زاکوم چه جایگاهی در اقتصاد انرژی امارات دارد؟
مجموعه زاکوم در آبهای ابوظبی، از مهمترین داراییهای نفتی امارات در خلیج فارس است. وقتی از زاکوم حرف میزنیم، معمولاً دو بخش اصلی مدنظر است: زاکوم علیا یا Upper Zakum و زاکوم سفلی یا Lower Zakum. زاکوم علیا یکی از بزرگترین میدانهای نفتی فراساحلی جهان است و زاکوم سفلی نیز از میدانهای کلیدی تولید نفت و گاز همراه در سبد ادنوک محسوب میشود.
اهمیت زاکوم از عدد ظرفیت آن روشن میشود. درباره زاکوم بالایی، شرکای پروژه شامل ادنوک، اکسونموبیل و اینپکس، برنامه افزایش ظرفیت تولید به یک میلیون بشکه در روز را اعلام کردهاند. اکسونموبیل نیز این میدان را دومین میدان نفتی فراساحلی بزرگ جهان معرفی کرده است. این عدد یعنی یک میدان دریایی، بهتنهایی میتواند ظرفیتی معادل تولید روزانه برخی کشورهای صادرکننده نفت داشته باشد.
زاکوم پایینی نیز وزن مهمی در ساختار تولید امارات دارد. ادنوک اعلام کرده که ظرفیت تولید نفت این میدان قرار بوده تا سال ۲۰۲۵ به ۴۵۰ هزار بشکه در روز برسد. همزمان، ظرفیت تولید گاز همراه آن از ۴۳۰ میلیون فوت مکعب در روز به ۷۰۰ میلیون فوت مکعب در روز افزایش مییابد. این یعنی زاکوم پایینی فقط تولیدکننده نفت خام نیست؛ بخشی از برنامه امارات برای افزایش تولید گاز، تأمین انرژی داخلی و حرکت به سمت خودکفایی گازی نیز به آن گره خورده است.
اگر زاکوم بالایی و زاکوم پایینی را کنار هم بگذاریم، با مجموعهای روبهرو هستیم که ظرفیت هدفگذاریشده آن به حدود ۱.۴۵ میلیون بشکه در روز میرسد. این رقم برای امارات بسیار بزرگ است؛ چون بخش مهمی از توان تولید نفت این کشور را تشکیل میدهد و مستقیماً به درآمد ارزی، صادرات نفت خام، جایگاه ادنوک و نقش امارات در اوپکپلاس وصل است. کشوری که میخواهد ظرفیت تولید نفت خود را بالا ببرد، بدون میدانهایی مانند زاکوم نمیتواند در بازار جهانی نقش جدی بازی کند.
زاکوم از نظر زیرساختی نیز میدان سادهای نیست. توسعه این میدان با سکوهای متعدد، جزایر مصنوعی، چاههای فراساحلی، خطوط انتقال، تأسیسات فرآورش و اتصال به شبکه صادراتی ادنوک انجام شده است. ادنوک در سالهای اخیر با استفاده از حفاریهای پیشرفته و چاههای بلندبرد، تلاش کرده ظرفیت تولید زاکوم را با هزینه کمتر و بدون توسعه گسترده زیرساختهای جدید افزایش دهد. این نشان میدهد زاکوم برای امارات فقط منبع نفت نیست؛ محل اجرای فناوری، سرمایهگذاری و افزایش بهرهوری در تولید فراساحلی است.
زاکوم در معادله ژئواکونومیک چه نقشی دارد؟
قدرت نفتی امارات در سالهای اخیر بر یک هدف استوار بوده است. افزایش ظرفیت تولید و تبدیل شدن به بازیگری اثرگذارتر در بازار جهانی نفت. ادنوک و ابوظبی میخواهند از ذخایر نفتی خود، نه فقط برای صادرات خام، بلکه برای تثبیت جایگاه ژئواکونومیک امارات استفاده کنند. زاکوم در این نقشه، یکی از ستونهای اصلی است.
امارات از یک طرف در اوپکپلاس میخواهد سهم و ظرفیت تولید بالاتری داشته باشد و از طرف دیگر، تلاش میکند از مسیر پالایش، پتروشیمی، صادرات فرآورده و سرمایهگذاری پاییندستی، نفت را به زنجیره ارزش تبدیل کند. برای هر دو هدف، میدانهایی مثل زاکوم حیاتیاند. اگر تولید پایدار نفت وجود نداشته باشد، پالایشگاه، پایانه صادراتی، قراردادهای بلندمدت و نفوذ بازار هم محدود میشود.
زاکوم همچنین به تصویر «ثبات عرضه امارات» گره خورده است. بازار نفت امارات را بهعنوان تولیدکنندهای کمریسکتر، منظمتر و زیرساختمحور میشناسد. اما این تصویر زمانی برقرار میماند که میدانهای اصلی فراساحلی آن امن و فعال باشند. اگر زاکوم دچار اختلال شود، بازار فقط کاهش چند صد هزار یا چند میلیون بشکه ظرفیت را نمیبیند؛ بلکه فرض ثبات تولید ابوظبی را بازنگری میکند.
این موضوع برای خریداران آسیایی اهمیت بیشتری دارد. بخش مهمی از نفت خلیج فارس به آسیا میرود و پالایشگاههای چین، هند، ژاپن و کره جنوبی روی استمرار عرضه از تولیدکنندگانی مثل امارات حساب میکنند. اختلال در زاکوم میتواند برنامه بارگیری، بیمه نفتکشها، قیمتگذاری محمولهها و قراردادهای بلندمدت را تحت فشار بگذارد. به همین دلیل، زاکوم فقط میدان نفتی امارات نیست؛ بخشی از امنیت انرژی آسیاست.
خروج زاکوم از مدار چه پیامدی دارد؟
اگر در سناریوی جنگ زیرساختی، مجموعه زاکوم از مدار تولید خارج شود یا بخشی از ظرفیت آن مختل شود، نخستین پیامد، کاهش مستقیم عرضه نفت خام امارات است. با توجه به ظرفیت هدفگذاریشده یک میلیون بشکه در روز برای زاکوم بالایی و ۴۵۰ هزار بشکه در روز برای زاکوم پایینی، اختلال کامل در این مجموعه میتواند تا حدود ۱.۴۵ میلیون بشکه در روز ظرفیت تولید را تحت تأثیر قرار دهد. این عدد در بازار نفت جهانی، عدد کوچکی نیست.
پیامد دوم، کاهش درآمد روزانه امارات است. اگر ظرفیت ۱.۴۵ میلیون بشکه در روز را مبنا بگیریم، در قیمت ۸۰ دلار برای هر بشکه، ارزش روزانه این تولید حدود ۱۱۶ میلیون دلار است. در قیمت ۱۰۰ دلار، این عدد به حدود ۱۴۵ میلیون دلار در روز میرسد. بنابراین خروج زاکوم از مدار، فقط حادثهای فنی نیست؛ میتواند روزانه دهها تا بیش از صد میلیون دلار درآمد بالقوه نفتی را از تراز اقتصادی ابوظبی حذف کند.
پیامد سوم، فشار بر جایگاه امارات در اوپکپلاس است. امارات برای گرفتن سهم بالاتر و دفاع از ظرفیت تولید خود، به میدانهای بزرگ و قابل اتکا نیاز دارد. اگر زاکوم دچار اختلال شود، توان امارات برای ایفای نقش فعال در تنظیم بازار کاهش مییابد. کشوری که بخشی از ظرفیت اصلی خود را از دست داده، در مذاکرات تولید دست باز سابق را ندارد.
پیامد چهارم، فشار بر شبکه پاییندستی امارات است. زاکوم فقط نفت خام تولید نمیکند؛ خوراک زنجیرهای از پالایش، صادرات، پتروشیمی و فرآورده را تغذیه میکند. کاهش تولید آن میتواند جریان خوراک به پالایشگاهها و پایانههای صادراتی را تغییر دهد و برنامه فروش ادنوک را تحت فشار بگذارد. در اقتصادی که میخواهد از خامفروشی به سمت ارزش افزوده بالاتر برود، اختلال در میدان اصلی یعنی اختلال در کل زنجیره درآمدی.
پیامد پنجم، افزایش ریسک بیمه و کشتیرانی در خلیج فارس است. زاکوم یک دارایی فراساحلی است و هرگونه اختلال در آن، توجه بازار را به آسیبپذیری زیرساختهای دریایی امارات جلب میکند. در چنین وضعی، بیمهگرها، شرکتهای نفتکش و خریداران خارجی، فقط خود میدان را قیمتگذاری نمیکنند؛ کل محیط صادراتی خلیج فارس را با ریسک بالاتر میبینند. نتیجه میتواند افزایش هزینه حمل، تأخیر در بارگیری و سختتر شدن قراردادهای فروش باشد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟