گزارش پایش بخش حقیقی اقتصاد ایران از سوی مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد شاخص تولید بخش صنعت مبتنی بر شرکتهای صنعتی بورسی در آذر ۱۴۰۴ نسبت به ماه مشابه سال قبل ۶.۱ درصد رشد کرده است؛ درحالیکه همین شاخص نسبت به ماه قبل ۲.۷ درصد کاهش داشته و تصویر ماهانه را نوسانیتر میکند. در همین ماه، شاخص فروش صنایع بورسی ۷.۷ درصد نسبت به آذر سال قبل افزایش یافته، اما نسبت به ماه قبل ۰.۲ درصد افت داشته است.
این ترکیب به زبان ساده یعنی در مقیاس سالانه، تولید صنعت بورسی وارد فاز مثبت شده، اما در مقیاس کوتاهمدت، هنوز با گلوگاههایی مثل نوسان سفارشها، محدودیتهای تامین، و تغییرات فصلی مواجه است. از منظر سیاستگذاری و تحلیل بازار، همین تفاوت بین رشد نقطهبهنقطه و افت ماهانه اهمیت دارد؛ چون نشان میدهد بهبود تولید هنوز کاملاً تثبیت نشده، ولی نشانههای برگشت در برخی رشتهفعالیتهای بزرگ دیده میشود.
شاخص تولید صنعت در آذر ۱۴۰۴ چه میگوید
مرکز پژوهشهای مجلس این شاخص را از اطلاعات ماهانه حدود ۳۸۰ شرکت صنعتی و معدنی پذیرفتهشده در بورس استخراج میکند و تاکید دارد این شاخص میتواند در وقفه انتشار آمارهای رسمی فصلی، نمایی بههنگام از تغییرات تولید و فروش ارائه دهد. در آذر ۱۴۰۴، رشد ۶.۱ درصدی تولید در مقایسه با آذر ۱۴۰۳ از یک چرخش مثبت حکایت دارد، اما کاهش ۲.۷ درصدی نسبت به آبان ۱۴۰۴ یادآور میشود که روند کوتاهمدت هنوز پرنوسان است.
در همین گزارش، یک شاخص مکمل نیز مهم است. میانگین متحرک سهماهه منتهی به آذر. بر اساس دادههای گزارش، رشد میانگین متحرک سهماهه شاخص تولید ۲.۷ درصد و شاخص فروش ۲.۸ درصد بوده است. این عددها معمولاً برای صافکردن نوسانهای ماهانه استفاده میشوند و وقتی در محدوده مثبت قرار میگیرند، نشان میدهند که در سطح کلی، جهت حرکت صنعت از رکود عمیق فاصله گرفته است؛ هرچند سرعت این بهبود هنوز به اندازهای نیست که همه رشتهفعالیتها را همزمان با خود بالا بکشد.
گزارش همچنین توضیح میدهد که در آذر ۱۴۰۴، در میان ۱۵ رشتهفعالیت صنعتی بورسی، برخی رشتهها سهم بیشتری در افزایش شاخص تولید داشتهاند و برخی دیگر عامل کاهش بودهاند. جمعبندی مرکز پژوهشها نشان میدهد شیمیایی به جز دارو، دارو و خودرو و قطعات از مهمترین محرکهای رشد تولید بودهاند؛ در مقابل، ماشینآلات و تجهیزات، غذایی و آشامیدنی و لاستیک و پلاستیک در سمت کاهنده قرار گرفتهاند.
یک نکته نسبتاً مثبت در سطح کلان این است که رشد تولید، همزمان با رشد فروش همراه شده و شکاف بین تولید و فروش در مقایسه با برخی دورههای رکودی کمتر به چشم میآید. در اقتصاد صنعتی، همحرکتی تولید و فروش معمولاً نشانه بهتر بودن سمت تقاضا یا دستکم بهتر شدن امکان تبدیل تولید به درآمد است؛ البته با این قید که افت ماهانه فروش نشان میدهد در پایان پاییز، تقاضا یا تحویل سفارشها نوسان داشته است.
پیشرانهای رشد و نقاط ضعف؛ جهش شیمیایی و خودرو، ثبات فلزات پایه و افت معدن
جزئیات رشتهفعالیتهای منتخب در گزارش، تصویر دقیقتری از منشأ رشد ۶.۱ درصدی ارائه میدهد:
- شیمیایی به جز دارو؛ جهش ۱۹.۴ درصدی تولید
در آذر ۱۴۰۴ شاخص تولید رشتهفعالیت شیمیایی به جز دارو نسبت به آذر ۱۴۰۳ ۱۹.۴ درصد افزایش داشته است. این رشد بالا، از آن جهت مهم است که شیمیاییها در اقتصاد ایران هم پیوندهای صادراتی دارند و هم خوراک برخی صنایع پاییندستی را تامین میکنند. گزارش نشان میدهد در همین ماه، شاخص فروش این رشتهفعالیت نیز نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۳.۲ درصد رشد کرده که میتواند به معنی افزایش تحویل یا بهبود بازار محصولات باشد.
بخشی از رشد میتواند ناشی از اثر پایه پایین در سال قبل یا تمرکز تولید در چند بنگاه بزرگ باشد، اما همزمان نشان میدهد حداقل در این رشته، موتور تولید و فروش در آذر روشنتر شده است.
- خودرو و قطعات؛ رشد ۹.۵ درصدی تولید با وجود نوسانهای بازار
رشتهفعالیت خودرو و قطعات در آذر ۱۴۰۴ رشد تولید ۹.۵ درصدی نسبت به آذر سال قبل ثبت کرده است. در همین گزارش ذکر شده شاخص فروش خودرو و قطعات نیز نسبت به ماه مشابه سال قبل ۶.۵ درصد افزایش یافته است.
این اعداد، در کنار اینکه یک سیگنال مثبت برای زنجیره خودروسازی محسوب میشود، یک پیام سیاستی هم دارد: هر زمان که قطعات و تامین نهادهها روانتر شود، اثر آن سریعتر در تولید دیده میشود. البته کاهش فروش نسبت به ماه قبل در کل صنعت یادآور میکند که سمت تقاضا یا شرایط بازار میتواند مانع تثبیت رشد شود؛ بنابراین تداوم رشد خودرو بیش از هر چیز به ثبات در تامین و مدیریت موجودی و فروش وابسته است.
- فلزات پایه؛ رشد محدود ۵.۱ درصدی تولید و فشار در فروش
فلزات پایه در آذر ۱۴۰۴ رشد تولید ۵.۱ درصدی نسبت به آذر ۱۴۰۳ را ثبت کرده است. اما گزارش نشان میدهد شاخص فروش فلزات پایه نسبت به ماه مشابه سال قبل ۳.۲ درصد کاهش داشته و نسبت به ماه قبل نیز افت قابل توجهتری را تجربه کرده است.
فلزات پایه در تولید رشد کرده اما فروش عقبتر مانده است؛ این میتواند به عواملی مثل تغییر ترکیب محصولات، زمانبندی تحویل، یا شرایط بازار داخلی و صادراتی مربوط باشد. نکته مثبت اینجاست که رشد تولید، بهخودیخود نشان میدهد ظرفیت تولید متوقف نشده، ولی برای قضاوت درباره پایداری باید دید در ماههای بعد فروش چگونه همسو میشود.
- معدن؛ افت تولید و تداوم ضعف
در بخش معدن، گزارش تاکید میکند شاخص تولید شرکتهای معدنی بورسی در آذر ۱۴۰۴ نسبت به ماه مشابه سال قبل ۱.۲ درصد کاهش داشته و نسبت به ماه قبل نیز ۳ درصد افت کرده است. این ضعف در معدن با تصویری که در برخی بخشهای صنعتی رشد دیده میشود، نشان میدهد بهبود تولید الزاماً همگن نیست و برخی بخشها همچنان تحت فشارند.
از منظر تحلیلی، افت معدن میتواند هم به عوامل عملیاتی مثل محدودیت انرژی و حملونقل و هم به نوسانهای بازارهای جهانی و داخلی مرتبط باشد. در عین حال، چون معدن خوراک صنایع بزرگ را تامین میکند، تداوم افت در این بخش میتواند در دورههای بعد روی تولید صنعتی نیز اثر بگذارد.
جمعبندی
تصویر آذر ۱۴۰۴ برای تولید صنعتی ایران یک جمعبندی دووجهی دارد. از یک طرف، شاخص تولید صنایع بورسی نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶.۱ درصد رشد کرده و شاخص فروش نیز ۷.۷ درصد افزایش یافته که نشانهای از بهبود سالانه در نبض صنعت است. از طرف دیگر، افت تولید و فروش نسبت به ماه قبل نشان میدهد روند کوتاهمدت هنوز پایدار نشده و بخشهایی مثل معدن همچنان در مسیر منفی قرار دارند.
در میان رشتهفعالیتها، رشد بالای شیمیایی به جز دارو با ۱۹.۴ درصد و خودرو و قطعات با ۹.۵ درصد نقش پیشران داشته و فلزات پایه رشد مثبت اما ملایمتری ثبت کرده است. در مقابل، افت شاخص تولید معدن یادآور میشود که برای تبدیل رشد ماهانه به روند پایدار، باید به گلوگاههای زنجیره تامین، انرژی، و ثبات بازار فروش توجه جدیتری شود.
اگر بخواهیم اندکی نگاه رو به جلو اضافه کنیم، نقطه امیدوارکننده این است که رشد میانگین متحرک سهماهه نیز مثبت است و نشان میدهد بهبود صنعت صرفاً یک جهش تکماهه نیست. اما پایداری این مسیر به این وابسته است که رشد تولید در رشتههای پیشران به سایر بخشها سرایت کند و همزمان بخشهایی که در رکودند، بهخصوص معدن و برخی صنایع کاهنده، از مسیر رفع محدودیتها و بهبود فروش، به مدار مثبت نزدیک شوند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟