ایران از ابتدای ۲۰۲۵ با کشف تجمیعی ۱۷.۵ تریلیون فوتمکعب گاز در میدانهای تخته و پازن، به گفته مدیرعامل شرکت ملی نفت، بیشترین حجم گاز کشفشده در جهان را در این بازه ثبت کرده است. سهم میدان تخته در جنوب فارس ۷.۵ تریلیون فوتمکعب گاز درجا و ۵.۵ تریلیون فوتمکعب قابلبرداشت است. این رقم ذخیره است، نه گاز داخل لوله؛ تولید به چاه توسعهای، سرمایه و اتصال به شبکه نیاز دارد.
رقم رسمی چیست؟
حمید بورد، مدیرعامل شرکت ملی نفت، به نقل از ایرنا و وزارت نفت گفت کشف تجمیعی ۱۷.۵ تریلیون فوتمکعب در تخته و پازن از سال ۲۰۲۵ تاکنون بزرگترین حجم کشف گاز در جهان بوده است. حفاری تخته در میانه جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان ادامه داشته است.
| میدان | گاز درجا | گاز قابلبرداشت | منبع رقم |
|---|---|---|---|
| تخته (جنوب فارس، شمالغرب خنج) | ۷.۵ تریلیون فوتمکعب (در برخی مصاحبهها ۷.۷) | ۵.۵ تریلیون (در برخی روایتها ۵.۶ تا ۵.۷) | بورد / جعفری |
| پازن | حدود ۱۰ تریلیون فوتمکعب | حدود ۷ تریلیون با فرض بازیافت نزدیک ۷۰ درصد | اعلام وزارت نفت، مهر ۱۴۰۴ |
| جمع مورد استناد برای رتبه ۲۰۲۵ | ۱۷.۵ تریلیون فوتمکعب | بورد، ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ | |
پازن پیشتر بهعنوان بزرگترین میدان گازی خشکی ایران معرفی شده بود. جمع دو میدان همان عددی است که حالا مبنای ادعای صدرنشینی قرار گرفته. این ادعا را شرکت ملی نفت مطرح کرده است؛ جدول مقایسهای مستقل مؤسسات جهانی برای تمام اکتشافات ۲۰۲۵–۲۰۲۶ هنوز کنار آن منتشر نشده.
تخته چه گازی دارد و ارزشش از کجا آمده؟
سید محیالدین جعفری، مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت، میدان را گاز شیرین با حداقل هیدروژن سولفید توصیف کرده است. گاز شیرین هزینه شیرینسازی را کم میکند و اتصال به شبکه را سادهتر میکند. همراه گاز، حدود ۲۷ میلیون بشکه میعانات درجا و نزدیک ۲۰ میلیون بشکه قابلبرداشت اعلام شده است.
برآورد ارزش: جعفری یکبار حدود ۴۰ میلیارد دلار و بار دیگر بیش از ۷۵۰۰ میلیارد فوتمکعب درجا را معادل حدود ۴۵ میلیارد دلار گفته است. این عدد ارزش ذاتی ذخیره با قیمت مفروض است، نه درآمد نقد سال اول.
| شاخص | رقم اعلامی | ترجمه اقتصادی |
|---|---|---|
| ابعاد تقریبی تخته | حدود ۵۰ در ۴۰ کیلومتر | میدان گسترده خشکی در بلندای فارس |
| ضریب بازیافت مورد استناد | حدود ۷۰ تا ۷۲ درصد | همه گاز درجا قابل تولید نیست |
| معادل تولید | یک فاز پارس جنوبی برای حدود ۱۵ سال | نه ۱۵ سال مصرف کل کشور |
| مصرف سالانه گاز ایران | حدود ۸۵۰۰ میلیارد فوتمکعب / ۲۴۰ میلیارد مترمکعب | قابلبرداشت تخته کمتر از یک سال مصرف ملی است اگر یکجا حساب شود |
| چاه لازم برای تولید | حدود ۱۵ حلقه توسعهای | کشف با یک چاه اکتشافی تمام نمیشود |
پس جمله درست این است: تخته میتواند به اندازه یک فاز پارس جنوبی برای حدود ۱۵ سال گاز بدهد. جمله غلط این است که «گاز کل کشور را ۱۵ سال تأمین میکند».
این کشف ناترازی را کی کم میکند؟
ایران دومین دارنده ذخایر گاز جهان است و باز در پیک با کمبود روبهرو میشود. کشف، موجودی زیر زمین را زیاد میکند؛ ناترازی را وقتی کم میکند که گاز به نیروگاه، خانه و پتروشیمی برسد. جنگ همین مسیر را سختتر کرده است: در گزارش ناترازی برق تابستان ۱۴۰۵ آمده آسیب انرژی تولید گاز را حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب در روز کم کرده و به کسری برق اضافه شده است.
خوراک پتروشیمی هم به همین شبکه وصل است. در گزارش پتروشیمی ایران در ۱۴۰۳ کمبود خوراک عامل ۱۴.۶ میلیون تن عدمتولید بوده است. تا تخته و پازن به خط لوله نرسند، این گره باز نمیشود.
بورد گفته بخشی از دکل و لرزهنگاری به شمالشرق، شمال و شمالغرب میرود تا منبع جدید نزدیکتر به مصرف ساخته شود. این راهبرد منطقی است، اما زمانبر است. برای پازن قبلاً افق حدود ۴۰ ماه تا تولید مطرح شده بود. تخته تازه وارد مذاکره با سرمایهگذار خصوصی شده است.
۳ قیدی که باید کنار رکورد گذاشت
رتبه جهانی ادعای شرکت ملی نفت است
معیار «از ۲۰۲۵ تاکنون» را خود شرکت تعریف کرده. برای رقابت خبری قابل نقل است؛ بهعنوان آمار آژانس انرژی آن را قفل نکنید.
گاز شیرین مزیت هزینه است نه تضمین تولید
بدون حفاری توسعهای، جاده، خط لوله و قطعه، ذخیره روی کاغذ میماند.
اکتشاف در جنگ نماد تابآوری عملیاتی است
ادامه حفاری در جنگ ۱۲ روزه مهم است. اما تابآوری شبکه گاز هنوز با ناترازی پیک سنجیده میشود، نه با بیانیه کشف.
جمعبندی
اگر رقم بورد مبنا باشد، ایران در فاصله ۲۰۲۵ تا شهریور ۱۴۰۵ بزرگترین حجم کشف گاز را در دو میدان خشکی فارس ثبت کرده است. تخته گاز شیرین، میعانات و برآورد ارزش ۴۰ تا ۴۵ میلیارد دلار دارد. تبدیل این ذخیره به کاهش خاموشی و کمبود خوراک، به سرمایه، ۱۵ حلقه چاه و زمان اتصال به شبکه بستگی دارد. کشف رکورد است؛ رفع ناترازی هنوز پروژه است.
سؤالات متداول
ایران چرا صدرنشین کشف گاز جهان شده است؟
به گفته مدیرعامل شرکت ملی نفت، مجموع کشف تخته و پازن از ابتدای ۲۰۲۵ به ۱۷.۵ تریلیون فوتمکعب رسیده و این بزرگترین رقم اعلامی جهان در همین بازه است.
میدان گازی تخته چقدر گاز دارد؟
۷.۵ تریلیون فوتمکعب درجا و ۵.۵ تریلیون فوتمکعب قابلبرداشت؛ در مصاحبههای مدیر اکتشاف رقم درجا تا ۷.۷ و قابلبرداشت تا ۵.۷ هم آمده است.
آیا میدان تخته گاز ۱۵ سال کشور را میدهد؟
خیر. معادل تولید یک فاز پارس جنوبی برای حدود ۱۵ سال است، نه مصرف کل ایران.
ارزش اقتصادی میدان تخته چقدر است؟
مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت آن را حدود ۴۰ تا ۴۵ میلیارد دلار برآورد کرده است. این ارزش ذخیره است، نه فروش نقد.
گاز جدید چه زمانی به شبکه میرسد؟
زمان قطعی بهرهبرداری اعلام نشده. تخته در مرحله جذب سرمایهگذار است و تولید به حفر چاههای توسعهای نیاز دارد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟