هشدار محسن رضایی به کشورهای منطقه: اگر پروازهای ایران را ببندید، فرودگاه‌های شما هم پرواز نخواهد داشت

- اندازه متن +

محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، به کشورهای منطقه هشدار داد اگر در اجرای فشار آمریکا علیه ایرلاین‌های ایرانی همکاری کنند و مانع پرواز هواپیماهای ایران شوند، پرواز فرودگاه‌های خودشان نیز متوقف خواهد شد. این هشدار در روزی مطرح شد که فشار تحریمی واشینگتن بر صنعت هوانوردی ایران وارد مرحله تازه‌ای شده و برخی پروازهای بین‌المللی ایرلاین‌های ایرانی به مقصد بغداد، مسقط، قطر، گرجستان و آذربایجان لغو شده‌اند؛ هرچند همه مسیرهای خارجی ایران متوقف نشده است.

محسن رضایی درباره بستن پروازهای ایران چه گفت؟

محسن رضایی روز اول مهر ۱۴۰۵ در واکنش به فشار آمریکا برای محدودکردن فعالیت بین‌المللی ایرلاین‌های ایرانی، کشورهای منطقه را از همراهی با این سیاست برحذر داشت.

رضایی خطاب به کشورهای منطقه گفت اگر در کنار آمریکا قرار بگیرند، ایران این اقدام را بدون پاسخ نخواهد گذاشت. محور هشدار او این بود که اگر کشورهای منطقه مانع فعالیت پروازهای ایران شوند، فعالیت فرودگاه‌های خود آنها نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.

او در بخشی از سخنانش گفت: «اگر کنار آمریکا باشید، ما شما را تماشا نخواهیم کرد» و درباره همکاری با محدودیت پروازهای ایران افزود: «فرودگاه‌هایتان پرواز نخواهد داشت».

در گزارش منتشرشده درباره این سخنان، جزئیات عملیاتی درباره اینکه این هشدار چگونه ممکن است اجرا شود ارائه نشده است. بنابراین نمی‌توان از این اظهارات به‌تنهایی نتیجه گرفت که ایران رسماً از حمله نظامی به فرودگاه‌های کشورهای منطقه خبر داده است.

منبع سخنان محسن رضایی: گزارش تابناک از هشدار درباره فرودگاه‌های منطقه

چرا محسن رضایی کشورهای منطقه را تهدید به اقدام متقابل کرد؟

زمینه این هشدار به مرحله تازه فشار اقتصادی آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران بازمی‌گردد.

وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ در چارچوب «Operation Economic Outcast» مجموعه تازه‌ای از تحریم‌ها را علیه بخش هوانوردی ایران اعمال کرد. دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا، OFAC، در این مرحله ۳۶ هدف مرتبط با صنعت هوانوردی ایران، شرکت‌های واسطه خارجی و شبکه‌های تأمین را تحریم کرد.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، سپس در ۲۱ سپتامبر دامنه تهدید را روشن‌تر کرد و گفت از ۲۳ سپتامبر ارائه خدمات به ایرلاین‌های ایرانی می‌تواند ارائه‌دهندگان خارجی را با تحریم‌های ثانویه آمریکا مواجه کند.

هدف این فشار فقط خود شرکت‌های هواپیمایی نیست؛ فرودگاه‌ها، تأمین‌کنندگان سوخت، شرکت‌های خدمات زمینی و حتی مجموعه‌های فروش بلیت نیز در معرض فشار قرار گرفته‌اند.

وزارت خزانه‌داری آمریکا این اقدامات را بخشی از برنامه گسترده‌تر خود برای محدودکردن منابع مالی و شبکه‌های بین‌المللی ایران معرفی کرده است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا: تحریم گسترده صنعت هوانوردی ایران

بسنت چگونه می‌خواهد پرواز ایرلاین‌های ایران را متوقف کند؟

سازوکار مورد نظر آمریکا یک «ممنوعیت جهانی پرواز» به معنای حقوقی آن نیست. واشینگتن تلاش می‌کند با استفاده از تحریم ثانویه، هزینه ارائه خدمات به هواپیماهای ایرانی را برای شرکت‌ها و فرودگاه‌های خارجی بالا ببرد.

سوخت‌رسانی به هواپیماهای ایرانی
شرکت‌های خارجی در صورت ارائه سوخت به ایرلاین‌های مشمول فشار آمریکا ممکن است در معرض محدودیت‌های مالی قرار گیرند.
خدمات فرودگاهی و زمینی
تهدید آمریکا خدماتی مانند هندلینگ، پشتیبانی زمینی و برخی خدمات لازم برای نشست و برخاست هواپیماها را نیز هدف قرار داده است.
فروش بلیت
بسنت فروش بلیت برای ایرلاین‌های ایرانی را نیز در زمره خدماتی قرار داده که ارائه‌دهندگان آنها ممکن است با پیامدهای تحریمی مواجه شوند.
دسترسی به نظام دلاری
مهم‌ترین اهرم واشینگتن تهدید شرکت‌های خارجی به قطع دسترسی به نظام مالی مبتنی بر دلار است؛ ابزاری که می‌تواند حتی شرکت‌های مستقر در کشورهایی را که خودشان تحریم ایران را به رسمیت نمی‌شناسند محتاط کند.

آیا همه پروازهای خارجی ایران از امروز متوقف شدند؟

خیر؛ دست‌کم تا زمان تنظیم این گزارش، ادعای توقف کامل همه پروازهای بین‌المللی ایرلاین‌های ایرانی محقق نشده است.

اسکات بسنت گفته بود در ۲۳ سپتامبر «همه ایرلاین‌های ایرانی» در سراسر جهان متوقف خواهند شد، اما گزارش‌های منتشرشده در همان روز نشان می‌دهند نتیجه عملی پیچیده‌تر است.

برخی پروازهای بین‌المللی شرکت‌های ایرانی لغو شده‌اند، اما مسیرهای دیگری همچنان فعال مانده‌اند. این تفاوت مهم است، زیرا تحریم آمریکا به‌خودی‌خود به معنای بسته‌شدن هم‌زمان همه فرودگاه‌های جهان به روی هواپیماهای ایرانی نیست و میزان اجرای آن به تصمیم دولت‌ها، فرودگاه‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات نیز وابسته است.

موضوع	وضعیت تا ۱ مهر ۱۴۰۵
توقف همه ایرلاین‌های ایرانی	محقق نشده است
پرواز به بغداد	برخی پروازهای ایرانی تعلیق شده‌اند
پرواز به مسقط	برخی پروازهای ایرانی تعلیق شده‌اند
پرواز به قطر	برخی پروازهای ایرانی تعلیق شده‌اند
پرواز به گرجستان و آذربایجان	محدودیت و لغو برخی پروازها گزارش شده است
برخی مسیرهای دیگر از جمله چین	تا زمان تنظیم گزارش همچنان پروازهایی برقرار بوده است

محدودیت پروازهای ایران از قبل آغاز شده بود

فشار بر پروازهای خارجی ایران تنها از امروز آغاز نشده است. طی روزهای گذشته محدودیت خدمات به برخی ایرلاین‌های ایرانی در چند کشور باعث کاهش یا لغو شماری از پروازهای بین‌المللی شده بود.

چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش بسنت: ایرلاین‌های ایران از اول مهر زمین‌گیر می‌شوند سازوکار فشار آمریکا بر سوخت‌رسانی، خدمات فرودگاهی و فروش بلیت ایرلاین‌های ایرانی را بررسی کرده است.

در گزارش دیگری با عنوان تهدید آمریکا پروازهای ایران را متوقف کرد؟ هواپیمای ماهان در چین فرود آمد نیز شواهد عملی اجرای این فشار و مسیرهایی که همچنان فعال مانده‌اند بررسی شده است.

هشدار رضایی دقیقاً متوجه کدام کشورهاست؟

در نقل‌قول منتشرشده، رضایی فهرست مشخصی از کشورها ارائه نکرده و خطاب او به‌طور کلی کشورهای منطقه و همسایگانی است که ممکن است در اجرای فشار آمریکا علیه پروازهای ایرانی همکاری کنند.

بنابراین نسبت‌دادن مستقیم هشدار او به یک کشور مشخص بدون اظهارنظر تکمیلی، دقیق نیست.

با این حال، اهمیت سخنان رضایی در شرایطی بیشتر شده که محدودیت یا لغو برخی پروازهای ایرانی در چند مقصد منطقه‌ای و پیرامونی گزارش شده است. در مقابل، همه کشورها و همه فرودگاه‌ها سیاست یکسانی اتخاذ نکرده‌اند.

آیا رضایی فرودگاه‌های کشورهای منطقه را به حمله نظامی تهدید کرد؟

متن منتشرشده از سخنان رضایی چنین جزئیاتی را مشخص نمی‌کند.

او از این عبارت استفاده کرده است که در صورت همراهی کشورها با آمریکا، «فرودگاه‌هایتان پرواز نخواهد داشت». این جمله یک هشدار درباره اقدام متقابل است، اما در گزارش منتشرشده توضیح داده نشده که منظور از متوقف‌شدن پروازها دقیقاً چه سازوکار نظامی، امنیتی یا سیاسی است.

به همین دلیل، تیترهایی مانند «رضایی تهدید کرد فرودگاه‌های منطقه را بمباران می‌کنیم» فراتر از اطلاعات موجود هستند و نباید از این سخنان استخراج شوند.

فشار بر هوانوردی ایران چه اثر اقتصادی دارد؟

اثر اقتصادی تحریم هوانوردی فقط به لغو سفر مسافران محدود نمی‌شود. کاهش دسترسی ایرلاین‌های ایرانی به فرودگاه‌های خارجی می‌تواند حمل‌ونقل تجاری، سفرهای کاری، گردشگری، انتقال بار هوایی و هزینه اتصال اقتصاد ایران به بازارهای خارجی را تحت تأثیر قرار دهد.

محدودیت خدمات زمینی و سوخت‌رسانی همچنین می‌تواند شرکت‌های ایرانی را مجبور به استفاده از مسیرهای طولانی‌تر، فرودگاه‌های محدودتر یا شرکت‌های خارجی کند و هزینه سفر و حمل بار را افزایش دهد.

این فشار بخشی از مجموعه گسترده‌تر ابزارهای واشینگتن علیه اقتصاد ایران است. چارسو اقتصاد در گزارش عملیات طرد اقتصادی چه کرد؟ نشان داده است که هوانوردی در کنار کشتیرانی، طلا، فناوری و شبکه‌های مالی یکی از محورهای اصلی این کارزار است.

هشدار رضایی چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

سخنان رضایی نشان می‌دهد تهران فشار بر پروازهای غیرنظامی خود را صرفاً یک مسئله تجاری یا تحریمی تلقی نمی‌کند و ممکن است همکاری کشورهای منطقه با سیاست آمریکا را به‌عنوان بخشی از رویارویی گسترده‌تر با واشینگتن ارزیابی کند.

اما هنوز دو مجهول اصلی وجود دارد: نخست اینکه چند کشور حاضر خواهند شد تهدید تحریم ثانویه آمریکا را به‌طور کامل اجرا کنند؛ دوم اینکه منظور تهران از اقدام متقابل علیه کشورهایی که همکاری می‌کنند دقیقاً چیست.

بنابراین نقطه تعیین‌کننده در روزهای آینده نه صرفاً ادعای آمریکا درباره «زمین‌گیرشدن همه ایرلاین‌های ایران»، بلکه میزان واقعی لغو پروازها و تصمیم فرودگاه‌های منطقه درباره سوخت‌رسانی، خدمات زمینی و پذیرش هواپیماهای ایرانی خواهد بود.

سوالات پرتکرار درباره هشدار محسن رضایی و پروازهای ایران

محسن رضایی درباره فرودگاه‌های منطقه چه گفت؟
رضایی هشدار داد اگر کشورهای منطقه با آمریکا برای جلوگیری از پروازهای ایران همکاری کنند، ایران بی‌تفاوت نخواهد ماند و گفت «فرودگاه‌هایتان پرواز نخواهد داشت».
آیا محسن رضایی تهدید به حمله به فرودگاه‌های منطقه کرد؟
در گزارش منتشرشده از سخنان او، روش اقدام متقابل مشخص نشده است. بنابراین نمی‌توان این اظهارات را بدون شواهد بیشتر به معنای اعلام رسمی حمله نظامی به فرودگاه‌ها دانست.
آیا همه پروازهای ایران از اول مهر متوقف شده‌اند؟
خیر. برخی پروازهای خارجی لغو یا تعلیق شده‌اند، اما تا زمان تنظیم این گزارش همه پروازهای بین‌المللی ایرلاین‌های ایرانی متوقف نشده‌اند.
اسکات بسنت درباره ایرلاین‌های ایرانی چه گفته است؟
وزیر خزانه‌داری آمریکا گفته بود از ۲۳ سپتامبر ایرلاین‌های ایرانی در سراسر جهان زمین‌گیر خواهند شد و به ارائه‌دهندگان خارجی خدمات سوخت، فرودگاهی و فروش بلیت درباره خطر تحریم ثانویه هشدار داد.
چرا آمریکا ایرلاین‌های ایرانی را هدف گرفته است؟
وزارت خزانه‌داری آمریکا می‌گوید هدف، قطع شبکه‌های مالی، لجستیکی و تأمین صنعت هوانوردی ایران است و برخی ایرلاین‌ها و شبکه‌های مرتبط را به پشتیبانی از فعالیت‌های نظامی ایران متهم می‌کند. ایران سیاست تحریمی آمریکا را فشار اقتصادی علیه کشور می‌داند.
کدام پروازهای ایران تحت تأثیر قرار گرفته‌اند؟
تا اول مهر گزارش‌هایی از لغو یا تعلیق برخی پروازهای ایرانی به بغداد، مسقط، قطر، گرجستان و آذربایجان منتشر شده است، اما وضعیت مسیرها و ایرلاین‌ها یکسان نیست و می‌تواند سریع تغییر کند.

جمع‌بندی؛ هشدار تهران هم‌زمان با آغاز فشار عملی بر پروازهای ایران

هشدار محسن رضایی در روزی مطرح شده که فشار تحریمی آمریکا بر صنعت هوانوردی ایران وارد مرحله عملی‌تری شده است. واشینگتن می‌خواهد با تهدید فرودگاه‌ها، تأمین‌کنندگان سوخت، شرکت‌های خدمات زمینی و فروشندگان بلیت به تحریم ثانویه، فعالیت بین‌المللی ایرلاین‌های ایرانی را محدود کند.

برخلاف پیش‌بینی بسنت، همه پروازهای خارجی ایران در ۲۳ سپتامبر متوقف نشده‌اند، اما لغو برخی مسیرها نشان می‌دهد فشار آمریکا بدون اثر نیز نبوده است. پاسخ رضایی این معادله را وارد مرحله تازه‌ای می‌کند: تهران اکنون به کشورهای منطقه هشدار داده است که همکاری با محدودیت پروازهای ایران می‌تواند با اقدام متقابل روبه‌رو شود.

آنچه هنوز روشن نیست، ماهیت این اقدام متقابل است. به همین دلیل، مهم‌ترین شاخص برای ارزیابی ادامه بحران در روزهای آینده، تعداد واقعی پروازهای لغوشده، تصمیم فرودگاه‌های منطقه و واکنش رسمی دولت‌هایی است که میزبان پروازهای ایرانی هستند.