سیاست هدفمندسازی یارانهها در ایران، همواره به عنوان یکی از محورهای اصلی تعدیل اقتصادی و حمایت از اقشار آسیبپذیر مطرح بوده است. در جدیدترین مرحله از اجرای این سیاست، مرحله ۱۸۶ یارانه نقدی مربوط به مردادماه ۱۴۰۵، با رقمی بالغ بر ۱۳۵ هزار و ۱۰۳ میلیارد ریال به حساب بیش از ۱۵.۶ میلیون نفر از سرپرستان خانوار در دهکهای چهارم تا نهم واریز شد . این اقدام که با هماهنگی ۲۸ بانک عامل در سراسر کشور صورت گرفته، نشاندهنده تداوم جریان نقدینگی عظیم در اقتصاد کشور است.
با این حال، آنچه این مرحله از پرداخت را از مراحل پیشین متمایز میکند، اعمال کسورات قابلتوجهی بر روی مبالغ واریزی است. اقساط معوقه تسهیلات نظیر وام اربعین، تسهیلات کرونا و خریدهای اعتباری، به عنوان اولویتهای کسر از حساب سرپرستان خانوار لحاظ شدهاند . این رویه، هرچند در راستای بازپرداخت بدهیهای معیشتی است، اما عملاً قدرت خرید نهایی یارانهبگیران را کاهش داده و پرسشهایی را در مورد اثربخشی واقعی این کمکهای نقدی در شرایط تورمی فعلی مطرح میسازد.
۵ مؤلفه کلیدی در تحلیل واریز یارانه مرداد ۱۴۰۵
پرداخت یارانه مردادماه، فراتر از یک رویداد آماری، نشاندهنده تعامل پیچیده سیاست پولی، نظام بانکی و معیشت خانوار است. در ادامه، با نگاهی فراتر از اعداد، به بررسی ابعاد پنهان این واریزی میپردازیم که شامل ابعاد کلان مالی، تأثیر کسورات بر مصرف، آمار جمعیتی دریافتکنندگان، تفاوت دهکهای درآمدی و سناریوهای آینده سیاستهای حمایتی است.
۱. بررسی سهم کلان یارانه در نقدینگی: کل مبلغ ۱۳۵ هزار و ۱۰۳ میلیارد ریال که در یک مرحله به اقتصاد تزریق میشود، اگرچه در مقایسه با پایه پولی کشور رقم بزرگی محسوب نمیشود، اما اثر فوری آن بر گردش خردهفروشی و تقاضای کالاهای اساسی غیرقابلانکار است و میتواند به عنوان یک محرک موقت تقاضا عمل کند .
۲. اثر کاهنده کسورات بر توان خرید: کسر اقساط تسهیلات (از جمله وامهای دورههای قبل) از مبلغ یارانه، عملاً به معنای کاهش ۳۰۰ هزار تومانی نقدینگی دریافتی برای بسیاری از خانوارهاست که این مسئله برنامهریزی مالی ماهانه آنها را با چالش مواجه میکند .
۳. پوشش جمعیتی هدفمند: آمار نشان میدهد که از مجموع ۴۵.۲ میلیون نفر جمعیت مشمول دهکهای چهارم تا نهم، مبلغ واریزی به حساب ۱۵.۶ میلیون سرپرست خانوار (معادل جمعیت پوشش داده شده) رسیده است که نشان از دقت نسبی در فرآیند شناسایی و توزیع دارد .
۴. تفاوت دهکها و پیامدهای تورمی: در حالی که دهکهای اول تا سوم مبلغ ۴۰۰ هزار تومان دریافت میکنند، دهکهای چهارم تا نهم مبلغ کمتری (۳۰۰ هزار تومان) دریافت میکنند. این شکاف، هرچند با هدف حمایت بیشتر از دهکهای پایینتر طراحی شده، اما در عمل به دلیل تورم یکسان برای همه کالاها، فشار بر دهکهای میانی را تشدید میکند .
۵. چالشهای سیستم دهکبندی: تکیه بر دهکبندی اعلامی وزارت رفاه، همواره با نقدهایی مبنی بر بهروز نبودن دادهها و عدم شفافیت در شاخصهای محاسباتی مواجه بوده است. احتمال جابهجایی خانوارها بین دهکها در ادوار بعدی و تأثیر آن بر دریافت یارانه، یکی از ریسکهای پیشروی این خانوارهاست .
آیا سیاست یارانه نقدی به نقطه اشباع رسیده است؟
با عنایت به کسر اقساط گسترده و عدم تطابق مبلغ یارانه با نرخ تورم فزاینده (با توجه به تحلیلهای علمی که بیانگر تأثیر مثبت پرداخت نقدی بر تورم است )، به نظر میرسد سیاست پرداخت نقدی یارانهها به یک بازنگری اساسی نیاز دارد. کارشناسان اقتصادی معتقدند حرکت به سمت پرداخت هوشمندانهتر (همانند طرح کالابرگ الکترونیکی که با هدف تمرکز بر کالاهای اساسی طراحی شده ) و اصلاح پایگاه داده دهکبندی، میتواند کارایی این سیاست را در تأمین امنیت غذایی و کاهش شکاف طبقاتی بهبود بخشد. آینده این سیاست به تصمیمات دولت در خصوص تلفیق روشهای نقدی و غیرنقدی و نیز دقت در شناسایی خانوارهای واقعاً نیازمند بستگی دارد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟