الرویس چه جایگاهی در اقتصاد انرژی امارات دارد؟
پالایشگاه الرویس در منطقه الظفره ابوظبی، یکی از مهمترین زیرساختهای پاییندستی نفت در خلیج فارس است. این مجتمع در حدود ۲۴۵ کیلومتری غرب ابوظبی و در ساحل خلیج فارس قرار دارد؛ یعنی هم به خوراک نفتی امارات نزدیک است و هم به مسیرهای صادرات دریایی دسترسی مستقیم دارد. اهمیت آن از اینجاست که الرویس فقط نفت خام را پالایش نمیکند، بلکه نفت را به سبدی از فرآوردههای با ارزش افزوده بالاتر تبدیل میکند.
عدد اصلی این زیرساخت، ظرفیت ۹۲۲ هزار بشکه در روز است. این یعنی الرویس توان فرآورش نزدیک به یک میلیون بشکه نفت خام و میعانات در هر روز را دارد و در رده بزرگترین پالایشگاههای تکسایتی جهان قرار میگیرد. چنین ظرفیتی برای امارات بسیار مهم است؛ چون حدود یکسوم ظرفیت تولید نفت این کشور را میتواند به جای خامفروشی، وارد زنجیره پالایش و فرآورده کند. بنابراین الرویس بخشی از پاسخ امارات به این سؤال است که چگونه از نفت خام، درآمد بیشتری بسازد.
خروجی سالانه این مجتمع نیز ابعاد اهمیت آن را روشنتر میکند. تولید بیش از ۴۰ میلیون تن فرآورده پالایشی در سال، یعنی الرویس فقط تولیدکننده بنزین و گازوئیل نیست؛ بلکه گاز مایع نفتی، نفتا، سوخت هواپیما، روغن پایه گروه ۳، پروپیلن، کربن بلک و کک نفتی نیز تولید میکند. این تنوع محصول، الرویس را از یک پالایشگاه سوخت به حلقهای از زنجیره پتروشیمی و صنایع شیمیایی امارات تبدیل کرده است.
اتصال الرویس به شهر صنعتی الرویس نیز اهمیت آن را چندبرابر میکند. در این منطقه، پالایش نفت، پتروشیمی، صنایع شیمیایی، کود، ذخیرهسازی و صادرات انرژی در کنار هم قرار گرفتهاند. این تمرکز برای امارات مزیت اقتصادی ایجاد میکند؛ چون خوراک، پالایش، تبدیل، ذخیره و صادرات در یک خوشه صنعتی جمع شده است. اما همین تمرکز، در شرایط جنگی و بحران، آن را به نقطه حساس تبدیل میکند؛ چون اختلال در یک مرکز، فقط یک واحد تولیدی را متوقف نمیکند، بلکه چند زنجیره ارزش را همزمان تحت فشار قرار میدهد.
الرویس از نظر صادراتی هم زیرساخت مهمی است. وجود ۳ اسکله دریایی و چند محل پهلوگیری، امکان بارگیری شناورهای مختلف را فراهم کرده و این مجتمع را به یکی از پایانههای مهم صادرات فرآوردههای نفتی امارات تبدیل کرده است. در کنار آن، شبکه خطوط لوله توزیع محصولات با طول حدود ۱۶۰۰ کیلومتر، سوخت مورد نیاز ابوظبی، العین، الظفره و حتی فرودگاه بینالمللی ابوظبی را تأمین میکند. بنابراین الرویس هم پشتوانه صادراتی است، هم پشتوانه مصرف داخلی.
سرمایهگذاری ۳.۵ میلیارد دلاری ادنوک برای ارتقای این مجتمع نیز نشان میدهد که امارات الرویس را فقط یک دارایی موجود نمیبیند، بلکه آن را ستون آینده پاییندستی خود میداند. پروژه افزایش انعطاف فرآورش نفت خام، امکان پالایش حدود ۴۲۰ هزار بشکه در روز نفت سنگینتر و ترشتر را فراهم کرده است. این یعنی الرویس برای امارات ابزار انعطاف تجاری هم هست؛ میتواند خوراک متنوعتری بگیرد، ترکیب نفت صادراتی را بهتر مدیریت کند و از تفاوت قیمت انواع نفت خام ارزش اقتصادی بسازد.
پیامد اقتصادی اختلال در الرویس چیست؟
اگر در سناریوی جنگ زیرساختی، ایران به زیرساختهای نفتی و گازی منطقه پاسخ دهد و الرویس دچار اختلال جدی شود، اثر آن فقط کاهش تولید یک پالایشگاه نیست. نخستین پیامد، کاهش عرضه فرآورده است. پالایشگاهی با ظرفیت ۹۲۲ هزار بشکه در روز، اگر حتی بخشی از ظرفیت خود را از دست بدهد، عرضه بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما، نفتا و خوراک پتروشیمی در امارات و بازار صادراتی منطقه را تحت فشار قرار میدهد. این یعنی ضربه از سطح نفت خام به سطح فرآورده منتقل میشود؛ سطحی که برای زندگی روزمره، حملونقل، صنعت و تجارت حساستر است.
دومین پیامد، کاهش درآمد ارزش افزوده امارات است. صادرات نفت خام یک نوع درآمد ایجاد میکند، اما پالایش و فروش فرآورده، درآمدی با حاشیه سود و زنجیره صنعتی متفاوت میسازد. وقتی الرویس فعال است، امارات بخشی از نفت خود را به محصولاتی تبدیل میکند که بازارهای متنوعتری دارند. اختلال در این مجتمع، امارات را ناچار میکند یا نفت بیشتری را خام صادر کند، یا بخشی از نیاز فرآوردهای خود را از بازار خارجی تأمین کند. هر دو حالت، کیفیت درآمدی ابوظبی را پایین میآورد.
سومین پیامد، فشار بر بازار سوخت داخلی است. شبکه ۱۶۰۰ کیلومتری خطوط لوله مرتبط با الرویس، نشان میدهد این پالایشگاه در تأمین سوخت مناطق مهم ابوظبی و فرودگاه بینالمللی ابوظبی نقش دارد. بنابراین اختلال طولانیمدت در الرویس میتواند هزینه تأمین سوخت داخلی، حملونقل جایگزین، ذخیرهسازی اضطراری و واردات فرآورده را بالا ببرد. حتی اگر دولت امارات با ذخایر و واردات، کمبود را جبران کند، هزینه نهایی انرژی داخلی افزایش پیدا میکند.
چهارمین پیامد، اختلال در زنجیره پتروشیمی و صنعتی الرویس است. محصولاتی مثل نفتا، پروپیلن، LPG، کربن بلک، روغن پایه و کک نفتی فقط سوخت نیستند؛ خوراک یا ماده اولیه صنایع بعدیاند. اگر جریان این محصولات دچار اختلال شود، اثر آن به واحدهای شیمیایی، پتروشیمی، تولید مواد صنعتی و حتی صادرات غیرخام امارات منتقل میشود. اینجاست که ضربه به پالایشگاه، به ضربه به خوشه صنعتی تبدیل میشود.
پنجمین پیامد، افزایش ریسک بیمه و حملونقل در خلیج فارس است. الرویس در ساحل خلیج فارس قرار دارد و بخشی از کارکرد آن به بارگیری دریایی وابسته است. وقتی یک زیرساخت بزرگ صادرات فرآورده در معرض ریسک قرار گیرد، شرکتهای بیمه، کشتیرانی و خریداران خارجی، کل مسیر را با احتیاط بیشتری قیمتگذاری میکنند. نتیجه میتواند افزایش حق بیمه، تأخیر در بارگیری، تغییر مسیر کشتیها و کاهش انعطاف تجاری امارات باشد.
اگر زیرساخت نفت و گاز ایران هدف قرار گیرد، زیرساخت پاییندستی متحدان آمریکا در خلیج فارس نیز نمیتواند بیرون از معادله بماند. الرویس برای امارات همانقدر مهم است که فقط با عدد ظرفیت سنجیده نمیشود؛ این مجتمع محل اتصال نفت خام، فرآورده، پتروشیمی، صادرات، سوخت داخلی و سرمایهگذاری صنعتی است. ضربه به چنین نقطهای، هزینه جنگ را از میدان نظامی به ترازنامه ادنوک، بودجه ابوظبی، بازار فرآورده و اعتماد کشتیرانی منتقل میکند.
الرویس یکی از حساسترین داراییهای اقتصادی امارات است. ظرفیت ۹۲۲ هزار بشکهای، تولید بیش از ۴۰ میلیون تن فرآورده در سال، شبکه ۱۶۰۰ کیلومتری توزیع، ۳ اسکله صادراتی، سرمایهگذاری ۳.۵ میلیارد دلاری و توان پالایش ۴۲۰ هزار بشکه نفت سنگینتر، همه نشان میدهد این مجتمع ستون پاییندستی اقتصاد نفتی امارات است. در معادله جنگ زیرساختی، پیام ایران میتواند این باشد که امنیت انرژی منطقه یکطرفه نیست؛ اگر زیرساخت ایران هدف قرار گیرد، درآمد، فرآورده و زنجیره صنعتی طرف مقابل هم از دایره ریسک بیرون نمیماند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟