جنگ خاورمیانه چگونه می‌تواند به اقتصاد جهانی آسیب بزند؟

چارسو اقتصاد به نقل از سی‌ان‌ان، درگیری شعله‌ور در خاورمیانه، تاب‌آوری اقتصادی جهانی را می‌آزماید که در یک سال گذشته زیر فشار تعرفه‌ها و دیگر اختلالات تجاری بوده است.

کمتر از یک هفته از آغاز آشوب تازه در منطقه گذشته و نشانه‌های فشار در مسیرهای دقیق و سازمان‌یافته تجارت جهانی از گیر کردن صادرات برنج در بنادر هند تا جهش قیمت کودهای شیمیایی حیاتی برای تولید غذا دیده می‌شود.

یک جنگ طولانی که قیمت انرژی را بالا نگه دارد می‌تواند تورم را افزایش دهد و در پی آن نرخ‌های بهره را بالا ببرد و فشار بیشتری بر وام‌گیرندگان وارد کند. همزمان، تهدید علیه کشتی‌های حامل کالا می‌تواند زنجیره‌های تأمین را گیر بیندازد و قیمت‌ها را برای کسب‌وکارها و مصرف‌کنندگان باز هم بالاتر ببرد.

به گفته دن کتز، معاون مدیرعامل صندوق بین‌المللی پول، گسترش درگیری در خاورمیانه می‌تواند برای اقتصاد جهانی در طیفی از شاخص‌ها مانند تورم و رشد اقتصادی بسیار اثرگذار باشد. شدت پیامدهای اقتصادی به این بستگی دارد که درگیری چه مدت ادامه پیدا کند.

اثر این درگیری بر اقتصاد جهانی تا حد زیادی به قیمت انرژی گره خورده است؛ قیمتی که این هفته به دلیل نگرانی از عرضه جهش کرد. نفت برنت، شاخص معیار جهانی، در سطوحی معامله می‌شود که بیش از 18 ماه دیده نشده بود.

ریسک اصلی در اینجا، بسته ماندن طولانی تنگه هرمز است؛ مسیری که عملاً تنها راه انتقال حجم عظیم نفت و گاز طبیعی خاورمیانه به سایر نقاط جهان به شمار می‌رود.

با تقریباً غیرقابل عبور شدن تنگه، معاملات آتی گاز طبیعی معیار اروپا نیز جهش شدیدی داشته و به گفته گلدمن ساکس، اگر ارسال محموله‌ها از تنگه بیش از دو ماه متوقف بماند، قیمت‌ها می‌تواند بیش از دو برابر سطح پیش از جنگ شود.

به گفته هولگر اشمیدینگ، اقتصاددان ارشد بانک برنبرگ، تورم قیمت مصرف‌کننده در اتحادیه اروپا که در ژانویه ۲ درصد بود، اگر درگیری چند ماه طول بکشد می‌تواند بیش از یک واحد درصد افزایش یابد. او به سی‌ان‌ان گفت در آن سناریو ممکن است تا نیم واحد درصد از رشد اقتصادی نیز کاسته شود.

رانندگان همین حالا هم در پمپ بنزین‌ها قیمت‌های بالاتری می‌پردازند. روز چهارشنبه، بزرگ‌ترین انجمن خودروسازی اروپا یعنی آداک اعلام کرد قیمت بنزین و دیزل طی هفته گذشته در آلمان دو رقمی افزایش یافته است. قیمت بنزین در بریتانیا هم بالا رفته است. در آمریکا نیز اکنون به بالاترین سطح در ۱۱ ماه اخیر رسیده و کسب‌وکارهای کوچک فشار آن را حس می‌کنند.

گلدمن ساکس گفته اگر قیمت نفت چند ماه در همین سطوح بماند، تورم قیمت مصرف‌کننده در آمریکا می‌تواند از 2.4 درصد در ژانویه به ۳ درصد تا پایان سال برسد. این می‌تواند کار فدرال‌رزرو را برای کاهش نرخ بهره در سال جاری دشوارتر کند.

در کنار قیمت انرژی، اقتصادهای آسیایی ممکن است از کانال دیگری چون صادرات هم ضربه بخورند. هند از همین حالا درد را حس می‌کند.

به گفته ساتیش گوئل، رئیس انجمن صادرکنندگان برنج هند، بیش از ۴۰۰ هزار تن متریک برنج باسماتیِ تولیدشده برای صادرات در بنادر هند یا در مسیر گیر کرده است، زیرا جنگ مسیرهای کشتیرانی در سراسر خاورمیانه را مختل کرده است. او به سی‌ان‌ان گفت حدود ۷۵ درصد صادرات سالانه برنج باسماتی هند، یعنی نزدیک به ۶ میلیون تن، به خاورمیانه می‌رود. متوقف شدن صادرات برنج هند، به نگرانی بزرگ‌تری اشاره دارد و آن، احتمال اختلال گسترده‌تر در تجارت جهانی و صنایع غذایی است.

مدیرعامل شرکت شیمیایی نروژی یارا اینترنشنال، سوین توره هولستر، روز پنجشنبه به سی‌ان‌ان گفت تنگه هرمز برای تولید غذای جهان حیاتی است. او گفت حدود یک‌سوم صادرات جهانی اوره که کودی پرمصرف است از تنگه عبور می‌کند و همچنین حجم زیادی از مواد خام لازم برای تولید کود نیز از همین مسیر می‌گذرد. او افزود کودها فقط یک کالای دیگر نیستند و نزدیک به نیمی از تولید غذای جهان به آنها وابسته است.

طبق داده‌های گروه سی‌آر‌یو، که ارائه‌دهنده داده‌های صنعتی است، قیمت اوره مصر که یک معیار در این صنعت محسوب می‌شود، تا اینجای هفته ۳۵ درصد جهش کرده است. قیمت گوگرد که در کود استفاده می‌شود نیز افزایش یافته است. سی‌آر‌یو گفت نزدیک به نیمی از تجارت جهانی گوگرد از کشورهای خاورمیانه منشأ می‌گیرد.

علاوه بر افزایش هزینه نهاده‌ها، جنگ خاورمیانه می‌تواند باعث ازدحام در بنادر بسیار دور از میدان نبرد شود و با تغییر مسیر کشتی‌ها، ارسال کالاها در جهان را به تأخیر بیندازد.  برای نمونه، به گفته جودا لوین، رئیس پژوهش شرکت لجستیکی فریتوس، کانتینرهایی که مقصدشان خاورمیانه است پس از آنکه چند شرکت بزرگ حمل‌ونقل، ارسال به منطقه را متوقف کردند، در بنادر هــــــــــــــند در حال انباشت است. او در یادداشتی در روز پنجشنبه گفت هرچه اختلال طولانی‌تر شود، احتمال اینکه کمبود کانتینر و کاهش ظرفیت حمل‌ونقل در جاهای دیگر هم احساس شود بیشتر می‌شود.

حمل‌ونقل هوایی می‌تواند حتی آسیب‌پذیرتر باشد، چون بسیاری از هواپیماها در خاورمیانه زمین‌گیر شده‌اند و حریم هوایی منطقه به شدت محدود شده است. برای مثال، آدیداس این هفته هشدار داد برخی محموله‌هایی که با بار هوایی ارسال می‌شوند ممکن است با تأخیر مواجه شوند.

لوین گفت شرکت‌های هواپیمایی خاورمیانه، از جمله امارات، قطر ایرویز و اتحاد، حدود ۱۳ درصد ظرفیت جهانی بار هوایی را تشکیل می‌دهند. طبق اعلام انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی، بار هوایی حدود یک‌سوم تجارت جهانی از نظر ارزش را شامل می‌شود و معمولاً اقلام باارزشی مانند گوشی‌های هوشمند، ریزتراشه‌ها و دیگر کالاهای الکترونیکی را جابه‌جا می‌کند.

شرکت تحلیل حمل‌ونقل دریایی زنِتا در یادداشتی این هفته تصویر نگران‌کننده‌ای ترسیم کرد. تشدید درگیری در خاورمیانه عدم‌قطعیت فوری برای زنجیره‌های تأمین ایجاد کرده است؛ حرکت کشتی‌ها ساعت به ساعت تغییر می‌کند و فرستندگان کالا مجبورند محموله‌هایی را مدیریت کنند که شاید دیگر به بنادر مقصد نرسند.