امین حسن الناصر، مدیرعامل آرامکو عربستان، با اعلام رقم خیرهکننده ۲.۶ میلیارد بشکه نفت محبوسشده در خلیج فارس، رسماً بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ صنعت نفت را تأیید کرد. این میزان، معادل متوسط ۱۷ میلیون بشکه در روز طی پنج ماه اخیر است؛ رقمی که با احتساب مصرف روزانه ۱۰۰ میلیون بشکهای جهان، سهمی ۱۷ درصدی از تقاضای روزانه را شامل میشود .
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) این بحران را «بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ بازارهای نفت» توصیف کرده است . تردد نفتکشها در تنگه هرمز – که پیش از جنگ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده از آن عبور میکرد – به طور میانگین به ۲.۷ میلیون بشکه در روز در ماههای مارس تا مه کاهش یافته و در هفتههای اخیر به یکدهم سطح پیش از جنگ رسیده است . این کاهش، صرفاً یک مسئله آماری نیست؛ بلکه شکافی عمیق میان تولید میدانی و عرضه واقعی به بازارهای مصرف ایجاد کرده که پیامدهای آن تا ماهها بر ساختار قیمتگذاری جهانی سایه خواهد افکند.
پنج واقعیت کلیدی درباره بزرگترین بحران عرضه نفت تاریخ
پشت این آمار شوکآور، ابعاد پیچیدهتری از یک بحران چندلایه نهفته است که درک آن برای تحلیل آینده بازار انرژی ضروری است.
۱. عرضه و حملونقل، هر دو در تله: بحران صرفاً به کاهش تولید محدود نمیشود، بلکه اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز، حلقه حملونقل را نیز از کار انداخته است. این شوک همزمان عرضه و لجستیک، حتی نفتی که در میدانها تولید میشود را از رسیدن به بازار مصرف بازمیدارد . آرامکو با استفاده از خط لوله شرق-غرب و ذخایر خود، بخشی از این خلأ را جبران کرده و خالص کاهش عرضه را به حدود ۱.۸ میلیارد بشکه رسانده است .
۲. نابودی بیسابقه ذخایر استراتژیک: برای مهار این فاجعه، کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی (IEA) بزرگترین آزادسازی هماهنگ ذخایر استراتژیک تاریخ به حجم ۴۰۰ میلیون بشکه را اجرا کردند . با این حال، ذخایر استراتژیک آمریکا به پایینترین سطح طی چهار دهه اخیر یعنی ۳۰۸ میلیون بشکه سقوط کرده است . مقامات IEA هشدار دادهاند که اتکا به ذخایر، راه حلی موقتی و نه پایدار است .
۳. جبران محدود توسط مسیرهای جایگزین: عربستان با بهرهبرداری حداکثری از خط لوله شرق-غرب، صادرات خود را از بندر ینبع در دریای سرخ به بیش از ۵ میلیون بشکه در روز افزایش داده است . امارات نیز با خط لوله حبشان-فجیره، روزانه ۱.۸ میلیون بشکه را از تنگه هرمز عبور میدهد . با این حال، IEA تخمین میزند با وجود این مسیرها، خروجی نفت کشورهای درگیر منطقه بیش از ۱۴ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است .
۴. ناامنی در مسیرهای جایگزین؛ تهدید مضاعف: اخیراً شش نفتکش غولپیکر سعودی مسیر خود را در دریای سرخ تغییر داده و به سمت آفریقای جنوبی حرکت کردهاند، که نشان از ناامنی در تنگه بابالمندب و دریای سرخ دارد . این امر، ریسک «گلوگاه دوگانه» (تنگه هرمز و بابالمندب) را به بازار تحمیل کرده و مانع از کاهش کامل حقالامتیاز ژئوپلیتیکی قیمت نفت میشود .
۵. جهش سود آرامکو با وجود کاهش حجم فروش: با وجود کاهش حجم فروش، سود خالص آرامکو در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ با ۴۴ درصد افزایش به ۳۲.۷ میلیارد دلار رسید . قیمت متوسط فروش نفت خام این شرکت از ۶۶.۷ دلار در سال قبل به ۱۰۸.۱۰ دلار در هر بشکه در سهماهه دوم صعود کرد . این تناقض، نشان از قدرت بینظیر قیمتها در جبران کاهش حجم معاملات دارد و ثابت میکند که شوک عرضه، بازندگان اصلی را کشورهای مصرفکننده و اقتصاد جهانی معرفی کرده است.
آیا بازگشت تدریجی نفتکشها، پایان بحران انرژی خواهد بود؟
حتی در خوشبینانهترین سناریو که جنگ پایان یابد و تنگه هرمز به روی تردد نفتکشها باز شود، بهبودی کامل ماهها به طول خواهد انجامید. آژانس بینالمللی انرژی تخمین میزند که جهان با کسری انباشتهای روبهروست که جبران آن حداقل به ۱۸ ماه زمان نیاز دارد و نرخ جبران روزانه ۲.۱ میلیون بشکه خواهد بود . نگرانی بزرگتر، سقوط ذخایر تجاری کشورهای آسیایی است که در اوج بحران، واردات نفت خام منطقه آسیا روزانه حدود ۶ میلیون بشکه کاهش یافته است .
چشمانداز قیمتها نیز مبهم و پرنوسان است. بازار همچنان در انتظار نتیجه مذاکرات دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن است؛ مذاکراتی که ایران اعلام کرده در جریان نیست . تحلیلگران ING هشدار دادهاند که کاهش اخیر قیمت نفت ممکن است زودهنگام باشد و هرگونه تشدید تنش، قیمتها را مجدداً به سطوح بحرانی صعودی خواهد داد . تا زمانی که امنیت کامل در تنگه هرمز برقرار نشود، بازار جهانی نفت در وضعیت «آمادهباش دائمی» به سر خواهد برد و ترمیم کامل زنجیره تأمین، به صبوری ماههای پیشِ رو گره خورده است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟