انسداد هرمز، بازار هلیوم و تراشه الکترونیکی جهان را به هم ریخت

تنگه هرمز، این روزها فراتر از یک گذرگاه استراتژیک برای نفت و گاز، به خط‌مقدم جنگی تمام‌عیار بر سر آینده فناوری تبدیل شده است. اختلال در تردد کشتی‌ها و حملات به تأسیسات راس لفان قطر، نزدیک به یک‌سوم از عرضه جهانی گاز هلیوم را که عنصری حیاتی و غیرقابل‌جانشین در تولید تراشه‌های الکترونیکی و تجهیزات پیشرفته هوش مصنوعی است، از مدار خارج کرده است. خبرنگار اقتصاد معاصر در گزارشی تحلیلی، ابعاد پنهان این بحران را واکاوی می‌کند.

این شوک، همزمان با ممنوعیت صادرات هلیوم توسط چین به عنوان یک اقدام پیشگیرانه، و محدودیت‌های روسیه، شبکه‌ای از کمبود را در بازار جهانی ایجاد کرده که پیامدهای آن فراتر از افزایش قیمت‌ها، به تاخیر در پروژه‌های کلان زیرساخت داده و اختلال در تولید نیمه‌هادی‌ها منجر خواهد شد. تحلیل داده‌های آماری نشان می‌دهد که جهان با کاهش ماهانه ۵.۲ میلیون متر مکعبی هلیوم مواجه است و ذخایر استراتژیک در حال اتمام است .

 ۵ پیامد راهبردی انسداد هرمز بر اقتصاد فناوری

بحران ژئوپلیتیک خاورمیانه، با هدف قرار دادن زنجیره تأمین گاز هلیوم، معمای جدیدی را پیش روی اقتصاد جهانی و به‌ویژه صنعت تراشه قرار داده است. وابستگی شدید تولیدکنندگان بزرگ تراشه در آسیا به هلیوم قطر و روسیه، و ماهیت فیزیکی این گاز که امکان ذخیره‌سازی بلندمدت را نمی‌دهد، باعث شده تا هر روز اختلال در تنگه هرمز، فشار بیشتری بر قیمت‌ها و موجودی انبارها وارد آورد. در ادامه، ۵ اثر کلیدی این بحران بر صنعت فناوری و هوش مصنوعی بررسی می‌شود:

۱. شوک عرضه و حذف یک‌سوم بازار جهانی: حملات به قطر و بسته شدن مسیر ترانزیت، حدود ۳۰ درصد از عرضه هلیوم جهان را به طور موقت از بین برده است . این حجم از عرضه، معادل تولید سالانه قطر (۶۳ میلیون متر مکعب) است که در شرایط عادی برای صنایع حیاتی تامین می‌شد .

۲. شتاب بی‌سابقه قیمت‌ها و حباب در بازار اسپات: قیمت هلیوم در بازارهای لحظه‌ای از زمان آغاز بحران دو برابر شده و پیش‌بینی‌ها از افزایش ۴۰ تا ۶۰ درصدی قیمت‌های قراردادی در صورت تداوم اختلال حکایت دارد .

۳. تهدید مستقیم تولید تراشه و هوش مصنوعی: کره جنوبی که حدود ۶۵ درصد هلیوم خود را از قطر تامین می‌کند، به عنوان بزرگترین مصرف‌کننده این گاز در صنعت تراشه، در خط مقدم این تهدید قرار دارد . تداوم کمبود، تولید تراشه‌های پیشرفته (HBM) مورد نیاز برای پردازنده‌های هوش مصنوعی را مختل خواهد کرد .

۴. معضل لجستیکی و زوال ذخایر: هلیوم مایع تنها ۴۵ روز دوام آورده و پس از آن تبخیر می‌شود. بحران کنونی، همراه با نبود تانکرهای کافی برای حمل، به معنای از دست رفتن قطعی حجم عظیمی از این ماده ارزشمند است .

۵. آسیب‌پذیری استراتژیک و تغییر ژئوپلیتیک زنجیره تأمین: این بحران نشان داد که وابستگی صرف به یک مسیر ترانزیتی، یک «نقطه شکست» حیاتی برای صنعت تراشه است. کشورها ناچار به سمت راهبردهای «تاب‌آوری» و تنوع‌بخشیدن به منابع تامین خود حرکت خواهند کرد .

آینده صنعت تراشه در گرو بازگشایی هرمز است؟

آینده صنعت تراشه و مسیر توسعه هوش مصنوعی، اکنون به طور مستقیم به تحولات یک آبراه راهبردی گره خورده است. تداوم انسداد تنگه هرمز، صرفاً یک بحران انرژی نیست، بلکه به یک عامل بازدارنده جدی در برابر پیشرفت فناوری تبدیل خواهد شد. با خالی شدن ذخایر انبارها در ماه‌های آینده، شرکت‌های تولیدکننده تراشه ناچار به کاهش تولید یا تخصیص سهمیه‌بندی شده خواهند بود که این امر، برنامه‌های سرمایه‌گذاری عظیم در مراکز داده و پروژه‌های کلان هوش مصنوعی را با تاخیرهای جبران‌ناپذیری مواجه می‌کند . به نظر می‌رسد، برخلاف بحران‌های قبلی، این بار دامنه بحران فراتر از نفت است و «هلیوم» به عنوان طلای سفید صنعت، بازیگر جدیدی در معادلات پیچیده ژئوپلیتیکی و اقتصادی جهان است.