توسعه اقتصاد پساجنگ یعنی بالا رفتن ظرفیت تولید و جذب سرمایه. بازسازی ساختمان و جاده این کار را تضمین نمیکند. اگر پول بازسازی بدون جریان ارز و بدون برق پایدار خرج شود، تقاضا بالا میرود و عرضه جا نمیماند.
در ۱۲ شهریور ۱۴۰۵ آتشبس پایداری برقرار نیست. محاصره بنادر ایران از ۱۴ ژوئیه و عملیات «طرد اقتصادی» خزانهداری آمریکا از ۲۴ اوت برقرار است. بارگیری نفت خام و میعانات ایران در اوت، به روایت رویترز از کپلر و وورتکسا، به ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز رسیده است. برنت در ۲ سپتامبر ۹۵٫۶۳ دلار تسویه شد. اگر همین بارگیری یک سال با همین قیمت ادامه یابد، سقف ارزش آن حدود ۷٫۷ تا ۸٫۹ میلیارد دلار است. این سقف، ارز وصولشده نیست. از ۱۴ ژوئیه عبور موفق نفت خام ایران از هرمز به چین ثبت نشده است. خسارت دولتی که محمدجعفر مهاجرانی در ۲۵ فروردین حدود ۲۷۰ میلیارد دلار اعلام کرد، موجودی خسارت است نه درصد تولید ناخالص. با جریان اوت، پوشش این موجودی حدود ۳۰ تا ۳۵ سال طول میکشد. این گزارش همان نسبت را باز میکند.
توسعه اقتصاد پساجنگ با بازسازی خسارت ۲۷۰ میلیارد دلاری چه فرقی دارد؟
سه واژه در بحث روز جابهجا میشوند. بازسازی یعنی ترمیم سرمایه آسیبدیده. رشد یعنی تغییر تولید در یک دوره. توسعه یعنی بالا رفتن ظرفیت پایدار تولید، بهرهوری و جذب سرمایهای که تورم نسازد. گزارش «اقتصاد پساجنگ چیست و اولویت بازسازی ایران کدام است؟» چارچوب مرحله و اولویت بازسازی را جدا کرده است. این صفحه آن تعریف را تکرار نمیکند. سؤال اینجا این است که با نفت ۲۲۰ هزار بشکهای، آن اولویت اصلاً به توسعه میرسد یا نه.
یادداشت «توسعه در شرایط جنگی ممکن است؟» توسعه را از تابآوری و خودکفایی جدا کرد. آن تمایز برای زمان جنگ است. توسعه پساجنگ وقتی معنا دارد که ظرفیت جذب سرمایه، از مسیر نفت وصولشده، برق و ثبات نسبی قیمت، باز شود. تا آن مسیر بسته است، خرج بازسازی بیشتر شبیه تزریق تقاضا است.
| مفهوم | چه چیزی را اندازه میگیرد | چه چیزی را تضمین نمیکند |
|---|---|---|
| بازسازی | ترمیم ساختمان، شبکه و واحد آسیبدیده | بالا رفتن بهرهوری و جذب سرمایه |
| رشد | تغییر تولید در یک فصل یا سال | پایداری پس از اتمام پول اضطراری |
| تابآوری | حفظ نان، دارو، سوخت و کار حداقلی | افزایش ظرفیت تولید |
| توسعه اقتصاد پساجنگ | ظرفیت تولید، جذب سرمایه و صادرات قابل وصول | اینکه ستاد بازسازی تشکیل شده است |
آتشبس برقرار نیست؛ ستاد بازسازی ۲۰ تیر بدون خروج نفت از هرمز چه ظرفیتی دارد؟
ستاد بازسازی خسارات جنگ از ۲۰ تیر تشکیل شده است. محمدرضا عارف ۱۰ شهریور گفت هزینه خسارت جنگ باید در بودجه سال آینده دیده شود. یعنی نقشه روی کاغذ هست، ردیف بودجهای قطعی برای امسال از این سخن بیرون نمیآید. وزارت اقتصاد از آسیب بیش از سه هزار واحد صنعتی و چند بسته حمایتی سخن گفته است. اینها ادعای رسمیاند، نه صورت حسابرسیشده خسارت.
همزمان، تبادل نظامی از ۳۱ اوت تا ۲ سپتامبر دوباره شدت گرفت. معیار اقتصادی پایان جنگ موضوع جداگانهای است و در «جنگ کی تمام میشود؟» آمده است. گزارش «چگونه در شرایط جنگی اقتصاد را سرپا نگه داریم؟» اولویت نان و دارو و سوخت در جنگ گرم را نوشته بود. توسعه پساجنگ مرحله بعد از آن بقا است. تا نفت از مسیر هرمز خارج نشود، ستاد بازسازی بیشتر ظرفیت برنامهریزی دارد تا ظرفیت تأمین مالی غیرتورمی.
بارگیری ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکهای اوت حداکثر ۷٫۷ تا ۸٫۹ میلیارد دلار میسازد، نه ارز وصولشده
بارگیری یعنی نفت روی کشتی رفته است. صادرات وقتی معنا دارد که محموله از مسیر عبور کند و به خریدار برسد. رویترز به نقل از کپلر، وورتکسا و تانکرترکرز نوشته از ۱۴ ژوئیه هیچ محموله خام موفقی از هرمز به چین نرسیده است. همان منابع بارگیری اوت را ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز برآورد کردهاند. این رقم از حدود ۷۴۰ هزار بشکه ژوئیه و حدود دو میلیون بشکه مارس پایینتر است.
اگر ۲۲۰ هزار بشکه را در ۳۶۵ روز و در قیمت تسویه برنت ۲ سپتامبر ضرب کنیم، حدود ۷٫۶۸ میلیارد دلار به دست میآید. سقف ۲۵۵ هزار بشکه حدود ۸٫۹۰ میلیارد دلار است. این محاسبه ارزش نفت روی کشتی است، نه دلار نشسته در حساب. تخفیف احتمالی نفت ایران در چاپ ۱ تا ۳ سپتامبر نیامده، پس اعمال نشد. تانکرترکرز به روایت ایراناینترنشنال ۱۱ شهریور گفته تولید تقریباً با نیاز پالایشگاه داخل برابر شده است. رقم بشکهای مستقلی برای این ادعا منتشر نشده. اگر آن برآورد پایدار باشد، حتی با باز شدن مسیر هم جهش سریع صادرات محدود میماند. جزئیات همین پنج عدد در «پنج شاخص اقتصاد ایران بعد از جنگ» بهروز میشود. این صفحه آن جدول را تکرار نمیکند. نسبت آن جریان با هزینه توسعه را میسنجد.
| سنجش | حساب | نتیجه |
|---|---|---|
| سقف ارزش بارگیری اوت | ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه × ۳۶۵ × ۹۵٫۶۳ دلار | ۷٫۶۸ تا ۸٫۹۰ میلیارد دلار در سال |
| نسبت به بارگیری مارس | ۲۲۰ و ۲۵۵ تقسیم بر دو میلیون | ۱۱٫۰ تا ۱۲٫۸ درصد |
| عبور موفق هرمز به چین از ۱۴ ژوئیه | کپلر، وورتکسا، تانکرترکرز به روایت رویترز | صفر |
خسارت ۲۷۰ میلیارد دلاری دولت با نفت ۹۵ دلاری چند سال طول میکشد؟
مهاجرانی در گفتوگو با ریا نووستی، خسارت کارزار نظامی را حدود ۲۷۰ میلیارد دلار خواند و گفت این عدد قطعی و نهایی نیست. تاریخ آن چاپ ۲۵ فروردین است. این موجودی خسارت دولت است. تبدیلش به درصد تولید ناخالص، از خود منبع درنمیآید. برآورد کارشناسی ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری که بعداً در برخی رسانهها آمد، منبع رسمی تازهای ندارد و با رقم مهاجرانی یکی نیست.
اگر سقف ۸٫۹ میلیارد دلاری بارگیری اوت را مبنا بگیریم، پوشش ۲۷۰ میلیارد حدود ۳۰ سال طول میکشد. اگر کف ۷٫۶۸ میلیارد را بگیریم، حدود ۳۵ سال. اگر بارگیری مارس، حدود دو میلیون بشکه، با همین برنت ادامه میداشت، همان موجودی حدود ۳٫۹ سال میشد. این نسبتها فقط مقیاس را نشان میدهند. چون صادرات موفق جدید از هرمز صفر است، سالهای پوشش روی بشکه تازه عملاً تعریف نمیشود. معمای «با چه پولی» در «معمای تأمین مالی بازسازی ایران در پساجنگ» جدا مانده است. اینجا فقط قید نفت روی همان معما گذاشته میشود.
| جریان فرضی | ارزش سالانه با برنت ۹۵٫۶۳ | سال تا پوشش ۲۷۰ میلیارد |
|---|---|---|
| بارگیری اوت، کف | ۷٫۶۸ میلیارد دلار | حدود ۳۵ سال |
| بارگیری اوت، سقف | ۸٫۹۰ میلیارد دلار | حدود ۳۰ سال |
| بارگیری مارس، حدود دو میلیون بشکه | ۶۹٫۸۱ میلیارد دلار | حدود ۳٫۹ سال |
| صادرات موفق جدید هرمز به چین | صفر از ۱۴ ژوئیه | روی بشکه تازه تعریف نمیشود |
ادبیات بازسازی پس از جنگ معمولاً میگوید بدون احیای صادرات اصلی و بدون نهاد جذب، پول فیزیکی به تورم تبدیل میشود. بانک جهانی در ایران نیست. این فقط روش جدا کردن موجودی خسارت از جریان درآمد است، نه برنامه آن نهاد برای ایران.
تورم ۸۹ درصدی مرداد ظرفیت جذب سرمایه را چگونه محدود میکند؟
مرکز آمار ایران تورم نقطه مرداد را ۸۹ درصد، تورم سالانه را ۶۹٫۹ درصد و تورم ماهانه را ۳٫۴ درصد اعلام کرد. بانک مرکزی جداگانه نقطه ۸۴٫۴ درصد، سالانه حدود ۶۵ درصد و ماهانه ۳٫۷ درصد را منتشر کرد. این دو سبد یکی نیستند. میانگین گرفتنشان خطا است.
ظرفیت جذب یعنی بنگاه بتواند ماشین، قطعه و نیروی کار را بدون جهش دوباره قیمت بخرد و پروژه را تمام کند. در تورم نزدیک به ۹۰ درصد نقطه، افق قیمت کوتاه میشود. پیمانکار قیمت را هر ماه عوض میکند. وام ریالی سریع آب میشود. سرمایهگذار خارجی هم اول مسیر بیمه و انتقال پول را میبیند، بعد کارخانه. دلار آزاد ۱۱ و ۱۲ شهریور در چاپهای حدود ۲۲۰ تا ۲۲۳ هزار تومان بوده است. چاپ ۲۳۰ هزارتومانی برای این دو روز پیدا نشد. نرخ را در ردیاب پنج شاخص دنبال کنید، نه در این صفحه.
اگر بازسازی از مسیر پایه پولی تأمین شود، همان پولی که باید ظرفیت بسازد، سطح قیمت را بالا میبرد. گزارش «بازسازی بدون چاپ پول» یک مسیر جایگزین را جدا کرده است. توسعه پساجنگ وقتی شروع میشود که منبع تأمین، از تورم نقطه ۸۹ درصد تغذیه نکند.
ناترازی ۱٫۸ هزار مگاواتی جنگ چرا توسعه صنعتی را جلوتر از آواربرداری محدود میکند؟
دفتر انرژی مرکز پژوهشهای مجلس در خرداد نوشت آسیب جنگ حدود ۴٫۸ هزار مگاوات از ظرفیت نیروگاه خودتأمین صنایع را خارج کرده و بخشی از تقاضای پتروشیمی و فولاد هم حذف شده است. اثر نهایی روی ناترازی را حدود ۱٫۸ هزار مگاوات اثر خالص دانست. وزیر نیرو بعداً از دست رفتن ۴۲۰۰ مگاوات ظرفیت نیروگاهی در جنگ چهلروزه سخن گفت. این سه رقم یک چیز نیستند. ۴٫۸ خروج خودتأمین است. ۱٫۸ اثر خالص روی ناترازی است. ۴۲۰۰ ظرفیت نیروگاهی است. جمع کردنشان خطا است. گزارش «ناترازی برق در تابستان ۱۴۰۵» همان اثر خالص جنگ را نگه داشته است.
توسعه صنعتی بدون برق پایدار، روی کاغذ میماند. کارخانهای که شیفت دوم ندارد، ظرفیت جذب وام بازسازی را هم ندارد. پس ترتیب معقول این است: تثبیت انرژی و مسیر تجارت، بعد تزریق گسترده به آواربرداری. برعکس این ترتیب، تقاضا را جلو میاندازد و عرضه را عقب.
تسهیلات مسکن جنگ ۱٫۳ همت است نه ۱۳۰۰ همت؛ این رقم توسعه نیست
صندوق ملی مسکن از تخصیص ۱۳ هزار میلیارد ریال تسهیلات بازسازی، تعمیر و اسکان موقت خانوارهای آسیبدیده جنگ رمضان خبر داد. این ۱٫۳ همت است. برخی بازنشرها آن را ۱۳۰۰ همت نوشتند. واحد اشتباه است. تا این چاپ، حدود ۱٬۶۷۱ میلیارد تومان پرداخت شده و ۳٬۱۲۵ پرونده ارجاع شده است. سقفها روستایی و شهری جدا است. این بسته، اسکان اضطراری است نه برنامه توسعه.
حتی اگر این رقم ده برابر شود، تا برق، قطعه و ارز وصولشده نباشد، به ظرفیت تولید تبدیل نمیشود. «بازسازی بدون نوسازی ساختاری» همین خطر را از زاویه فناوری و نهاد نوشته است. این صفحه همان خطر را با قید نفت و واحد تسهیلات نشان میدهد. پنج اصلاح داخلی اعتماد و مالیات و صندوق بازنشستگی را «اقتصاد ایران پس از جنگ؛ ۵ اصلاح» نگه داشته است. اینجا آن فهرست تکرار نمیشود.
سه مسیر برای توسعه اقتصاد پساجنگ ایران در ماههای آینده چیست؟
هیچکدام از این سه مسیر پیشبینی قطعی نیست. شرط هر کدام را باید نوشت.
| مسیر | نشانه | اثر روی توسعه |
|---|---|---|
| باز شدن تدریجی مسیر نفت | ثبت دوباره عبور موفق هرمز به چین، نه فقط بارگیری | جریان ارز کمکم برمیگردد. ظرفیت جذب هنوز به تورم ۸۹ درصد و برق محدود است |
| ادامه وضعیت فعلی | بارگیری در محدوده اوت، صادرات موفق نزدیک صفر، ستاد بدون ردیف قطعی امسال | بازسازی روی کاغذ میماند. خرج اضطراری بیشتر به قیمت مینشیند تا به ظرفیت |
| فشار دوباره روی مسیر و بودجه | تشدید محاصره یا شوک تازه ارز، انتقال هزینه خسارت به بودجه بدون منبع ارزی | توسعه عقب میافتد. خطر تأمین از پایه پولی بالا میرود |
اگر مسیر اول آمد، اول باید دید نفت به حساب میرسد یا روی آب میماند. اگر مسیر دوم ماند، جدول پنج شاخص را عوض کنید نه این چارچوب را. اگر مسیر سوم آمد، سؤال از «چقدر بازسازی» به «از کدام منبع بدون تورم» برمیگردد.
جمعبندی، تحلیل توسعه اقتصاد پساجنگ ایران با نفت ۲۲۰ هزار بشکهای
توسعه اقتصاد پساجنگ از آواربرداری شروع نمیشود. از جریان ارز وصولشده، برق قابل اتکا و افق قیمت شروع میشود. ستاد بازسازی تشکیل شده. آتشبس پایدار نیست. بارگیری اوت به ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه رسیده و عبور موفق به چین از نیمه ژوئیه صفر بوده است. سقف ارزش آن بارگیری با برنت ۹۵٫۶۳ دلار حدود ۷٫۷ تا ۸٫۹ میلیارد دلار در سال است. موجودی خسارت ۲۷۰ میلیارد دلاری دولت، با این جریان، مقیاس چند دههای دارد نه چند فصل.
تسهیلات ۱٫۳ همتی مسکن جنگ، اسکان اضطراری است. اثر خالص جنگ روی ناترازی برق حدود ۱٫۸ هزار مگاوات است. تورم نقطه مرکز آمار در مرداد ۸۹ درصد بوده است. تا این سه قید عوض نشود، نامگذاری مرحله به «توسعه» زود است. آنچه باید هفتهبههفته دید، بارگیری نیست. عبور موفق، ارز وصولشده، و اینکه هزینه خسارت از کدام منبع غیرتورمی میآید.
سؤالات متداول درباره هزینه بازسازی و توسعه اقتصاد پساجنگ
توسعه اقتصاد پساجنگ با بازسازی چه فرقی دارد؟
بازسازی ترمیم سرمایه آسیبدیده است. توسعه بالا رفتن ظرفیت تولید و جذب سرمایه است. ممکن است ساختمانی تعمیر شود و بهرهوری و صادرات قابل وصول بالا نرود.
بازسازی اقتصاد ایران پس از جنگ چقدر هزینه دارد؟
تنها رقم رسمی دولتی که در این گزارش استفاده شد، برآورد غیرنهایی مهاجرانی در فروردین است: حدود ۲۷۰ میلیارد دلار موجودی خسارت. رقم ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیارد دلاری سرمایهگذاری، کارشناسی است و منبع رسمی تازهای ندارد. این عددها هزینه برنامه توسعه نیستند.
آیا وام ۱۳۰۰ همتی بازسازی مسکن واقعیت دارد؟
خیر. رقم اعلامشده صندوق ملی مسکن ۱۳ هزار میلیارد ریال است؛ یعنی ۱٫۳ همت. ۱۳۰۰ همت اشتباه واحد در برخی بازنشرها است.
هزینه بازسازی خسارات جنگ در بودجه سال آینده دیده میشود؟
عارف ۱۰ شهریور گفت باید در بودجه سال آینده دیده شود. این یک توصیه سیاستی است، نه ردیف مصوب منتشرشده در همین گزارش.
آیا توسعه پساجنگ بدون خروج نفت از هرمز ممکن است؟
بدون جریان ارز وصولشده، بازسازی بیشتر از مسیر ریال و پایه پولی میگذرد. در تورم نقطه ۸۹ درصد، آن مسیر ظرفیت تولید نمیسازد. توسعه محدود به چند رشته خاص ممکن است؛ توسعه اقتصاد کلان نه.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟