حمله به پتروشیمی کارون فقط یک رویداد امنیتی در صنعت پتروشیمی نیست؛ این مجتمع یکی از حلقههای تخصصی زنجیره ایزوسیاناتها در ایران است و توقف تولید آن میتواند تأمین TDI و MDI، دو ماده کلیدی در تولید فوم، مبلمان، عایق، چسب، پوششهای صنعتی و قطعات خودرو را با اختلال روبهرو کند.
پتروشیمی کارون چه تولید میکند و چرا با بقیه فرق دارد؟
اگر پتروشیمی کارون از مدار خارج شود، اثر آن فقط در آمار تولید پتروشیمی دیده نمیشود، به صنایع پاییندستی مثل فوم، مبلمان، تشک، عایق ساختمانی، چسب، رنگ، پوششهای صنعتی و قطعات خودرو هم منتقل میشود.
کارون در ماهشهر مستقر است و بر اساس دادههای صنعت پتروشیمی، از سال ۱۳۸۷ وارد بهرهبرداری شده است. ظرفیت اسمی آن ۳۶۹ هزار تن در سال و تولید ثبتشده آن در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۰۳.۵ هزار تن بوده است.
این عدد در مقایسه با ظرفیت کل صنعت پتروشیمی ایران بزرگ به نظر نمیرسد، اما وزن راهبردی کارون از جنس «تناژ کل» نیست؛ از جنس «گلوگاه محصول» است.
در همان سال، کل ظرفیت صنعت پتروشیمی کشور ۹۶.۶ میلیون تن بوده و منطقه ماهشهر بهتنهایی ۲۵.۸ میلیون تن ظرفیت تولید داشته است؛ با این حال، همه این ظرفیتها جایگزین کارون نیستند، چون کارون در محصولاتی فعال است که تولیدشان تخصصی، حساس و محدود است.
محصولات اصلی کارون شامل TDI، MDI، آنیلین و اسید نیتریک است.
طبق گزارش پتروشیمی کارون، این مجموعه ظرفیت سالانه تولید TDI برابر ۴۰ هزار تن، MDI برابر ۴۰ هزار تن، آنیلین ۳۰ هزار تن و اسید نیتریک ۹۲.۳ هزار تن دارد.
تمایز اصلی کارون همین دو محصول اول، یعنی TDI و MD است.
TDI بیشتر در تولید فوم نرم به کار میرود؛ یعنی تشک، مبلمان، صندلی خودرو، کفپوش و برخی کاربردهای بستهبندی. MDI هم در فوم سخت و نیمهسخت، عایقهای ساختمانی، یخچال، قطعات خودرو، چسبها، درزگیرها و پوششهای صنعتی مصرف میشود.
بنابراین حمله به کارون، از منظر صنعتی، حمله به یک زنجیره پاییندستی چندشاخه است.
وضعیت فروش و صادرات پتروشیمی کارون
دادههای مالی ششماهه کارون در سال ۱۴۰۳ نشان میدهد این شرکت در نیمه نخست سال حدود ۲,۰۵۶ میلیارد تومان درآمد عملیاتی داشته است.
در همین دوره، بهای تمامشده فروش حدود ۱,۹۵۳ میلیارد تومان بوده؛ یعنی حاشیه سود ناخالص شرکت چندان بالا نبوده و سود ناخالص آن به حدود ۱۰۳ میلیارد تومان رسیده است.
با احتساب هزینههای عملیاتی، مالی و سایر اقلام، شرکت در پایان دوره با حدود ۲۴۵ میلیارد تومان زیان خالص روبهرو شده است.
اما برای فهم اثر توقف کارون، فقط سود و زیان شرکت مهم نیست؛ ترکیب فروش مهمتر است.
در ششماهه ۱۴۰۳، کارون حدود ۵۹.۴ هزار تن محصول فروخته است. از این مقدار، حدود ۵۵.۹ هزار تن در داخل کشور فروخته شده و فقط حدود ۳.۵ هزار تن صادر شده است.
از نظر ارزش فروش هم حدود ۱,۹۲۴ میلیارد تومان فروش داخلی و حدود ۱۳۲ میلیارد تومان فروش صادراتی ثبت شده است. یعنی در این دوره، حدود ۹۳.۵ درصد مقدار فروش و نزدیک به ۹۳.۶ درصد ارزش فروش شرکت به بازار داخل مربوط بوده است.
این یعنی کارون در وضعیت فعلی بیشتر از آنکه یک منبع بزرگ ارزآوری باشد، یک تأمینکننده مهم برای صنعت داخل است.
به همین دلیل، غیرعملیاتی شدن آن فشار اصلی را ابتدا به بازار داخلی وارد میکند، نه صرفاً به صادرات پتروشیمی.
اگر تولید TDI و MDI متوقف شود، صنایع مصرفکننده باید یا از موجودی انبار استفاده کنند، یا واردات انجام دهند، یا تولید خود را پایین بیاورند.
توقف کارون در کوتاهمدت چه اثر اقتصادی دارد؟
در کوتاهمدت، اولین اثر، کمبود مواد اولیه پلییورتان است. واحدهایی که فوم نرم تولید میکنند، زودتر از بقیه به TDI نیاز پیدا میکنند.
تولیدکنندگان عایق، چسب، قطعات خودرو و برخی قطعات صنعتی هم به MDI وابستهاند. این محصولات مثل متانول یا اوره نیستند که تولیدکنندههای متعدد داخلی داشته باشند و بازار بتواند سریع جابهجا شود.
اگر کارون از مدار خارج شود، بازار با یک خلأ مشخص روبهرو میشود و آن، سالانه ۸۰ هزار تن ظرفیت TDI و MDI است که جایگزینی فوری داخلی ندارد.
اثر دوم، افزایش قیمت در پاییندست است. وقتی ماده اولیه کمیاب شود، قیمت فوم، چسب، عایق، قطعات تزریقی و پوششهای صنعتی بالا میرود.
این افزایش قیمت میتواند به مبلمان، تشک، لوازم خانگی، خودرو و ساختمان منتقل شود. اثر سوم، فشار ارزی است. اگر واردات جایگزین شود، کشور برای تأمین همان TDI و MDI باید ارز مصرف کند؛ آن هم در شرایطی که حملونقل، بیمه و تأمین کالای تحریمی یا حساس شیمیایی ساده نیست.
برای مدیریت وضع موجود چه باید کرد؟
راهکار اول، سهمیهبندی هوشمند موجودی انبار است. TDI و MDI موجود نباید با منطق عادی بازار توزیع شود.
اولویت باید با صنایعی باشد که توقف آنها اثر زنجیرهای بیشتری دارد؛ مثل قطعات خودرو، عایقهای صنعتی، یخچالسازی، چسبهای صنعتی و تولیدکنندگان اصلی فوم.
راهکار دوم، واردات هدفمند و کوتاهمدت است. واردات نباید به شکل پراکنده و هیجانی انجام شود، چون بازار را گرانتر میکند.
دولت و هلدینگهای مرتبط باید برای چند ماه مشخص، نیاز TDI و MDI را برآورد کنند و از مسیرهای مطمئن خرید انجام دهند.
راهکار سوم، افزایش تابآوری ماهشهر است.
کارون به خوراک، یوتیلیتی، خطوط انتقال و اسکلههای منطقه وابسته است. پس حفاظت از خود کارخانه کافی نیست؛ باید برق، بخار، آب صنعتی، مخازن، خطوط خوراک و مسیرهای حملونقل ماهشهر هم در نقشه پدافند صنعتی قرار بگیرد.
راهکار چهارم، بازطراحی راهبردی زنجیره ایزوسیانات است.
حمله امروز نشان داد برخی محصولات کمتناژ، از نظر امنیت صنعتی از محصولات پرتعداد مهمترند. کارون گلوگاه زنجیره پلییورتان کشور است.
توقف آن میتواند از کارخانه فوم و مبلمان تا خودروسازی و عایق ساختمانی را درگیر کند.
دقیقا به همین دلیل، بازگشت سریع تولید، ذخیرهسازی راهبردی TDI و MDI و تعریف مسیر واردات اضطراری باید همزمان دنبال شود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟