صنعت فرش دستباف ایران که سالها یکی از مهمترین نمادهای صادرات غیرنفتی کشور محسوب میشد، اکنون در شرایطی قرار گرفته که باوجود برخورداری از ظرفیتهای گسترده تولید، فاصله محسوسی با دوران اوج خود دارد.
آمارهای رسمی نشان میدهد تولید این صنعت در سال ۱۴۰۴ به حدود ۲.۵ میلیون مترمربع رسیده که در مقایسه با ظرفیتهای تاریخی آن، سطحی حداقلی محسوب میشود.
با این حال فعالان و سیاستگذاران این حوزه معتقدند در صورت بهبود شرایط صادرات، تأمین سرمایه در گردش و رفع محدودیتهای ارزی برای واردات مواد اولیه، امکان افزایش تولید تا سطح ۳.۵ میلیون مترمربع وجود دارد. این موضوع میتواند علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار، سهم فرش ایرانی در بازارهای جهانی را نیز تقویت کند.
۵ محرک اقتصادی برای احیای صنعت فرش
صنعت فرش دستباف تنها یک فعالیت تولیدی نیست؛ بلکه زنجیرهای از اشتغال، صادرات، ارزآوری و توسعه مناطق روستایی را دربر میگیرد. بررسی دادههای موجود نشان میدهد بخش قابل توجهی از ظرفیت این صنعت همچنان بلااستفاده مانده است. حفظ نیروی انسانی متخصص، تأمین مواد اولیه و دسترسی به بازارهای صادراتی سه ضلع اصلی بازگشت این صنعت به مسیر رشد هستند. در ادامه مهمترین عوامل اثرگذار بر آینده تولید فرش دستباف بررسی میشود.
۱- تولید فعلی در کف ظرفیت قرار دارد: بر اساس آمارهای اعلامشده، تولید فرش دستباف کشور در سال گذشته حدود ۲.۵ میلیون مترمربع بوده است. این در حالی است که در دورههای رونق، تولید سالانه از مرز ۴ میلیون مترمربع نیز عبور کرده بود. این فاصله نشان میدهد ظرفیت خالی قابل توجهی در این صنعت وجود دارد.
۲- صادرات همچنان موتور محرک تولید است: تجربه سالهای گذشته نشان داده هر زمان بازارهای صادراتی فعال شدهاند، میزان تولید نیز رشد قابل توجهی داشته است. به همین دلیل توسعه صادرات میتواند مهمترین عامل بازگشت سرمایه و افزایش انگیزه تولیدکنندگان باشد.
۳- کاهش ۵ تا ۶ درصدی تولید زنگ هشدار صنعت است: آمارها نشان میدهد تولید فرش دستباف در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل بین ۵ تا ۶ درصد افت کرده است. تداوم این روند میتواند به خروج تدریجی بخشی از نیروی انسانی ماهر از این صنعت منجر شود.
۴- تأمین ارز و مواد اولیه گلوگاه اصلی تولید: بخشی از مواد اولیه مورد نیاز صنعت فرش از طریق واردات تأمین میشود. محدودیتهای ارزی و مشکلات تخصیص ارز در سالهای اخیر هزینه تولید را افزایش داده و بر میزان عرضه اثر گذاشته است.
۵- حفظ قالیبافان، سرمایه پنهان صنعت فرش: یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی ایران در بازار جهانی فرش، نیروی انسانی متخصص و باتجربه است. اجرای طرحهای حمایتی مانند بیمه قالیبافان و تسهیلات مالی میتواند از خروج این سرمایه انسانی جلوگیری کند و زمینه رشد تولید را فراهم سازد.
آیا فرش دستباف دوباره به رکوردهای تولید بازمیگردد؟
رسیدن تولید فرش دستباف به سطح ۳ تا ۳.۵ میلیون مترمربع در کوتاهمدت دور از دسترس نیست، اما تحقق این هدف به مجموعهای از متغیرهای اقتصادی وابسته است. افزایش صادرات، بهبود دسترسی به منابع مالی، تأمین سرمایه در گردش و رفع موانع ارزی مهمترین پیششرطهای این جهش محسوب میشوند.
در صورتی که سیاستهای حمایتی به شکل هدفمند اجرا شود، صنعت فرش دستباف میتواند علاوه بر بازگشت به مسیر رشد، نقش پررنگتری در افزایش صادرات غیرنفتی، ایجاد اشتغال و ارزآوری برای اقتصاد کشور ایفا کند. با توجه به سابقه تولید بیش از ۴ میلیون مترمربع در سالهای اوج، دستیابی به اهداف جدید تولیدی بیش از آنکه به ظرفیت وابسته باشد، به شرایط بازار و سیاستگذاری اقتصادی گره خورده است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟