در پی افزایش تنشها میان ایران و آمریکا در منطقه، گزارشهایی درباره حملات ایران به برخی مواضع نظامی آمریکا در کشورهای منطقه منتشر شد. طبق اعلام منابع ایرانی، این عملیات بخشهایی از شبکه پایگاهی، راداری و لجستیکی آمریکا در بحرین، کویت، اردن و عمان را هدف قرار داده است؛ موضوعی که بار دیگر نقش پایگاههای منطقهای واشنگتن و اهمیت راهبردی تنگه هرمز را در معادلات امنیتی خاورمیانه برجسته کرده است.
این حملات، فارغ از ابعاد نظامی، میتواند بر هزینههای حضور آمریکا در منطقه، بازار انرژی، امنیت کشتیرانی و محاسبات اقتصادی کشورهای میزبان پایگاههای نظامی اثرگذار باشد.
از دیشب تا صبح در منطقه چه گذشت؟
تحولات اخیر از جایی آغاز شد که پس از تلاش تعدادی از شناورها برای عبور از مسیر غیرمجاز و بیاعتنایی به هشدارهای ایران در تنگه هرمز، آمریکا بار دیگر به مواضع ساحلی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران تعرض کرد.
طبق اطلاعیههای منتشرشده، ایران این اقدام را ادامه همان الگوی مداخله آمریکا در تنگه دانست؛ الگویی که میخواهد مسیر عبور شناورها را خارج از ترتیبات امنیتی ایران عادیسازی کند و عملاً حق حکمرانی تهران بر گلوگاه هرمز را نادیده بگیرد.
پاسخ ایران در چند مرحله انجام شد. در مرحله نخست، مخازن سوخت و زاغههای مهمات پایگاه هوایی پرنس حسن در اردن هدف قرار گرفت. پیام این حمله روشن بود. اگر پایگاههای منطقهای در پشتیبانی از اقدام آمریکا علیه ایران نقش داشته باشند، جغرافیای پاسخ ایران محدود به محل درگیری مستقیم نخواهد ماند.
در مرحله دوم، مراکز تعمیرات و نگهداری بالگردی، آشیانه هواپیمای جنگ الکترونیک پی۸ و مرکز فرماندهی و کنترل پهپادی ارتش آمریکا در پایگاه شیخ عیسی بحرین هدف قرار گرفت. این مرحله، بیشتر ناظر به اختلال در شبکه فرماندهی، شناسایی و پشتیبانی هوایی آمریکا بود؛ یعنی همان لایهای که عملیات دریایی و هوایی آمریکا در خلیج فارس را تغذیه میکند.
در مرحله سوم، مخازن سوخت و سامانه پدافند هوایی پاتریوت در پایگاه علیالسالم کویت و همچنین رادار راهبردی FPS در پایگاه احمد الجابر هدف قرار گرفت. این حمله، ترکیبی از ضربه به سوخت، پدافند و کشف هوایی بود؛ سه مؤلفهای که برای حفظ توان عملیاتی آمریکا در منطقه حیاتیاند.
در مرحله چهارم، پایگاه موشکهای زمینبهزمین آمریکا در کویت مورد حمله قرار گرفت و طبق اطلاعیه سپاه، دو سکوی موشکی هایمارس و زاغههای مملو از موشک منهدم شد. این مرحله مستقیماً ظرفیت آتش زمینی و موشکی آمریکا را هدف گرفت؛ ظرفیتی که در سناریوهای درگیری منطقهای میتواند برای فشار بر ایران یا پشتیبانی از عملیاتهای محدود استفاده شود.
در مرحله پنجم، دامنه پاسخ به زیرساختهای آمریکا در بحرین و سامانههای راداری در عمان رسید. در این مرحله، تأسیسات و زیرساختهای ارتش آمریکا در جفیر بحرین، رادار دوربرد هوایی FPS و رادار کشف شناوری در عمان هدف قرار گرفتند. همزمان، پیام اصلی اطلاعیهها این بود که تنها مسیر بازگشایی تنگه هرمز، پایان مداخله آمریکا در این آبراه و احترام به حاکمیت کشورها بر آبهای ساحلی خودشان است.
به این ترتیب، پاسخ ایران از یک نقطه آغاز نشد و در یک نقطه هم متوقف نماند. ایران زنجیرهای از اهداف را انتخاب کرد که هر کدام بخشی از شبکه حضور آمریکا در منطقه را پوشش میدادند: سوخت، مهمات، پدافند، رادار، فرماندهی پهپادی، تعمیرات هوایی، زیرساختهای پایگاهی و سامانههای آتش. این نشان میدهد پاسخ ایران، صرفاً نمادین نبود؛ بر اجزای پشتیبان عملیات آمریکا متمرکز شد.
جزئیات اهداف اعلامشده حملات ایران به پایگاههای آمریکا
اهمیت این اهداف فقط نظامی نیست. آمریکا در منطقه با یک شبکه پرهزینه و گسترده عمل میکند؛ شبکهای که شامل پایگاهها، انبارهای سوخت، زاغههای مهمات، سامانههای پدافندی، مراکز فرماندهی، رادارهای دوربرد، آشیانههای هواپیما، مراکز تعمیرات و لجستیک چندلایه است.
پایگاه پرنس حسن اردن؛ هدف قرار گرفتن زیرساخت سوخت و مهمات
بر اساس اعلام منابع ایرانی، این پایگاه به عنوان یکی از اهداف عملیات معرفی شد. اهمیت این هدف به نقش آن در پشتیبانی لجستیکی و عملیاتی نیروهای آمریکایی در منطقه بازمیگردد.
پایگاه شیخ عیسی بحرین؛ مرکز مهم پشتیبانی دریایی آمریکا
بحرین به دلیل میزبانی از بخشهایی از حضور دریایی آمریکا در خلیج فارس، یکی از نقاط مهم شبکه عملیاتی واشنگتن محسوب میشود.
پایگاههای علیالسالم و احمد الجابر کویت؛ سوخت، پدافند و رادار
این پایگاهها بخشی از زیرساخت هوایی آمریکا در منطقه هستند و نقش مهمی در پشتیبانی عملیاتهای نظامی دارند.
اهداف موشکی و سامانههای هایمارس آمریکا
تمرکز بر تجهیزات آتش زمینی و سامانههای موشکی، نشاندهنده اهمیت توان واکنش سریع در ساختار نظامی آمریکا است.
رادارهای عمان؛ اهمیت شبکه کشف و کنترل منطقهای
سامانههای راداری نقش مهمی در ایجاد تصویر عملیاتی از تحولات هوایی و دریایی منطقه دارند.
به همین دلیل، اثر پاسخ ایران را باید در سطح شبکه دید، نه فقط در سطح هر پایگاه. ایران نقاطی را زده که به هم متصلاند. سوخت، مهمات، رادار، پدافند و فرماندهی اگر جداگانه آسیب ببینند، بخشی از عملیات مختل میشود؛ اما اگر همزمان و در چند کشور هدف قرار گیرند، کل شبکه حضور آمریکا در منطقه با هزینه تازه روبهرو میشود. این همان پیام اقتصادی عملیات است: حضور آمریکا در منطقه دیگر کمهزینه و بیریسک نیست.
پیام اقتصادی حملات به شبکه پایگاهی آمریکا چیست؟
افزایش هزینه حضور نظامی آمریکا در منطقه
نگهداری پایگاههای خارجی نیازمند هزینههای دائمی برای سوخت، تجهیزات، حفاظت و لجستیک است.
اثر بر بازار انرژی و تنگه هرمز
هرگونه افزایش ریسک در هرمز میتواند بر هزینه حملونقل انرژی و قیمت نفت اثر بگذارد. این تنگه یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت جهان است و حدود یکپنجم مصرف جهانی مایعات نفتی از آن عبور میکند.
افزایش ریسک اقتصادی کشورهای میزبان پایگاهها
کشورهایی که میزبان زیرساختهای نظامی خارجی هستند، ممکن است با افزایش هزینههای امنیتی و ریسک سرمایهگذاری مواجه شوند.
این ضربات برای کشورهای میزبان نیز پیام دارد. وقتی خاک یک کشور در اختیار زیرساختهای عملیاتی آمریکا قرار میگیرد، آن کشور از نظر اقتصادی و امنیتی وارد محدوده ریسک میشود. پایگاه خارجی فقط یک قرارداد امنیتی نیست؛ میتواند بیمه، سرمایهگذاری، حملونقل، انرژی، فرودگاهها، بنادر و اعتبار ریسک کشور میزبان را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین پاسخ ایران، هزینه میزبانی از زیرساختهای متجاوز را نیز بالا میبرد.
پاسخ ایران حمله به شبکه پشتیبانی حضور آمریکا در منطقه بود؛ شبکهای که با سوخت، رادار، پدافند، مهمات، فرماندهی و پایگاههای چندکشوری کار میکند. ایران با هدف گرفتن این نقاط، نشان داد هر مداخله در تنگه هرمز میتواند هزینه زیرساختی، لجستیکی، اقتصادی و بیمهای سنگینی برای آمریکا و میزبانان منطقهای آن داشته باشد.
آیا این حملات میتواند معادلات امنیتی و اقتصادی منطقه را تغییر دهد؟
ادامه تحولات به میزان گسترش درگیری، واکنش آمریکا و مسیر مذاکرات احتمالی وابسته خواهد بود. با این حال، هدف قرار گرفتن یا تهدید زیرساختهای نظامی آمریکا در منطقه نشان میدهد شبکه حضور واشنگتن در خاورمیانه همچنان یکی از مهمترین متغیرهای امنیتی و اقتصادی منطقه است.
در این میان، تنگه هرمز، امنیت انرژی و هزینههای لجستیکی حضور نظامی آمریکا همچنان از مهمترین عواملی هستند که میتوانند بر اقتصاد منطقه و بازارهای جهانی اثر بگذارند.
سوالات مهم درباره حملات ایران به پایگاههای آمریکا
ایران کدام مناطق آمریکا را هدف قرار داد؟
طبق اعلام منابع ایرانی، اهدافی در بحرین، کویت، اردن و عمان در چارچوب عملیاتهای اعلامشده قرار گرفتهاند.
چرا پایگاههای آمریکا در منطقه اهمیت دارند؟
این پایگاهها نقش مهمی در فرماندهی، پشتیبانی هوایی، دریایی، لجستیک و عملیات منطقهای آمریکا دارند.
تنگه هرمز چه اهمیتی برای اقتصاد جهان دارد؟
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان است و اختلال در آن میتواند بر بازار نفت، حملونقل و هزینههای جهانی اثر بگذارد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟