سازمان بورس و اوراق بهادار در تازهترین اقدام نظارتی خود، ضریب اعتباری خرید سهام و سایر اوراق بهادار را از ۷۰ درصد به ۶۵ درصد کاهش داد. این مصوبه که از امروز (شنبه ۱۴ شهریور) توسط کمیته پایش ریسک بازار به تمامی کارگزاریها ابلاغ شده، شامل طیف گستردهای از داراییها از جمله سهام بورسی و فرابورسی، حق تقدم، صندوقهای سرمایهگذاری و اوراق بدهی میشود و بهعنوان یک سیاست احتیاطی در جهت مدیریت ریسک سیستماتیک بازار تلقی میشود.
کاهش ۵ درصدی ضریب اعتباری در حالی رخ میدهد که تنها چند ماه پیش، سازمان بورس در اقدامی معکوس، ضریب تعدیل سهام را از ۷۵ درصد به ۸۰ درصد افزایش داده بود تا از ریزش احتمالی بازار جلوگیری کند. این تغییر رویه در شرایط فعلی که برخی از کارگزاریها به دلیل اختلالات شبکه و جنگ تحمیلی دچار نکول در تسویه وجوه با اتاق پایاپای شدهاند، نشاندهنده تصمیم نهاد ناظر برای مهار حجم بدهی اعتباری در شبکه کارگزاریها و جلوگیری از شکلگیری حبابهای قیمتی مبتنی بر اهرم است.
۵ تغییر کلیدی در ضرایب اعتباری؛ این بار کدام داراییها محدود شدند؟
مصوبه جدید کمیته پایش ریسک بازار، یک سیاست انقباضی محسوب میشود که بهطور مستقیم بر قدرت خرید اعتباری سرمایهگذاران تأثیر میگذارد. با کاهش ضریب اعتباری، کارگزاران ارزش کمتری برای وثیقههای مشتریان در نظر میگیرند و در نتیجه، حداکثر اعتبار قابل تخصیص به هر معاملهگر کاهش مییابد. در ادامه، مهمترین تغییرات اعمالشده در ضرایب جدید را بررسی میکنیم:
کاهش ضریب پایه سهام از ۷۰٪ به ۶۵٪: مهمترین تغییر، کاهش ۵ درصدی ضریب اعتباری سهام و حق تقدم در بورس تهران و بازار اول و دوم فرابورس است. بهعنوان مثال، سرمایهگذاری با پرتفوی ۱۰۰ میلیون تومانی، پیشازاین میتوانست تا ۷۰ میلیون تومان اعتبار دریافت کند که این رقم اکنون به ۶۵ میلیون تومان کاهش یافته است.
کاهش ضریب اعتباری صندوقهای اهرمی (۲۸٪→۲۶٪): صندوقهای اهرمی که ابزاری برای معاملات با اهرم مضاعف هستند، با کاهش ۲ درصدی ضریب مواجه شدهاند و در کنار کاهشهای قبلی، اکنون با محدودیت بیشتری در دریافت اعتبار روبرو هستند.
کاهش ضریب اعتباری نمادهای بازار پایه زرد (۲۱٪→۱۹.۵٪): بازار پایه که بهعنوان پرریسکترین بخش بازار شناخته میشود، شاهد کاهش ۱.۵ درصدی ضریب خود بوده است. این اقدام نشاندهنده تلاش نهاد ناظر برای محدود کردن معاملات اعتباری در داراییهای با نوسان بالا است.
تعیین ضریب صفر برای گواهیهای کالایی: بر اساس مصوبه جدید، ضریب اعتباری سایر گواهیهای سپرده کالایی و انرژی همچنان صفر اعلام شده است، بهاین معنا که این داراییها هیچ گونه قابلیت وثیقهگذاری برای دریافت اعتبار ندارند و صرفاً با سرمایه شخصی قابل معامله هستند.
ثبات ضریب در اوراق با درآمد ثابت: در حالی که ضرایب اغلب داراییهای پرریسک کاهش یافته، ضریب اعتباری اوراق با درآمد ثابت که کمنوسانترین ابزار مالی محسوب میشوند، همچنان در سطح بالای ۸۲.۵ درصد باقی مانده است که نشاندهنده تفاوت فاحش در رویکرد اعتباری به داراییهای کمریسک و پرریسک است.
آیا کاهش ضریب اعتباری، پیشدرآمدی بر یک اصلاح عمیق در بازار است؟
تغییر ناگهانی رویه سازمان بورس از سیاست انبساطی (افزایش ضریب به ۸۰ درصد در اردیبهشت) به سیاست انقباضی (کاهش به ۶۵ درصد در شهریور) را میتوان نشانهای از نگرانی نهاد ناظر نسبت به رشد غیرمتعارف حجم معاملات اعتباری و انباشت بدهی در ترازنامه کارگزاریها دانست. با توجه به اینکه در دوره جنگ تحمیلی، بسیاری از کارگزاریها با مشکل نکول مواجه شدهاند، این اقدام در جهت کاهش ریسک نکول زنجیرهای و حفظ ثبات سیستماتیک بازار صورت گرفته است. با این حال، اجرای چنین سیاستی در شرایط رکودی، میتواند فشار نزولی بر شاخصها را تشدید کرده و قدرت خرید بخش قابلتوجهی از معاملهگران حقیقی را کاهش دهد. سرمایهگذاران باید در هفتههای آینده، تأثیر این مصوبه را بر حجم معاملات و نقدشوندگی بازار بهدقت رصد کنند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟