بحران جهانی نفت در سال ۱۹۷۳ یکی از مهمترین شوکهای اقتصادی قرن بیستم به شمار میرود. بحرانی که بسیاری از اقتصادهای صنعتی جهان را با افزایش شدید هزینه انرژی، تورم و کاهش رشد اقتصادی مواجه کرد.
پس از جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۷۳، صادرات نفت برخی کشورهای تولیدکننده کاهش یافت و قیمت جهانی نفت در مدت کوتاهی از حدود ۳ دلار به نزدیک ۱۲ دلار برای هر بشکه رسید.
این افزایش ناگهانی، کشورهایی را که وابستگی بالایی به واردات انرژی داشتند، با چالش جدی روبهرو کرد.
در میان این کشورها، ژاپن بیش از بسیاری از اقتصادهای صنعتی آسیبپذیر بود؛ زیرا در آن دوره حدود ۹۰ درصد انرژی مورد نیاز خود را از طریق واردات نفت تأمین میکرد و بخش عمده این واردات نیز وابسته به منطقه خاورمیانه بود. بحران نفت به سرعت آثار خود را بر اقتصاد ژاپن نشان داد.
افزایش هزینه تولید، رشد تورم، کاهش سرعت رشد اقتصادی و نگرانی نسبت به امنیت انرژی، دولت و بخش خصوصی این کشور را به سمت اجرای سیاستهای جدید در حوزه مصرف انرژی سوق داد.
برنامه ژاپن برای مدیریت انرژی
یکی از مهمترین اقدامات ژاپن، حرکت گسترده به سمت اصلاح الگوی مصرف و افزایش بهرهوری انرژی بود. در این دوره، مجموعهای از سیاستها و اقدامات اجرایی در سطح ملی دنبال شد، کاهش مصرف انرژی در صنایع و ساختمانها، محدودسازی مصرف برق در ساعات اوج، توسعه تجهیزات و فناوریهای کممصرف، اصلاح استانداردهای بهرهوری در تولید صنعتی و فرهنگسازی عمومی برای مدیریت مصرف انرژی از مهمترین اقدامات بود.
همزمان، شرکتهای بزرگ ژاپنی مانند تویوتا، سونی و پاناسونیک سرمایهگذاری گستردهای در طراحی محصولات کممصرف و افزایش بهرهوری انجام دادند.
موضوعی که بعدها به یکی از مزیتهای رقابتی صنعت ژاپن در بازار جهانی تبدیل شد.
نتیجه این سیاستها، کاهش شدت مصرف انرژی در اقتصاد ژاپن طی سالهای بعد بود. به عبارت دیگر، ژاپن توانست با مصرف انرژی کمتر، ارزش افزوده و تولید اقتصادی بیشتری ایجاد کند؛ مسئلهای که نقش مهمی در تبدیل این کشور به یکی از بهرهورترین اقتصادهای صنعتی جهان داشت.
این نکته قابل ذکر است که تجربه ژاپن تنها به بحران نفت دهه ۱۹۷۰ محدود نماند. پس از زلزله و سونامی سال ۲۰۱۱ و آسیبدیدگی نیروگاه هستهای فوکوشیما نیز دولت ژاپن برنامه گستردهای برای مدیریت مصرف برق اجرا کرد تا شبکه برق فرو نپاشد.
در قالب برنامهای موسوم به «ستسودن» شرکتها، مراکز تجاری و خانوارها به کاهش مصرف برق تشویق شدند. کاهش روشنایی غیرضروری، تنظیم دمای سیستمهای سرمایشی و مدیریت مصرف در ساعات اوج، بخشی از این اقدامات بود.
بر اساس گزارشها، در برخی مناطق از جمله توکیو، مصرف برق در دوره اجرای این برنامه حدود ۱۵ درصد کاهش یافت؛ اقدامی که نقش مهمی در جلوگیری از بحران گسترده در شبکه برق این کشور داشت.
تجربه ژاپن نشان میدهد که اصلاح الگوی مصرف میتواند به عنوان یکی از ابزارهای مهم مدیریت بحران، افزایش تابآوری اقتصادی و کاهش هزینههای ملی مورد توجه قرار گیرد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟