در حالی که نگاهها به نوسانات قیمت نفت خام در بازارهای جهانی دوخته شده، نیویورکتایمز در تحلیلی تازه، خطای محاسباتی بزرگ سیاستگذاران و مصرفکنندگان آمریکایی را فاش کرده است. این رسانه با اشاره به کاهش حدود ۲۵ درصدی قیمت نفت خام از اوج خود در آوریل، در مقابل کاهش تنها ۹ درصدی قیمت بنزین در همان بازه زمانی، تأکید کرده که تمرکز بر بشکههای نفت، راهی برای گمراهشدن در بازار کنونی است. معیار واقعی که اقتصاد خانوادههای آمریکایی را تحت فشار قرار داده، «شکاف کرک» (کرک اسپرد) است؛ عددی که نشان میدهد دنیا نه با کمبود نفت، که با تنگنای بیسابقه در تبدیل آن به سوختهای مصرفی مواجه است.
این گزارش که با لحنی هشداردهنده برای شهروندان آمریکایی نوشته شده، ریشه این بحران را در حملات پهپادی به پالایشگاههای روسیه، تداوم تنشهای آمریکا و ایران در خاورمیانه و تغییر استراتژی پالایشی چین میداند. به نوشته این روزنامه، ظرفیت پالایش به گلوگاه اصلی بازار تبدیل شده و از دسترفتن حدود ۹ درصد از این ظرفیت در سطح جهانی، باعث شده تا قیمت عمدهفروشی بنزین و گازوئیل بهترتیب ۵۹ و ۶۹ درصد نسبت به سال قبل رشد کند. این افزایش که بسیار بالاتر از رشد ۳۶ درصدی قیمت نفت خام است، زنگ خطری جدی برای تورم پایدار و رشد اقتصادی آمریکاست.
۵ عاملی که بازار سوخت جهانی را از «نفت خام» به «سوخت پالایششده» تغییر داد
در ادامه به ۵ عامل کلیدی اشاره میشود که باعث شدهاند تا معادلات سنتی بازار نفت به هم بریزد و قیمت بنزین و گازوئیل در کانون توجهات اقتصادی قرار گیرد. این عوامل نشان میدهند که بحران فعلی، یک شوک موقتی نیست، بلکه یک تغییر ساختاری در صنعت انرژی جهانی است.
اثر «موشک و پر» در جایگاههای سوخت
بر اساس مکانیسم «موشک و پر» (Rocket and Feather)، قیمت سوخت در جایگاهها هنگام افزایش قیمت نفت، مانند موشک بالا میرود، اما هنگام کاهش، به کندی پر پایین میآید. صاحبان جایگاههای سوخت برای حفظ حاشیه سود، افزایش قیمت عمدهفروشی را فوری به مصرفکننده منتقل میکنند، اما در برابر کاهش قیمتها مقاومت نشان میدهند. این رفتار غیرهماهنگ، نشان میدهد که بازار خردهفروشی به اخبار بد واکنش بیشازحد و به اخبار خوب واکنش کمتر از حد دارد و این شکاف، سود پالایشگران را افزایش داده و هزینه را به دوش مصرفکننده نهایی انداخته است .حمله پهپادی به قلب پالایش روسیه
جنگ اوکراین و حملات پهپادی، بخشهای کلیدی ظرفیت پالایش نفت روسیه را از کار انداخته است. این حملات که برخی پالایشگاههای بزرگ این کشور را هدف قرار داده، پیشبینی میشود که عرضه فرآوردههای نفتی روسیه را نسبت به پارسال تا ۲۸ درصد کاهش دهد. از آنجایی که پالایشگاههای روسیه به تولید گازوئیل بیشتر از بنزین شهرت دارند، این ضربه بهطور ویژه بازار گازوئیل را تحت تأثیر قرار داده و قیمت آن را در سطح جهانی بالا نگه داشته است .آسیبهای زیرساختی در خلیج فارس
برخلاف تصور رایج که تنشهای نظامی صرفاً بر حملونقل نفت از طریق تنگه هرمز تأثیر میگذارد، نیویورکتایمز گزارش داده که این درگیریها به خود پالایشگاههای منطقه خلیج فارس نیز آسیب زده است. این آسیبها باعث شده تا ظرفیت پالایش در این منطقه، با وجود بهبود تولید نفت خام، همچنان بسیار پایینتر از سطح پیش از جنگ باقی بماند. احیای این ظرفیتهای آسیبدیده، حتی در صورت پایان فوری جنگ، فرآیندی زمانبر و هزینهبر خواهد بود .استراتژی دوگانه چین؛ واردات کمتر، صادرات کمتر
چین بهعنوان بزرگترین واردکننده و پالایشگر نفت جهان، رفتاری متناقض در پیش گرفته است. این کشور با کاهش واردات نفت خام به کمترین سطح در هشت سال اخیر، سعی در مهار قیمتهای داخلی با استفاده از ذخایر راهبردی خود دارد. در مقابل، صادرات بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما را بهطور همزمان کاهش داده تا محمولههای چینی از بازار جهانی خارج شوند. این سیاست دوگانه، ضمن کاهش فشار بر قیمت نفت خام، عرضه فرآوردههای سوختی در سایر نقاط جهان را محدود کرده و قیمتها را در بازارهای بینالمللی افزایش داده است .تغییر در سبد تولید پالایشگاهها و بحران گازوئیل
ظرفیت پالایش به گلوگاه اصلی بازار تبدیل شده و از آنجایی که پالایشگاههای روسیه و خاورمیانه (که بخشی از ظرفیت آنها از مدار خارج شده) سهم بیشتری از گازوئیل تولید میکنند، ضربه به بازار گازوئیل شدیدتر بوده است. به همین دلیل، قیمت گازوئیل از زمان اوج خود در آوریل، کاهش کمتری نسبت به بنزین داشته است. گازوئیل بهعنوان سوخت اصلی کامیونها، قطارها و ماشینآلات کشاورزی، موتور محرکه اقتصاد واقعی است و افزایش قیمت آن، زنجیرهای از گرانی را از حملونقل تا ساختوساز و قیمت تمامشده کالاها به دنبال خواهد داشت .
آیا پایان رؤیای سوخت ارزان فرا رسیده است؟
تحلیل نیویورکتایمز نشان میدهد که بازار انرژی جهانی وارد فاز جدیدی شده است که در آن، «ظرفیت پالایش» به جای «ذخایر نفت خام» بهعنوان متغیر کلیدی تعیینکننده قیمت سوخت عمل میکند. دادههای ارائهشده حاکی از آن است که حتی با فرض کاهش قیمت نفت خام، تنگنای پالایش، قیمت بنزین و گازوئیل را در سطحی بالا نگه خواهد داشت .
با توجه به اینکه ساخت پالایشگاههای جدید یک فرآیند چندساله و سرمایهبر است و ظرفیتهای موجود نیز به دلیل جنگ و تنشهای ژئوپلیتیکی در معرض خطر قرار دارند، بهنظر میرسد که دوران سوخت ارزان برای همیشه به پایان رسیده باشد. این تغییر ساختاری، هزینههای زندگی را برای شهروندان آمریکایی افزایش داده و مهار تورم را برای فدرال رزرو به چالشی پیچیدهتر تبدیل کرده است. واقعیت جدید این است که حتی اگر صلح در خاورمیانه و اوکراین برقرار شود، التیام زخمهای واردشده به زیرساختهای پالایشی، ماهها و بلکه سالها زمان خواهد برد و در این میان، هزینه سنگین آن بر دوش مصرفکنندگان نهایی خواهد ماند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟