محمدرضا مانییکتا، مدیر اداره نظارت بر نظامهای پرداخت بانک مرکزی، در همایش تخصصی «زرآتی؛ از خاک تا طلا» از تحولات تازه در بازار معاملات برخط طلا پرده برداشت. بر اساس جدیدترین آمار، سهم پلتفرمهای آنلاین از ارزش کل معاملات بازار طلا به ۱۴ درصد رسیده است، در حالی که ۸۶ درصد از گردش مالی این بازار همچنان در فضای سنتی و حضوری انجام میشود. این ارقام که نشاندهنده رشد تدریجی اقتصاد دیجیتال در یکی از قدیمیترین بازارهای سرمایهگذاری ایران است، حاکی از فعالیت ۳۹ کسبوکار رسمی در حوزه معاملات برخط طلا دارد که با ۷۰ هزار واحد صنفی در بازار سنتی رقابت میکنند.
با وجود افزایش محسوس اقبال عمومی به خرید آنلاین طلا، آمارهای ارائهشده نشان میدهد که مسیر تغییر عادتهای سرمایهگذاری ایرانیان، با موانع ساختاری و رفتاری متعددی مواجه است. میانگین مبلغ هر تراکنش در سکوهای آنلاین طی ۵ ماه ابتدایی سال ۱۴۰۵ به ۱۱ میلیون تومان رسیده که نسبت به میانگین ۹ میلیون تومانی سال ۱۴۰۴، رشد ۲۰ درصدی را نشان میدهد. با این حال، تجربه جنگهای اخیر نشان داده که بازار طلا، چه در فضای آنلاین و چه در فضای سنتی، بهشدت تحت تأثیر شوکهای سیاسی و امنیتی قرار میگیرد و بازگشت آن به حالت عادی، فرآیندی زمانبر خواهد بود.
۵ واقعیت کلیدی از تحولات بازار آنلاین طلا در سال ۱۴۰۵
آمارهای ارائهشده توسط بانک مرکزی نشان میدهد که بازار معاملات برخط طلا در سال جاری، هم از نظر تعداد سکوها و هم از نظر ارزش معاملات، دستخوش تغییرات قابلتوجهی شده است. در ادامه به ۵ نکته کلیدی که وضعیت فعلی و افق پیشروی این بازار را ترسیم میکنند، اشاره میشود.
کاهش تعداد سکوها در پی تنظیمگری بانک مرکزی
تعداد پلتفرمهای فعال معاملات آنلاین طلا از ۶۱ مورد در گذشته به ۳۹ کسبوکار کاهش یافته است. این افت ۳۶ درصدی، نتیجه مستقیم سیاستهای تنظیمگری پس از مصوبه هیئت وزیران و تشدید نظارت بانک مرکزی بر فرآیند دریافت درگاههای پرداخت است. در حال حاضر ۱۱ کسبوکار دیگر نیز در نوبت دریافت مجوز قرار دارند که نشان از پتانسیل رشد این بازار در میانمدت دارد.ارزش هر تراکنش آنلاین با رشد ۲۰ درصدی به ۱۱ میلیون تومان رسید
میانگین مبلغ هر تراکنش در سکوهای معاملات برخط طلا طی ۵ ماه نخست سال ۱۴۰۵ به حدود ۱۱ میلیون تومان افزایش یافته که نسبت به میانگین ۹ میلیون تومانی سال ۱۴۰۴، رشد قابلتوجهی را نشان میدهد. این افزایش که فراتر از نرخ تورم عمومی است، میتواند نشانه ورود سرمایهگذاران با توان مالی بالاتر به بازار آنلاین یا تغییر رفتار خریداران به سمت خرید مصنوعات با ارزش بیشتر باشد.شکاف عمیق میان معاملات سنتی و آنلاین
با وجود تمام رشد و توسعه پلتفرمهای آنلاین، سهم این سکوها از ارزش کل معاملات بازار طلا حدود ۱۴ درصد برآورد شده و ۸۶ درصد از گردش مالی بازار همچنان در اختیار فضای سنتی است. این آمار نشان میدهد با وجود بیش از ۱۶۰ هزار پایانه فروش و ۷۰ هزار واحد صنفی فعال، بازار سنتی همچنان ستون اصلی معاملات طلا در کشور محسوب میشود و تغییر این ساختار نیازمند زمان و زیرساختهای بیشتری است.جنگ ۴۰ روزه؛ کاهش ۶۰ درصدی معاملات آنلاین
تجربه جنگ اخیر نشان داد که بازار آنلاین طلا در برابر شوکهای امنیتی بسیار شکننده است؛ بهگونهای که حجم معاملات سکوهای برخط در دوره ۴۰ روزه جنگ نسبت به پیش از آن، ۶۰ درصد کاهش یافت. این در حالی است که در جنگ ۱۲ روزه که معاملات بهطور کامل متوقف شده بود، کاهش تراکنشها به ۲۰ برابر رسید و نشان داد که اعتماد سرمایهگذاران به بازار طلا، حتی پس از پایان آتشبس، با تأخیر قابلتوجهی بازمیگردد.زمستان ۱۴۰۴؛ اوج هیجان در معاملات آنلاین
بررسی روند فصلی معاملات نشان میدهد که اوج فعالیت در سکوهای آنلاین طلا به زمستان سال ۱۴۰۴ بازمیگردد. در این دوره که همزمان با افزایش قیمتهای جهانی و جو روانی مثبت در بازار داخلی بود، حجم و مبلغ تراکنشها به بیشترین سطح خود رسید. بهمنماه سال گذشته بهعنوان نقطه اوج این هیجان شناخته میشود که پس از آن و با شروع تنشهای سیاسی، روند نزولی در معاملات شکل گرفت.
آیا بازار سنتی طلا جای خود را به پلتفرمهای آنلاین خواهد داد؟
آمارهای ارائهشده توسط بانک مرکزی نشان میدهد که با وجود رشد چشمگیر معاملات آنلاین طلا در سالهای اخیر، بازار سنتی همچنان سهم غالب ۸۶ درصدی را در اختیار دارد. با این حال، افزایش ۲۰ درصدی میانگین مبلغ هر تراکنش آنلاین و رشد تعداد متقاضیان دریافت مجوز، حاکی از تغییر تدریجی ذائقه سرمایهگذاری در میان اقشار مختلف جامعه است.
نکته حائز اهمیت، تأثیرپذیری شدید هر دو بازار آنلاین و سنتی از متغیرهای سیاسی و امنیتی است. تجربه جنگهای اخیر نشان داد که بازار طلا، صرفنظر از بستر معاملاتی، در برابر شوکهای کلان اقتصادی و سیاسی رفتاری مشابه دارد و بازگشت به شرایط عادی نیازمند ترمیم اعتماد عمومی و ثبات نسبی در متغیرهای بنیادی است.
با توجه به اینکه بانک مرکزی بهعنوان نهاد ناظر، مدیریت هیجانات بازار و حفظ ثبات سرمایهگذاری مردم را در اولویت قرار داده، بهنظر میرسد که آینده بازار آنلاین طلا بیش از هر چیز به توانایی این نهاد در ایجاد تعادل بین تسهیل معاملات و جلوگیری از نوسانات هیجانی وابسته باشد. انتظار میرود با تکمیل فرآیندهای نظارتی و افزایش شفافیت، سهم پلتفرمهای آنلاین در میانمدت به سطوح بالاتری برسد، اما عبور از مرز ۵۰ درصدی و تغییر جایگاه بازار سنتی، به تحولات زیرساختی و تغییرات پایدار در رفتار سرمایهگذاران نیازمند است که حداقل در افق کوتاهمدت دور از ذهن بهنظر میرسد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟