هدف‌گذاری برنامه هفتم برای تحقق سهم ۳۰ درصدی جا به جایی ریلی

افتتاح خط ریلی اردبیل-میانه را می‌توان یکی از مهم‌ترین پروژه‌های زیرساختی سال‌های اخیر در شمال‌غرب کشور دانست.

پروژه‌ای که فراتر از اتصال یک استان به شبکه ریلی، می‌تواند زمینه‌ساز تحولات اقتصادی گسترده در بخش‌های صنعت، کشاورزی و لجستیک باشد.

در شرایطی که هزینه‌های حمل‌ونقل و مصرف سوخت به یکی از چالش‌های اصلی اقتصاد ایران تبدیل شده، سیاست‌گذاران در برنامه هفتم توسعه تلاش کرده‌اند با افزایش سهم حمل‌ونقل ریلی، بخشی از فشارهای موجود بر شبکه جاده‌ای را کاهش دهند. هدف‌گذاری افزایش سهم ریل از ۱۰ درصد به ۳۰ درصد نشان می‌دهد دولت نگاه ویژه‌ای به توسعه این بخش دارد.

ریل در مسیر تبدیل شدن به موتور جدید رشد اقتصادی

توسعه حمل‌ونقل ریلی تنها یک پروژه عمرانی نیست؛ بلکه یک راهبرد اقتصادی محسوب می‌شود که می‌تواند آثار قابل‌توجهی بر بهره‌وری، کاهش هزینه‌های انرژی و افزایش ایمنی داشته باشد. در همین راستا، تکمیل زیرساخت‌های جدید و افزایش کیفیت خدمات مسافری از مهم‌ترین محورهای سیاست‌گذاری دولت در این حوزه به شمار می‌رود.

بررسی داده‌ها و اهداف اعلام‌شده نشان می‌دهد پنج عامل زیر می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در تحقق سهم ۳۰ درصدی ریل در اقتصاد حمل‌ونقل کشور ایفا کنند:

۱. افزایش سه برابری سهم ریل؛ هدفی بلندپروازانه اما ضروری: مطابق برنامه هفتم توسعه، سهم حمل‌ونقل ریلی باید از حدود ۱۰ درصد فعلی به ۳۰ درصد برسد. تحقق این هدف نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده در شبکه خطوط، ناوگان و مراکز لجستیکی کشور خواهد بود.

۲. کاهش مصرف سوخت و هزینه‌های ارزی: برآوردهای بین‌المللی نشان می‌دهد حمل بار از طریق ریل به‌طور متوسط تا ۷۰ درصد مصرف سوخت کمتری نسبت به حمل‌ونقل جاده‌ای دارد. این موضوع می‌تواند در شرایط محدودیت منابع انرژی، به کاهش هزینه‌های ملی منجر شود.

۳. کاهش سوانح جاده‌ای و هزینه‌های اجتماعی: بخش مهمی از تلفات جاده‌ای کشور ناشی از حمل‌ونقل سنگین است. انتقال بخشی از بار و مسافر به شبکه ریلی می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و انسانی ناشی از تصادفات را به شکل محسوسی کاهش دهد.

۴. نقش ریل در توسعه صنایع و صادرات: راه‌آهن جدید اردبیل می‌تواند دسترسی صنایع فولادی، کشاورزی و واحدهای تولیدی منطقه به بازارهای داخلی و صادراتی را تسهیل کند. تجربه کشورهای توسعه‌یافته نیز نشان می‌دهد رشد صنعتی بدون توسعه حمل‌ونقل ریلی پایدار دشوار است.

۵. ورود سرمایه‌گذاران حلقه مفقوده توسعه ریلی: انعقاد ۱۳۴ هزار میلیارد تومان تفاهم‌نامه سرمایه‌گذاری در سال گذشته نشان می‌دهد ظرفیت بالایی برای مشارکت بخش خصوصی در پروژه‌های ریلی وجود دارد. با این حال تبدیل تفاهم‌نامه‌ها به سرمایه‌گذاری عملیاتی، مهم‌ترین چالش پیش‌روی این بخش خواهد بود.

توسعه خدمات لوکس ریلی رقابت جدید با حمل‌ونقل جاده‌ای و هوایی

مدیرعامل شرکت راه‌آهن اعلام کرده است که تعداد مسیرهای تحت پوشش قطارهای پنج‌ستاره از ۶ مسیر به ۱۴ مسیر افزایش یافته است. این اقدام بخشی از برنامه ارتقای کیفیت خدمات مسافری محسوب می‌شود و می‌تواند جذابیت سفرهای ریلی را برای اقشار بیشتری افزایش دهد.

همچنین برنامه‌ریزی برای راه‌اندازی دو سرویس هفتگی قطار فدک در مسیر اردبیل، نشان‌دهنده تلاش برای تقویت تقاضای سفر ریلی در این استان است؛ موضوعی که در صورت استقبال بازار می‌تواند به افزایش سهم ریل در جابه‌جایی مسافران کمک کند.

آیا ریل می‌تواند سهم ۳۰ درصدی را محقق کند؟

رسیدن به سهم ۳۰ درصدی حمل‌ونقل ریلی یکی از مهم‌ترین اهداف زیرساختی برنامه هفتم توسعه است؛ اما تحقق آن تنها با افتتاح خطوط جدید امکان‌پذیر نخواهد بود. افزایش ظرفیت ناوگان، توسعه مراکز بار، جذب سرمایه‌گذاری خصوصی و ایجاد مشوق‌های اقتصادی برای صاحبان کالا از الزامات این مسیر به شمار می‌رود.

اگر روند سرمایه‌گذاری در بخش ریلی تداوم یابد و پروژه‌های نیمه‌تمام با سرعت بیشتری تکمیل شوند، ریل می‌تواند طی سال‌های آینده به یکی از پیشران‌های اصلی رشد اقتصادی، کاهش مصرف انرژی و افزایش بهره‌وری در اقتصاد ایران تبدیل شود. در غیر این صورت، دستیابی به هدف سه‌برابری سهم حمل‌ونقل ریلی همچنان با چالش‌های جدی مواجه خواهد بود.