه‌گذاری هوشمندانه، ظرفیت ارزشمند مرزهای شرقی می‌تواند به موتور محرک توسعه دائمی منطقه و تضمین‌کننده تجارت خارجی کشور تبدیل شود.
پرسش‌های پرتکرار درباره ترانزیت مرزهای شرقی
دلیل اصلی رشد ۳۱ درصدی ترانزیت در سیستان و بلوچستان چیست؟
نوسان هزینه و بروز محدودیت در مسیرهای دریایی و هوایی باعث شده تجار برای انتقال امن کالا به مقاصد آسیایی، مسیرهای مستعد زمینی در شرق کشور را جایگزین کنند.
حجم ترانزیت در این منطقه به چه عددی رسیده است؟
در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، مجموع ترانزیت از پایانه‌های شمال استان سیستان و بلوچستان با موفقیت از مرز یک میلیون تن عبور کرده است.
کدام پایانه‌های مرزی بیشترین حجم تردد را ثبت کرده‌اند؟
پایانه مرزی میلک با جابه‌جایی بیش از ۶۵۴ هزار تن کالا (سهم ۶۵ درصدی) و پس از آن پایانه میرجاوه با ۳۴۵ هزار تن، پرترددترین مرزهای منطقه بوده‌اند.
گام بعدی برای حفظ این دستاورد تجاری چیست؟
سرمایه‌گذاری مستمر برای توسعه جاده‌های مواصلاتی و تجهیز گمرکات محلی به منظور تسریع روند ترخیص کالا و پشتیبانی از این حجم بالای تردد ناوگان.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟