از مهرماه ۱۴۰۵، بیش از ۳۵ میلیون و ۱۲۰ هزار نفر مشمول افزایش ۵۰۰ هزار تومانی ماهانه اعتبار کالابرگ شده‌اند. مجموع اعتبار تخصیص‌یافته به این مرحله ۱۷ هزار و ۵۶۰ میلیارد تومان است که ۱۲ هزار و ۲۵۰ میلیارد تومان آن برای ۲۴ میلیون و ۴۶۹ هزار و ۸۱۵ نفر از خانوارهای دارای فرم خوداظهاری و ۵ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان برای ۱۰ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی در نظر گرفته شده است. این افزایش در حالی اعمال می‌شود که تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها در شهریور ۱۴۰۵ به ۱۲۱.۸ درصد رسیده و کالابرگ یک‌میلیون‌تومانی پیشین تنها ۱۷ درصد هزینه خوراک یک خانوار چهارنفره با حداقل حقوق را پوشش می‌داده است .
چرا افزایش ۵۰۰ هزار تومانی، مسئله را حل نمی‌کند؟
عدد ۵۰۰ هزار تومان در خلأ اعلام نمی‌شود. بر اساس داده‌های مرکز آمار، تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها در شهریور ۱۴۰۵ به ۱۲۱.۱ درصد رسیده است؛ یعنی متوسط قیمت این گروه نسبت به شهریور سال قبل بیش از دو برابر شده است . در همین دوره، تورم نقطه‌به‌نقطه روغن‌ها و چربی‌ها ۲۵۷.۵ درصد، شیر و پنیر و تخم‌مرغ ۱۶۰.۶ درصد و گوشت قرمز و ماکیان ۱۲۸.۵ درصد ثبت شده است .
مکانیسم انتقال این شوک به خانوار کم‌درآمد روشن است: سهم خوراکی‌ها از سبد هزینه دهک اول ۴۲.۴ درصد و دهک دوم ۴۲.۳ درصد است، در حالی که این سهم برای دهک دهم به ۲۱.۶ درصد می‌رسد . بنابراین یک تورم یکسان در خوراکی‌ها، فشار نسبی بسیار بیشتری بر دهک‌های پایین وارد می‌کند. افزایش ۵۰۰ هزار تومانی برای یک خانوار پنج‌نفره به ۲.۵ میلیون تومان در ماه می‌رسد، اما همین مبلغ در برابر سبد خوراکی که قیمت آن بیش از دو برابر شده، بخش کوچکی از افزایش هزینه را پوشش می‌دهد.
چرا «افزایش اعتبار» با «افزایش قدرت خرید» یکی نیست؟
تفکیک دو مفهوم در اینجا ضروری است: مبلغ اسمی اعتبار و قدرت خرید واقعی آن. کالابرگ یک‌میلیون‌تومانی پیشین، طبق محاسبات مبتنی بر داده‌های مرکز آمار، تنها ۱۷ درصد هزینه خوراک یک خانوار چهارنفره با حداقل حقوق را پوشش می‌داده است. با افزایش اعتبار به ۱.۵ میلیون تومان، این پوشش به حدود ۲۶ درصد می‌رسد . یعنی حتی پس از افزایش، نزدیک به سه‌چهارم هزینه خوراک این خانوار همچنان خارج از پوشش کالابرگ باقی می‌ماند.
این محاسبه یک محدودیت روش‌شناختی دارد: بر «حداقل حقوق» و «سبد خوراکی» استوار است و نه بر سبد کامل مصرف. بنابراین نباید آن را معادل کل حمایت دولت یا کل هزینه خانوار تلقی کرد. اما برای مقایسه روند، قابل استناد است.
منبع تأمین مالی افزایش کالابرگ از کجاست؟
افزایش ۵۰۰ هزار تومانی برای ۳۵ میلیون نفر، بار مالی قابل‌توجهی ایجاد می‌کند. بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، منابع اولیه طرح کالابرگ در فاز جدید از محل برداشت از صندوق توسعه ملی و تسعیر ارز تأمین شده است. در قانون بودجه ۱۴۰۵، حدود ۹۶۶ هزار میلیارد تومان برای اجرای کالابرگ پیش‌بینی شده بود . اما محاسبات نشان می‌دهد با فرض پرداخت یک‌میلیون تومان به ۸۶.۹ میلیون نفر، هزینه شش ماه اول سال حدود ۵۲۱ هزار میلیارد تومان می‌شود و برای نیمه دوم تنها ۴۴۵ هزار میلیارد تومان باقی می‌ماند؛ رقمی که حتی ادامه وضع موجود را پوشش نمی‌دهد، چه رسد به افزایش مبلغ .
این محدودیت بودجه‌ای، پرسش از پایداری افزایش را مطرح می‌کند. اگر منبع افزایش از مسیر استقراض یا رشد نقدینگی تأمین شود، بخشی از اثر حمایتی آن با افزایش دوباره قیمت‌ها خنثی می‌شود. این ریسک به‌ویژه برای خانوارهایی مهم است که سهم بالایی از هزینه خود را صرف خوراک می‌کنند و تورم خوراکی مستقیماً قدرت خرید اعتبار دریافتی را کاهش می‌دهد.
چه کسانی مشمول افزایش هستند و چه کسانی نیستند؟
دو گروه اصلی مشمول این مرحله هستند: خانوارهایی که فرم خوداظهاری را در مهلت مقرر تکمیل کرده‌اند (۹ میلیون و ۴۹۷ هزار و ۲۴۸ خانوار معادل ۲۴ میلیون و ۴۶۹ هزار و ۸۱۵ نفر) و افراد تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی (۱۰ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر). مجموع این دو گروه به ۳۵ میلیون و ۱۲۰ هزار نفر می‌رسد.
نکته قابل توجه این است که این شمار، بخشی از جمعیت مشمول کلی کالابرگ را تشکیل می‌دهد. بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، طرح کالابرگ در فازهای قبلی دهک‌های اول تا هفتم را پوشش می‌داد و در فاز جدید از دی‌ماه ۱۴۰۴، دهک‌های هشتم تا دهم نیز به آن اضافه شدند . بنابراین عدد ۳۵ میلیون نفر در این خبر، احتمالاً به زیرمجموعه‌ای اشاره دارد که افزایش ۵۰۰ هزار تومانی برایشان اعمال می‌شود، نه کل دریافت‌کنندگان کالابرگ. این تفکیک برای درک درست از دامنه سیاست مهم است.
جدول: مقایسه اعتبار کالابرگ و تورم خوراکی
| شاخص | مقدار | دوره / منبع |
|---|---|---|
| افزایش اعتبار ماهانه هر نفر | ۵۰۰ هزار تومان | مهر ۱۴۰۵ / سازمان هدفمندسازی |
| مجموع اعتبار تخصیص‌یافته | ۱۷,۵۶۰ میلیارد تومان | مهر ۱۴۰۵ / سازمان هدفمندسازی |
| تعداد مشمولان | ۳۵,۱۲۰,۰۰۰ نفر | مهر ۱۴۰۵ / سازمان هدفمندسازی |
| تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها | ۱۲۱.۸ درصد | شهریور ۱۴۰۵ / مرکز آمار |
| تورم نقطه‌به‌نقطه روغن و چربی | ۲۵۷.۵ درصد | شهریور ۱۴۰۵ / مرکز آمار |
| سهم خوراک از سبد دهک اول | ۴۲.۴ درصد | شهریور ۱۴۰۵ / مرکز آمار |
پرسش‌های پرتکرار درباره افزایش کالابرگ مهر ۱۴۰۵
افزایش کالابرگ چقدر است و به چه کسانی تعلق می‌گیرد؟
ماهانه ۵۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر، برای خانوارهایی که فرم خوداظهاری را در مهلت مقرر تکمیل کرده‌اند و افراد تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی. مجموع مشمولان ۳۵ میلیون و ۱۲۰ هزار نفر اعلام شده است.
آیا این مبلغ از مهرماه به حساب همه مشمولان واریز شده است؟
اعلام اختصاص اعتبار به حساب مجری طرح، به‌تنهایی به معنای مشخص شدن زمان دقیق دسترسی همه خانوارها نیست. برای زمان شارژ و نحوه استفاده، باید اطلاعیه‌های رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی پیگیری شود.
چرا افزایش ۵۰۰ هزار تومانی با وجود تورم بالا کافی نیست؟
زیرا تورم خوراکی‌ها در شهریور ۱۴۰۵ بیش از ۱۲۰ درصد بوده و کالابرگ پیشین تنها ۱۷ درصد هزینه خوراک یک خانوار چهارنفره با حداقل حقوق را پوشش می‌داده است. افزایش به ۱.۵ میلیون تومان این پوشش را به حدود ۲۶ درصد می‌رساند .
منبع مالی افزایش کالابرگ چیست؟
بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، منابع طرح از محل تسعیر ارز و برداشت از صندوق توسعه ملی و اعتبارات پیش‌بینی‌شده در بودجه ۱۴۰۵ تأمین می‌شود. اما محاسبات نشان می‌دهد بودجه مصوب حتی برای ادامه پرداخت یک‌میلیون‌تومانی تا پایان سال کافی نیست .
آیا افزایش کالابرگ تورم‌زا است؟
به منبع تأمین مالی بستگی دارد. اگر از جابه‌جایی واقعی در بودجه تأمین شود، اثر تورمی کمتری دارد. اگر از استقراض بانکی یا رشد نقدینگی تأمین شود، بخشی از افزایش اسمی با رشد دوباره قیمت‌ها خنثی می‌شود.
جمع‌بندی؛ افزایشی که فاصله را کم می‌کند، اما پر نمی‌کند
افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ برای ۳۵ میلیون نفر، در سطح اسمی گشایشی برای خانوارهای مشمول ایجاد می‌کند؛ به‌ویژه برای خانوارهای پرجمعیت که افزایش اعتبار ماهانه آن‌ها را به چند میلیون تومان می‌رساند. اما دو محدودیت اصلی، اثر واقعی آن را مشروط می‌کند.
نخست، تورم خوراکی‌ها با نرخ بیش از ۱۲۰ درصد، قدرت خرید اعتبار جدید را به‌سرعت کاهش می‌دهد. دوم، تنگنای بودجه‌ای طرح: منابع مصوب بودجه ۱۴۰۵ حتی برای ادامه پرداخت فعلی تا پایان سال کافی نیست و افزایش مبلغ، فاصله را بزرگ‌تر می‌کند. پایداری این افزایش به تصمیم دولت درباره منبع تأمین مالی در ماه‌های آینده بستگی دارد؛ تصمیمی که اگر به استقراض تورم‌زا بینجامد، بخشی از همان حمایت را از سفره خانوار پس می‌گیرد.
منابع گزارش
سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها | اعلام افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ از مهر ۱۴۰۵ — بر اساس گزارش خبرگزاری اقتصاد معاصر
مرکز آمار ایران | گزارش تورم شهریور ۱۴۰۵ — تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها ۱۲۱.۸ درصد لینک
خبرگزاری اقتصادی ایران | پوشش ۱۷ درصدی کالابرگ یک‌میلیون‌تومانی از هزینه خوراک خانوار چهارنفره لینک
مرکز پژوهش‌های مجلس | گزارش نظارتی طرح کالابرگ الکترونیکی — منابع و مصارف لینک
روزنامه ایران | تنگنای بودجه‌ای کالابرگ — محاسبه فاصله منابع و هزینه‌ها لینک
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟