اقتصاد مقاومتی زمانی قابل سنجش است که صادرات نفت مختل شود و بتوان پرسید کدام بخش اقتصاد هنوز بدون درآمد خام کار میکند. در سال ۱۴۰۵ این آزمون دیگر فرضی نیست: تجارت خارجی کوچک شده، صادرات غیرنفتی تا ۲۵ مرداد حدود ۱۵ میلیارد دلار بوده، واردات نزدیک ۱۷ میلیارد دلار ثبت شده، خط لوله جایگزین شرقغرب عربستان پس از حملات اخیر موقتاً متوقف شده و مسیرهای هرمز و بابالمندب همچنان با ریسک امنیتی روبهرو هستند. در مقابل، حدود ۹.۵ میلیون تن کالای اساسی وارد کشور شده، صنایع پتروشیمی و ساخت داخل بخشی از نیاز تولید را پوشش دادهاند و جریان درآمد نفتی نیز هنوز کاملاً قطع نشده است. بنابراین سؤال اصلی این نیست که «اقتصاد مقاومتی اجرا شده یا نه»؛ سؤال این است که اگر نفت از معادله حذف شود، پنج شاخص اصلی اقتصاد ایران چه وضعیتی خواهند داشت.
اقتصاد مقاومتی در شرایط قطع نفت دقیقاً چه چیزی را باید اندازه بگیرد؟
سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی ۲۴ بند دارد و چند بند آن مستقیماً با سناریوی کاهش یا قطع درآمد نفت مرتبط است.
بند ۱۳؛ کاهش ضربهپذیری درآمد نفت و گاز
این بند بر مقابله با آسیبپذیری درآمدهای حاصل از صادرات نفت و گاز از طریق تنوع مشتری، روشهای فروش، توسعه صادرات گاز، برق و محصولات پتروشیمی تأکید دارد.
بند ۱۷؛ افزایش سهم درآمدهای مالیاتی
هدف، اصلاح نظام درآمدی دولت با افزایش سهم درآمدهای مالیاتی است تا هزینههای عمومی کمتر به درآمدهای نوسانی نفت وابسته باشند.
بند ۱۸؛ کاهش وابستگی بودجه به نفت
این بند بر افزایش سالانه سهم صندوق توسعه ملی از درآمد نفت و گاز با هدف قطع وابستگی بودجه به نفت تأکید دارد.
بند ۱۰؛ توسعه صادرات غیرنفتی
تقویت صادرات کالا و خدمات و کاهش آسیبپذیری تجارت خارجی یکی دیگر از پایههای تابآوری است.
بند ۷؛ امنیت غذا و درمان
اقتصاد مقاوم فقط با تراز تجاری سنجیده نمیشود؛ تأمین کالاهای اساسی، دارو و نیازهای حیاتی خانوار هم بخشی از آزمون است.
بنابراین در این گزارش، اقتصاد مقاومتی را نه با شعار، بلکه با پنج شاخص قابل اندازهگیری بررسی میکنیم.
شاخص اول؛ بودجه دولت بدون درآمد نفت چقدر دوام میآورد؟
مهمترین آزمون اقتصاد مقاومتی، رابطه مستقیم خزانه با فروش نفت است.
مرکز پژوهشهای مجلس در بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۵ اعلام کرد که سهم مستقیم درآمدهای نفتی از کل درآمدهای دولت حدود ۳۴.۴ درصد است. این رقم حتی درآمدهای غیرمستقیم وابسته به نفت، مانند بخشی از مالیات شرکت ملی نفت یا مالیات فرآوردههای نفتی را شامل نمیشود؛ بنابراین وابستگی واقعی میتواند بیشتر باشد.
در لایحه بودجه، حدود ۲۶۳ هزار میلیارد تومان از منابع از محل صادرات نفت، گاز و میعانات در نظر گرفته شده بود. مرکز پژوهشها تحقق این منبع را حدود ۸۵ درصد برآورد و میزان تحقق را نزدیک ۲۲۳ هزار میلیارد تومان محاسبه کرد.
همین گزارش، کسری تأمیننشده پایه بودجه را در مجموع حدود ۱۳۰ هزار میلیارد تومان برآورد کرد.
| شاخص بودجه | رقم | تفسیر |
|---|---|---|
| سهم مستقیم نفت از درآمد دولت | ۳۴.۴ درصد | وابستگی همچنان معنادار است |
| منابع پیشبینیشده صادرات نفت، گاز و میعانات | حدود ۲۶۳ همت | منبع مستقیم بودجه |
| پیشبینی تحقق | ۸۵ درصد | مرکز پژوهشها تحقق کامل را فرض نکرده است |
| بیشبرآوردی این بخش | حدود ۴۰ همت | در سناریوی پایه گزارش |
| کسری تأمیننشده کل | حدود ۱۳۰ همت | پیش از شوک شدیدتر نفتی |
مرکز پژوهشهای مجلس: بررسی کلیات لایحه بودجه ۱۴۰۵
پس عدد اصلی برای سنجش تابآوری بودجه، میزان فروش نفت بهتنهایی نیست؛ باید دید چه سهمی از مخارج دولت بدون نفت، برداشت از صندوق یا افزایش بدهی قابل تأمین است.
شاخص دوم؛ صادرات غیرنفتی میتواند جای ارز نفت را بگیرد؟
طبق آخرین آمار رسمی قابل اتکا از گمرک، از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا ۲۵ مرداد ارزش صادرات غیرنفتی ایران حدود ۱۵ میلیارد دلار و واردات نزدیک به ۱۷ میلیارد دلار بوده است.
در نتیجه تراز تجاری غیرنفتی در این مقطع تقریباً ۲ میلیارد دلار منفی بوده است.
فرود عسگری، رئیس کل گمرک، اعلام کرده صادرات و واردات نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش داشته و در گزارشهای منتشرشده متوسط کاهش دو جریان تجارت در این دوره حدود ۲۴ درصد عنوان شده است.
مسعود پزشکیان نیز در گفتوگوی تلویزیونی خود گفته بود حجم واردات و صادرات کشور در اثر تحریم و شرایط جنگی حدود ۲۵ تا ۳۵ درصد کاهش یافته است.
گمرک جمهوری اسلامی ایران: گزارش تجارت خارجی تا ۲۵ مرداد ۱۴۰۵
تسنیم: توضیحات پزشکیان درباره کاهش تجارت خارجی
برای مقایسه، گمرک در سال ۱۴۰۴ صادرات غیرنفتی سالانه را در محدوده دهها میلیارد دلار ثبت کرده بود. بنابراین موتور صادرات غیرنفتی خاموش نشده، اما برای جایگزینی درآمد نفت باید هم حجم صادرات افزایش یابد و هم سهم کالاهای با ارزش افزوده بیشتر بالا برود.
پتروشیمی چقدر میتواند جای نفت خام را بگیرد؟
صنعت پتروشیمی یکی از مهمترین منابع ارز غیرنفتی ایران است. برآوردهای رسمی و صنفی در سالهای اخیر سهم این صنعت از صادرات غیرنفتی را حدود یکچهارم تا نزدیک یکسوم اعلام کردهاند و سهم آن از ارزش افزوده صنعتی نیز حدود ۱۹ تا ۲۰ درصد گزارش شده است.
اما تجربه جنگ امسال یک نکته مهم را آشکار کرد: در فروردین ۱۴۰۵ صادرات برخی محصولات پتروشیمی برای تأمین نیاز صنایع داخلی متوقف شد و از شرکتها خواسته شد محمولههایی را که هنوز تشریفات صادرات آنها کامل نشده بود به بازار داخل بازگردانند.
تسنیم: توقف صادرات پتروشیمی برای تأمین نیاز بازار داخلی
این وضعیت دائمی نماند. در تیر ۱۴۰۵ محدودیت اضطراری صادرات طیفی از محصولات پتروشیمی و پلیمری رفع شد و صادرات دوباره به روال عادی بازگشت.
رفع محدودیتهای صادراتی محصولات پتروشیمی در تیر ۱۴۰۵
این اتفاق تناقض مهم اقتصاد مقاومتی را نشان میدهد: پتروشیمی هم منبع ارز است و هم تأمینکننده ماده اولیه صنایع داخلی. در بحران شدید، دولت ممکن است ناچار شود بخشی از ارزآوری را قربانی حفظ تولید داخل کند.
برای فهم تفاوت «مقاومت اقتصادی» با صرفاً مقابله با تحریم، گزارش چارسو اقتصاد درباره جنگ اقتصادی چیست و چه تفاوتی با اقتصاد پساجنگ دارد؟ چارچوب مکمل این بحث را توضیح میدهد.
شاخص سوم؛ اگر نفت قطع شود کالاهای اساسی و تولید داخل چقدر دوام میآورند؟
تابآوری اقتصادی فقط با مقدار دلار صادراتی سنجیده نمیشود. خانوار زمانی اثر بحران را حس میکند که غذا، دارو، سوخت، برق یا مواد اولیه تولید کمیاب شود.
طبق گزارش گمرک، از ابتدای سال تا ۲۵ مرداد حدود ۹.۵ میلیون تن کالای اساسی به ارزش تقریبی ۷ میلیارد دلار وارد کشور شده است. در همان زمان حدود ۴.۵ میلیون تن کالای اساسی نیز در وضعیتهای مختلف در ۱۳ بندر ورودی قرار داشت.
این ارقام نشان میدهد شبکه تأمین کالا هنوز فعال است، اما وابستگی به ارز و لجستیک خارجی حذف نشده است.
| شاخص تأمین | آخرین داده قابل اتکا | ریسک اصلی |
|---|---|---|
| واردات کالای اساسی | ۹.۵ میلیون تن | ارز و مسیر حمل |
| ارزش واردات کالای اساسی | حدود ۷ میلیارد دلار | دسترسی ارزی |
| کالای اساسی موجود در بنادر | حدود ۴.۵ میلیون تن | سرعت ترخیص و توزیع |
در بخش تجهیزات نفت و گاز نیز میزان داخلیسازی بهطور معناداری افزایش یافته است. مسئولان و انجمن سازندگان تجهیزات نفت، سهم تولید داخل را در بخشهایی از تجهیزات ثابت صنعت نفت و پتروشیمی تا حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد اعلام کردهاند.
این عدد به معنای استقلال کامل نیست. تجهیزات خاص، فناوریهای پیچیده، قطعات دوار و برخی مواد همچنان ممکن است به واردات وابسته باشند. بنابراین عبارت دقیقتر این است که توان تعمیر و استمرار تولید نسبت به گذشته مقاومتر شده، نه اینکه صنعت نفت از واردات بینیاز شده باشد.
شاخص چهارم؛ اگر هرمز مختل شود تجارت ایران از کجا عبور میکند؟
برای اقتصاد مقاومتی، تنوع مسیرهای تجارت به اندازه تنوع کالا اهمیت دارد. کشوری که صادرات و وارداتش به چند بندر یا آبراه محدود باشد، حتی با تولید داخلی بالا همچنان در برابر محاصره یا جنگ آسیبپذیر است.
گمرک تا ۲۵ مرداد حجم ترانزیت خارجی کشور را حدود ۶.۵ میلیون تن اعلام کرده بود؛ اما دادههای تجارت نشان میدهد مسیرهای زمینی هنوز نتوانستهاند افت تجارت دریایی را بهطور کامل جبران کنند.
این مسئله اکنون اهمیت بیشتری پیدا کرده است. وزارت انرژی عربستان در ۱۱ سپتامبر اعلام کرد خط لوله راهبردی شرقغرب، که نفت را از شرق عربستان به بندر ینبع و دریای سرخ منتقل میکند، پس از چند حمله برای بررسی ایمنی بهطور احتیاطی تعطیل شده است.
خبرگزاری رسمی عربستان: توقف خط لوله شرقغرب پس از حملات سپتامبر ۲۰۲۶
در جبهه دیگر، نیروهای حوثی طی پیشرویهای ۱۰ و ۱۱ سپتامبر شهر مخا، بخشهایی از ساحل و جزیره میون در قلب بابالمندب را در اختیار گرفتند. این تحولات مسیر جایگزین دریای سرخ را نیز با ریسک بیشتری مواجه کرده است.
همزمان، در ۱۳ سپتامبر گزارش تازهای از اصابت پرتابه به یک کشتی در تنگه هرمز منتشر شد. یعنی ریسک مسیر جنوبی تجارت هنوز رفع نشده است.
برای بررسی اینکه چرا حتی بازگشت بخشی از تردد هرمز الزاماً پایان بحران اقتصادی نیست، تحلیل چارسو اقتصاد با عنوان چرا بازگشایی تنگه هرمز بحران را تمام نمیکند؟ این مسئله را از زاویه بیمه، امنیت و انرژی بررسی کرده است.
همچنین برای درک رقابت مسیرهای زمینی ایران و اوراسیا، گزارش نبرد کریدورها در اوراسیا نشان میدهد جغرافیای ترانزیت چگونه به بخشی از امنیت اقتصادی تبدیل شده است.
آیا توافق ایران و عمان مشکل هرمز را حل کرده است؟
خیر. مذاکرات تهران و مسقط درباره ترتیبات عبور از تنگه هرمز پیشرفت داشته، اما مقامهای ایرانی تأکید کردهاند که رسیدن به ترتیبات جدید به معنی بازگشایی خودکار و کامل تنگه نیست.
عباس عراقچی در ۸ سپتامبر اعلام کرد مذاکرات ایران و عمان «پیشرفت قابلتوجهی» داشته است؛ اما وضعیت امنیت دریایی همچنان شکننده باقی مانده و رخداد ۱۳ سپتامبر نیز این موضوع را تأیید میکند.
آخرین وضعیت مذاکرات ایران و عمان درباره تنگه هرمز
شاخص پنجم؛ ذخیره ارزی و درآمد نفتی چقدر حاشیه امن ساخته است؟
در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۷.۵ میلیارد دلار ارز حاصل از فروش نفت در اختیار بانک مرکزی قرار گرفته است؛ رقمی که گزارشهای منتشرشده آن را حدود ۱.۵ برابر مدت مشابه سال گذشته عنوان کردهاند.
این عدد نشان میدهد جریان نفتی در چهار ماه ابتدایی سال هنوز برقرار بوده است؛ بنابراین نمیتوان عملکرد فعلی اقتصاد را معادل شرایط «قطع کامل نفت» دانست.
از سوی دیگر، یک عدد مهم در هفتههای اخیر نیاز به اصلاح دارد.
بانک مرکزی ابتدا از افزایش ۴.۵ میلیارد دلاری ذخایر سخن گفته بود، اما بعداً توضیح داد که این رقم مربوط به خرید ارز از بازار داخلی و جمعآوری مازاد عرضه بوده و نباید آن را ۴.۵ میلیارد دلار منابع خارجی تازه یا درآمد جدید نفتی تعبیر کرد.
توضیح بانک مرکزی درباره منشأ افزایش ذخایر ارزی
این اصلاح برای سنجش اقتصاد مقاومتی مهم است، چون «خرید ارز موجود در اقتصاد» با «ورود ۴.۵ میلیارد دلار ارز جدید از خارج» دو مفهوم کاملاً متفاوتاند.
سناریوی ۵۰۰ هزار بشکه نفت چه معنایی دارد؟
در تحلیلهای اخیر بازار سه سناریوی صادرات روزانه ۵۰۰ هزار، یک میلیون و ۱.۵ میلیون بشکه نفت با فرض قیمت حدود ۸۰ دلار بررسی شده است.
این اعداد سناریوی تحلیلی هستند، نه کف رسمی اعلامشده از سوی دولت. بنابراین عبارت «کف معاش ایران ۵۰۰ هزار بشکه است» نباید بدون این توضیح بهعنوان عدد قطعی استفاده شود.
حتی سناریوی ۵۰۰ هزار بشکه نیز «اقتصاد بدون نفت» نیست. آزمون واقعی اقتصاد مقاومتی زمانی سختتر میشود که درآمد صادرات نفت خام برای مدت قابل توجهی به نزدیک صفر برسد یا دسترسی به ارز آن محدود شود.
رشد بدون نفت ایران چه چیزی درباره تابآوری میگوید؟
مرکز آمار ایران اعلام کرده رشد اقتصادی سال ۱۴۰۴ با احتساب نفت ۰.۲ درصد و بدون نفت منفی ۰.۳ درصد بوده است.
این داده یکی از مهمترین هشدارها برای تحلیل اقتصاد مقاومتی است. اگر بخش غیرنفتی پیش از شوک جدید در وضعیت رشد منفی قرار داشته باشد، قطع نفت روی اقتصادی با موتور جایگزین قدرتمند اتفاق نمیافتد.
مرکز آمار ایران: رشد اقتصاد ۱۴۰۴ با نفت ۰.۲ و بدون نفت منفی ۰.۳ درصد
جدول پنج شاخص واقعی اقتصاد مقاومتی در ۱۴۰۵
| شاخص | چه چیزی را میسنجد؟ | آخرین وضعیت قابل اتکا | ارزیابی تابآوری |
|---|---|---|---|
| وابستگی بودجه به نفت | توان خزانه برای ادامه بدون خامفروشی | سهم مستقیم نفت حدود ۳۴.۴ درصد از درآمد دولت در لایحه | آسیبپذیر |
| صادرات غیرنفتی | توان تولید ارز جایگزین | حدود ۱۵ میلیارد دلار تا ۲۵ مرداد؛ تراز حدود ۲ میلیارد دلار منفی | فعال اما ضعیفتر از سال قبل |
| کالا و ساخت داخل | پایداری سفره، تولید و تعمیرات | ۹.۵ میلیون تن کالای اساسی وارد شده؛ سهم ساخت داخل تجهیزات نفت بالا رفته | نسبتاً مقاوم، اما وابسته به ارز و واردات |
| تنوع مسیر تجارت | توان دورزدن اختلال هرمز و دریا | ترانزیت زمینی فعال؛ شرقغرب عربستان تعطیل و بابالمندب پرریسک | پرریسک |
| حاشیه ارزی و درآمد نفتی | زمان خریدن برای اقتصاد | ۷.۵ میلیارد دلار درآمد نفتی چهارماهه؛ عدد ۴.۵ میلیارد ذخیره نیازمند تفسیر اصلاحشده | حاشیه دارد، اما بدون نفت آزموده نشده |
سه برداشت اشتباه از اقتصاد مقاومتی
اقتصاد مقاومتی یعنی فقط تحمل تحریم و تورم
خیر. متن سیاستها صراحتاً از رشد پویا، بهرهوری، امنیت غذایی، توسعه صادرات و کاهش آسیبپذیری سخن میگوید. اقتصادی که فقط شوک را تحمل کند اما رشد و سرمایهگذاری آن فرسوده شود، الزاماً مقاوم نشده است.
پتروشیمی بهتنهایی میتواند نفت خام را جایگزین کند
پتروشیمی منبع مهم ارز است، اما خود آن به خوراک، انرژی، حملونقل و بازار صادراتی وابسته است. تجربه توقف صادرات در فروردین ۱۴۰۵ نشان داد در شرایط بحران ممکن است همین صنعت برای حفظ تولید داخلی از صادرات عقب کشیده شود.
باز شدن تنگه هرمز یعنی مسئله حل شده است
حتی اگر تردد هرمز افزایش یابد، وابستگی بودجه به نفت، هزینه بیمه، ریسک خطوط صادراتی و ضعف رشد غیرنفتی باقی میماند. بازگشایی مسیر فقط یکی از متغیرهاست، نه تعریف کامل تابآوری.
اقتصاد مقاومتی موفق در ۱۴۰۵ باید چه اعدادی را ماهانه منتشر کند؟
اگر قرار است اقتصاد مقاومتی از یک مفهوم سیاستی به شاخص قابل سنجش تبدیل شود، پنج مجموعه داده باید منظم و شفاف منتشر شوند.
نسبت درآمدهای مالیاتی به مخارج جاری دولت
این عدد نشان میدهد دولت بدون فروش نفت چه میزان از هزینههای جاری خود را میتواند پوشش دهد.
صادرات غیرنفتی واقعی به تفکیک پتروشیمی، فولاد و کالاهای نهایی
ارزش و وزن باید همزمان منتشر شوند تا اثر قیمت جهانی از رشد واقعی صادرات جدا شود.
موجودی و ورودی کالاهای اساسی
گندم، روغن، نهادههای دامی و دارو باید بهصورت دورهای گزارش شوند تا تابآوری معیشتی قابل اندازهگیری باشد.
سهم تجارت زمینی و مسیرهای جایگزین
سهم مرزهای زمینی، خزر، دریای عمان و کریدورهای ریلی باید در کنار بنادر خلیج فارس منتشر شود.
درآمد ارزی قابل دسترس، نه فقط ارزش نفت فروختهشده
تفاوت مهم، مقدار نفت روی کاغذ و مقدار ارزی است که واقعاً در اختیار اقتصاد و بانک مرکزی قرار میگیرد.
پرسشهای پرتکرار درباره اقتصاد مقاومتی و قطع صادرات نفت
اگر صادرات نفت ایران کامل قطع شود چه اتفاقی برای بودجه میافتد؟
بودجه با کاهش مستقیم منابع نفتی روبهرو میشود و دولت باید آن را از مالیات، اوراق، صندوق توسعه، فروش دارایی یا کاهش هزینه جبران کند. گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد نفت هنوز سهم معناداری از درآمد دولت دارد.
آیا صادرات غیرنفتی میتواند جای نفت را بگیرد؟
در شرایط فعلی بهطور کامل خیر. صادرات غیرنفتی فعال است، اما حجم و تراز فعلی تجارت نشان نمیدهد که این بخش بتواند یک شوک کامل و طولانی نفتی را بدون هزینه جبران کند.
اقتصاد ایران بدون نفت چقدر میتواند دوام بیاورد؟
عدد رسمی واحدی برای «مدت دوام» وجود ندارد. نتیجه به میزان ذخایر ارزی قابل استفاده، درآمد مالیاتی، صادرات غیرنفتی، دسترسی به واردات کالاهای حیاتی و مدت اختلال بستگی دارد.
آیا ۵۰۰ هزار بشکه در روز کف لازم برای اقتصاد ایران است؟
۵۰۰ هزار بشکه یکی از سناریوهای تحلیلی مطرحشده برای محاسبه درآمد نفتی است و نباید بهعنوان کف رسمی یا عدد قطعی بقای اقتصاد ایران معرفی شود.
آیا ساخت داخل تجهیزات نفت به معنی استقلال کامل صنعت است؟
خیر. سهم ساخت داخل در بسیاری از تجهیزات افزایش یافته، اما برخی فناوریها، قطعات و مواد تخصصی همچنان وابستگی خارجی دارند.
چرا رشد اقتصادی بدون نفت مهمترین آزمون است؟
چون نشان میدهد موتورهای کشاورزی، صنعت و خدمات مستقل از استخراج نفت چه وضعیتی دارند. رشد بدون نفت ایران در سال ۱۴۰۴ منفی ۰.۳ درصد بوده است.
جمعبندی؛ اقتصاد ایران هنوز آزمون «صفر نفت» را پس نداده است
تا شهریور ۱۴۰۵ نمیتوان گفت اقتصاد ایران در برابر قطع کامل نفت از کار میافتد، همانطور که نمیتوان گفت این آزمون را با موفقیت پشت سر گذاشته است؛ زیرا جریان درآمد نفتی هنوز کاملاً متوقف نشده است.
بخشی از سپر اقتصادی وجود دارد: صادرات غیرنفتی ادامه دارد، پتروشیمی ارزآور است، حجم قابل توجهی کالای اساسی وارد شده، ظرفیت ساخت داخل تجهیزات افزایش یافته و تجارت زمینی همچنان فعال است.
اما پنج چراغ همزمان سبز نیستند. بودجه هنوز سهم قابل توجهی از نفت دارد، تراز غیرنفتی منفی است، رشد اقتصادی بدون نفت سال گذشته منفی بود، مسیرهای دریایی جایگزین با ریسک جدی روبهرو شدهاند و بخشی از کالاهای حیاتی همچنان به واردات و ارز نیاز دارند.
بنابراین تعریف عملی اقتصاد مقاومتی در سال ۱۴۰۵ ساده است: اگر درآمد نفت برای چند ماه بهشدت کاهش یابد، آیا دولت بدون جهش بدهی و تورم بودجه را میبندد، کارخانه بدون توقف تولید میکند، کالای اساسی به بازار میرسد، صادرات غیرنفتی ارز کافی میآورد و تجارت از مسیرهای جایگزین ادامه پیدا میکند؟ پاسخ این پنج سؤال، بهتر از هر شعار دیگری میزان واقعی تابآوری اقتصاد ایران را نشان میدهد.
منابع
مرکز پژوهشهای مجلس
بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۵؛ سهم نفت، درصد تحقق منابع و کسری تأمیننشده
گمرک جمهوری اسلامی ایران
مرکز آمار ایران / تسنیم
بانک مرکزی
تسنیم
خبرگزاری رسمی عربستان
رویترز
