جنگ در خاورمیانه بار دیگر اثر مستقیم خود را بر اقتصاد اروپا نشان داد. بحران ناشی از تهدید انسداد تنگه هرمز و اختلال در مسیرهای انرژی و تجارت، اینبار زنجیره تأمین نهادههای کشاورزی را هدف قرار داده و اتحادیه اروپا را وادار به عقبنشینی تعرفهای کرده است.
در همین راستا، شورای اتحادیه اروپا اعلام کرد تعرفه واردات برخی کودهای نیتروژنی از جمله اوره و آمونیاک بهصورت موقت و برای مدت یک سال تعلیق میشود؛ تصمیمی که با هدف کنترل هزینههای تولید در بخش کشاورزی و مهار موج جدید تورم غذایی اتخاذ شده است. برآوردها نشان میدهد این اقدام حدود ۶۰ میلیون یورو از درآمد گمرکی اتحادیه اروپا را کاهش خواهد داد.
بحران هرمز چگونه کشاورزی اروپا را هدف گرفت؟
جنگ در خاورمیانه بار دیگر نشان دادهاند که اقتصاد جهانی تا چه اندازه به امنیت مسیرهای انرژی وابسته است.
در این میان، تنگه هرمز نهتنها بهعنوان شاهراه انتقال نفت، بلکه بهعنوان یکی از مؤثرترین گلوگاههای زنجیره تأمین جهانی، نقشی تعیینکننده در ثبات بازارهای بینالمللی ایفا میکند. هرگونه اختلال در این مسیر، تنها بازار انرژی را تحت تأثیر قرار نمیدهد؛ بلکه بهسرعت بر هزینه تولید، حملونقل، امنیت غذایی و نرخ تورم در اقتصادهای بزرگ جهان نیز اثر میگذارد.
در هفتههای اخیر، تشدید تنشها و نگرانیها نسبت به تداوم محدودیتهای تردد در تنگه هرمز، بار دیگر زنگ هشدار را برای اقتصاد اروپا به صدا درآورده است.
اقتصادی که هنوز از تبعات بحران انرژی و تورم غذایی سالهای گذشته فاصله نگرفته و اکنون با ریسک تازهای در حوزه تأمین نهادههای کشاورزی مواجه شده است. تصمیم اتحادیه اروپا برای تعلیق تعرفه برخی کودهای شیمیایی را میتوان بخشی از تلاش بروکسل برای مهار فشارهای تورمی و جلوگیری از تعمیق بحران در بخش کشاورزی دانست؛ اقدامی که ابعاد اقتصادی و سیاسی آن فراتر از یک تصمیم تجاری ساده ارزیابی میشود.
۱- تنگه هرمز همچنان گلوگاه اقتصاد جهانی است: بیش از ۲۰ درصد تجارت جهانی نفت از تنگه هرمز عبور میکند و هرگونه اختلال در این مسیر، مستقیماً هزینه حملونقل، انرژی و نهادههای تولید را افزایش میدهد. کودهای شیمیایی نیز بهدلیل وابستگی بالا به گاز طبیعی، به شدت تحت تأثیر بحرانهای انرژی قرار میگیرند.
۲- اروپا نگران جهش دوباره تورم غذایی است: پس از بحران انرژی سالهای اخیر، کشورهای اروپایی همچنان با تورم مواد غذایی دستوپنجه نرم میکنند. افزایش قیمت کود میتواند هزینه تولید محصولات کشاورزی را بالا ببرد و موج جدیدی از افزایش قیمت مواد غذایی را به بازار تحمیل کند.
۳- حذف تعرفه سیاستی موقت برای مهار هزینهها: اتحادیه اروپا با تعلیق یکساله تعرفهها تلاش کرده فشار مالی وارد بر کشاورزان و صنایع وابسته را کاهش دهد. طبق اعلام رسمی، این سیاست حدود ۶۰ میلیون یورو از هزینههای گمرکی این بخش را کم میکند؛ رقمی که در شرایط رکود نسبی اقتصاد اروپا اهمیت بالایی دارد.
۴- روسیه و بلاروس همچنان خارج از معافیت هستند: با وجود نیاز فوری اروپا به واردات کود، بروکسل همچنان محدودیتهای تجاری علیه روسیه و بلاروس را حفظ کرده است. این موضوع نشان میدهد اتحادیه اروپا تلاش میکند میان امنیت اقتصادی و ملاحظات سیاسی توازن برقرار کند.
۵- هشدار فائو امنیت غذایی وارد فاز پرریسک شده است: سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) پیشتر هشدار داده بود که تداوم بحران در تنگه هرمز میتواند زنجیره جهانی غذا را دچار اختلال جدی کند. کاهش عرضه کود، افت بهرهوری کشاورزی و رشد قیمت مواد غذایی از مهمترین تبعات احتمالی این بحران عنوان شده است.
آیا اروپا وارد عصر نااطمینانی غذایی میشود؟
تصمیم اخیر اتحادیه اروپا نشان میدهد بحرانهای ژئوپلیتیکی دیگر صرفاً بازار انرژی را تهدید نمیکنند، بلکه امنیت غذایی و ثبات اقتصادی کشورهای توسعهیافته را نیز تحت فشار قرار دادهاند. اگر تنشها در خاورمیانه ادامه یابد، احتمال افزایش هزینه تولید محصولات کشاورزی، رشد تورم غذایی و وابستگی بیشتر اروپا به واردات نهادههای استراتژیک دور از انتظار نخواهد بود.
در چنین شرایطی، اروپا ناچار است میان حفظ درآمدهای گمرکی، حمایت از تولید داخلی و کنترل تورم غذایی، توازن تازهای ایجاد کند؛ توازنی که آینده بازار کشاورزی این قاره را تعیین خواهد کرد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟