واردات تعاونی‌های مرزنشین با ۵ کد تعرفه جدید؛ چه کالاهایی اضافه شدند و سهم اعضا چیست؟

سازمان توسعه تجارت ایران با ابلاغ بخشنامه شماره ۹۱۲۹۴۲۵ در ۱۲ آبان ۱۴۰۵، پنج کد تعرفه مربوط به روغن ذرت و انواع موتور و قطعات موتور را به فهرست قابل ثبت برای شرکت‌های تعاونی مرزنشین اضافه کرده است. این تصمیم پس از درخواست استان‌های گیلان و گلستان برای رفع مشکل ثبت آماری کالاها اتخاذ شد. بااین‌حال، بخشنامه جدید سهمیه واردات اعضا را افزایش نداده و تغییری در حقوق مالکیت، رأی یا شیوه تقسیم سود تعاونی‌ها اعلام نکرده است.

به گزارش چارسو اقتصاد، دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت ایران در نامه‌ای به مدیرکل دفتر واردات گمرک، درج پنج کد تعرفه در سامانه‌های مرتبط با واردات شرکت‌های تعاونی مرزنشین را ابلاغ کرده است.

بررسی متن اصلی بخشنامه شماره ۹۱۲۹۴۲۵ نشان می‌دهد موضوع این تصمیم، تکمیل فهرست تعرفه‌ای و رفع مانع سیستمی واردات کالاهایی است که در گروه‌های مجاز مرزنشینان قرار دارند؛ نه صدور مجوز واردات نامحدود.

چه کالاهایی به فهرست واردات تعاونی‌های مرزنشین اضافه شد؟

طبق نامه رسمی مورخ ۱۲ آبان ۱۴۰۵، پنج ردیف تعرفه به گمرک جمهوری اسلامی ایران اعلام شده‌اند. این ردیف‌ها به روغن ذرت و چند گروه از موتور و قطعات منفصله موتور مربوط هستند.

منبع: جدول مندرج در نامه رسمی سازمان توسعه تجارت ایران، شماره ۹۱۲۹۴۲۵، مورخ ۱۴۰۵/۰۸/۱۲. شرح کالاها برای خوانایی خلاصه شده است؛ طبقه‌بندی قطعی هر محموله باید با شرح کامل ردیف تعرفه و مشخصات فنی کالا تطبیق داده شود.

در این نامه، برای پنج کد جدید سقف مقداری یا ارزش واردات تازه‌ای تعیین نشده است. بنابراین تعداد کدهای اضافه‌شده نباید با افزایش سهمیه اعضا اشتباه گرفته شود.

چرا تعاونی‌های مرزنشین گیلان و گلستان درخواست اضافه‌شدن تعرفه‌ها را داشتند؟

بررسی مکاتبات پیوست بخشنامه نشان می‌دهد مسئله اصلی، ناهماهنگی فهرست اقلام مجاز با کدهای قابل انتخاب در سامانه جامع تجارت بوده است.

اداره کل صنعت، معدن و تجارت گیلان در نامه شماره ۸۸۸۶۳۱۷ مورخ ۱۴ مهر ۱۴۰۵، درخواست درج تعرفه روغن مایع ذرت را مطرح کرده بود.

همچنین اداره کل صمت گلستان در نامه شماره ۹۰۳۵۴۲۲ مورخ ۳ آبان ۱۴۰۵، مشکل درج تعرفه مربوط به قطعات یدکی خودروهای سبک و سنگین را به سازمان توسعه تجارت اعلام کرده بود.

سازمان توسعه تجارت پس از بررسی این درخواست‌ها، اعلام کرده که اقلام موردنظر در گروه‌های مجاز فهرست مرزنشینان قرار می‌گیرند و ردیف‌های مربوط باید به گمرکات اجرایی ابلاغ و در سامانه‌های مرتبط درج شوند.

بنابراین مهم‌ترین اثر مستقیم بخشنامه، امکان پیگیری ثبت آماری کالاهای مشمول است. انجام ترخیص همچنان به رعایت سایر مقررات، مدارک و مجوزهای لازم وابسته خواهد بود.

آیا سهمیه واردات تعاونی مرزنشین افزایش یافته است؟

خیر؛ در بخشنامه ۹۱۲۹۴۲۵ افزایش سهمیه سالانه مرزنشینان اعلام نشده است.

اضافه‌شدن کد تعرفه یعنی یک قلم یا زیرگروه کالایی مشخص می‌تواند در چارچوب فهرست و ضوابط مربوط در سامانه شناسایی و انتخاب شود. اما افزایش سهمیه، تغییر سقف واردات یا تغییر میزان معافیت حقوق ورودی به تصمیم و ابلاغ جداگانه نیاز دارد.

برای نمونه، ممکن است یک تعاونی سهمیه قانونی مشخصی داشته باشد، اما نتواند کالای مجاز خود را به دلیل نبود کد صحیح در سامانه ثبت کند. اضافه‌شدن کد این مانع را برطرف می‌کند؛ بدون آنکه لزوماً ظرفیت واردات تعاونی افزایش یافته باشد.

این تفاوت برای اعضای تعاونی اهمیت دارد؛ زیرا توسعه فهرست تعرفه‌ها به‌تنهایی مشخص نمی‌کند هر عضو در پایان سال چه میزان منفعت اقتصادی دریافت خواهد کرد.

تغییر تازه چه اثری بر واردات قطعات موتور و روغن ذرت دارد؟

افزوده‌شدن تعرفه‌ها می‌تواند مانع اداری ثبت آماری این اقلام را کاهش دهد و امکان پیگیری قانونی پرونده‌های مربوط را فراهم‌تر کند.

برای واردکننده یا تعاونی، نبود کد قابل انتخاب در سامانه ممکن است باعث توقف ثبت اطلاعات، طولانی‌شدن بررسی پرونده یا تأخیر در فرآیند گمرکی شود.

با درج کدهای موردنظر، این بخش از مشکل قابل رفع است؛ اما سرعت واقعی ورود کالا همچنان به مواردی مانند اعتبار سهمیه، ثبت آماری، تطبیق تعرفه، مجوزهای قانونی و انجام تشریفات گمرکی بستگی دارد.

در بخش قطعات موتور، رفع این مانع می‌تواند به تأمین قانونی برخی اقلام موردنیاز فعالیت‌های تولیدی یا خدماتی کمک کند. بااین‌حال، بدون آمار ثبت سفارش، حجم ترخیص و مصرف نهایی کالا نمی‌توان میزان اثر این بخشنامه بر تولید یا قیمت قطعات را محاسبه کرد.

در همین زمینه، چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش پایان رسوب کالا در مرز؛ بخشنامه ۳۰ تبصره‌ای گمرک چگونه هزینه تولید را کاهش می‌دهد؟ نقش موانع اداری و تأخیر در ترخیص را در افزایش هزینه تأمین کالا بررسی کرده است.

آیا افزودن تعرفه‌های جدید به معنای مردمی‌سازی تجارت مرزی است؟

پاسخ به این پرسش به نحوه استفاده تعاونی از سهمیه و میزان انتفاع واقعی اعضا بستگی دارد.

طبق مقررات مبادلات مرزی، شرکت‌های تعاونی مرزنشین می‌توانند در چارچوب ضوابط مربوط از مجموع سهمیه اعضای خود برای انجام مبادلات مرزی استفاده کنند.

اما حق استفاده از سهمیه وارداتی و حق مشارکت در تصمیم‌گیری و منافع اقتصادی تعاونی، دو موضوع متفاوت‌اند.

براساس قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران، اعضای تعاونی دارای حقوقی در اداره شرکت هستند. ماده ۳۰ این قانون برای هر عضو، صرف‌نظر از میزان سهم، یک حق رأی در مجمع عمومی در نظر گرفته است. ماده ۲۵ نیز قواعد تقسیم سود خالص و نقش اساسنامه و تصمیم‌های مجمع را بیان می‌کند.

بنابراین باید میان دو وضعیت تفاوت گذاشت:

• استفاده صرف از ظرفیت سهمیه: تعاونی با اتکا به سهمیه اعضا واردات انجام می‌دهد، اما میزان منفعت دریافتی هر عضو باید از اسناد مالی و ترتیبات قانونی مشخص شود.
• مشارکت اقتصادی شفاف: عضو می‌تواند از طریق حقوق قانونی خود، صورت‌های مالی، مجامع و مقررات تقسیم سود، درباره عملکرد تعاونی اطلاع و در حدود قانون مشارکت داشته باشد.

نامه ۱۲ آبان سازمان توسعه تجارت هیچ تغییر مستقلی در این حقوق ایجاد نکرده است. بنابراین برای ارزیابی مردمی‌سازی، فقط تعداد تعرفه‌های اضافه‌شده کافی نیست؛ میزان منفعت اعضا و شفافیت عملکرد تعاونی نیز باید بررسی شود.

چه تفاوتی میان اضافه‌شدن تعرفه و افزایش حقوق اقتصادی مرزنشین وجود دارد؟

این تفکیک نشان می‌دهد یک اصلاح سامانه‌ای می‌تواند برای تجارت مرزی مفید باشد، اما به‌تنهایی معادل اصلاح ساختار اقتصادی تعاونی نیست.

چگونه می‌توان فهمید تعرفه‌های تازه به نفع مرزنشینان بوده است؟

برای ارزیابی نتیجه واقعی، باید داده‌های اجرایی پس از ابلاغ بخشنامه بررسی شوند.

مهم‌ترین شاخص‌ها عبارت‌اند از:

• ثبت و ترخیص: تعداد پرونده‌های ثبت‌شده و حجم کالاهای ترخیص‌شده با پنج کد جدید.
• استفاده از سهمیه: نسبت سهمیه مصرف‌شده به ظرفیت قانونی هر تعاونی.
• منفعت اعضا: میزان سود یا خدماتی که طبق اسناد و تصمیم‌های قانونی تعاونی به اعضا تعلق گرفته است.
• زمان انجام تشریفات: مدت ثبت آماری تا ترخیص، پیش و پس از اعمال تغییر در سامانه.

این شاخص‌ها پیشنهاد تحلیلی تحریریه چارسو اقتصاد هستند و در نامه ۹۱۲۹۴۲۵ به‌عنوان تکلیف جدید تعیین نشده‌اند.

در کنار اصلاحات داخلی، استمرار تجارت مرزی به شرایط حمل، فعالیت گذرگاه‌ها و تصمیم‌های کشورهای همسایه نیز وابسته است. چارسو اقتصاد در یادداشت محاصره دریایی آمریکا علیه ایران؛ آیا مرزهای زمینی هم بسته می‌شوند؟ ریسک‌های مرتبط با دسترسی به مسیرهای تجاری را جداگانه بررسی کرده است.

پرسش‌های کاربردی درباره تعرفه‌های تعاونی مرزنشین

آیا پنج کد تعرفه جدید برای همه واردکنندگان مجوز واردات ایجاد می‌کند؟

خیر. نامه مورد بررسی به درج کدهای مشخص برای مسیر شرکت‌های تعاونی مرزنشین مربوط است. فعالیت سایر واردکنندگان تابع مقررات عمومی و ضوابط مربوط به هر کالا خواهد بود.

حقوق ورودی پنج کالای جدید چقدر است؟

در نامه شماره ۹۱۲۹۴۲۵ نرخ تازه‌ای برای حقوق ورودی این پنج کد اعلام نشده است. برای تعیین مبلغ قابل پرداخت باید تعرفه معتبر، معافیت یا تخفیف قانونی قابل اعمال، مشخصات کالا و مقررات روز ترخیص بررسی شود.

اگر کد تعرفه در سامانه جامع تجارت نمایش داده نشود، چه باید کرد؟

تعاونی یا نماینده قانونی آن باید وضعیت درج کد در سامانه، اعتبار سهمیه و انطباق مشخصات کالا را بررسی و مشکل را از طریق مرجع مسئول ثبت آماری و اداره کل صمت مربوط پیگیری کند. ابلاغ نامه به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که تغییر در همه بخش‌های سامانه در همان لحظه فعال شده است.

جمع‌بندی؛ پنج کد جدید چه چیزی را برای مرزنشینان تغییر می‌دهد؟

بخشنامه ۱۲ آبان ۱۴۰۵ سازمان توسعه تجارت، پنج کد تعرفه مرتبط با روغن ذرت و انواع موتور و قطعات موتور را برای درج در سامانه‌های مربوط به واردات شرکت‌های تعاونی مرزنشین به گمرک اعلام کرده است.

اثر مستقیم این تصمیم، رفع مانع تعرفه‌ای و تسهیل پیگیری ثبت آماری کالاهای مشمول است؛ نه افزایش قطعی سهمیه یا تضمین درآمد بیشتر برای اعضای تعاونی.

برای آنکه این اصلاح به منفعت اقتصادی قابل اندازه‌گیری مرزنشینان تبدیل شود، باید هم عملکرد واقعی واردات و هم نحوه استفاده از سهمیه و توزیع منافع در شرکت‌های تعاونی بررسی شود.

منابع رسمی و مستندات خبر

• اصل نامه سازمان توسعه تجارت ایران، شماره ۹۱۲۹۴۲۵، مورخ ۱۲ آبان ۱۴۰۵، شامل جدول پنج کد تعرفه و مکاتبات گیلان و گلستان؛ فایل چهارصفحه‌ای بازنشرشده در ایران ایمپکس.
• ایران ایمپکس؛ شرح تخصصی بخشنامه ۹۱۲۹۴۲۵ و بررسی اثر آن بر ثبت آماری تعاونی‌های مرزنشین.
• خبرگزاری تسنیم، ۱۰ مهر ۱۴۰۵؛ گزارش بخشنامه پیشین درباره ۹ گروه کالایی و سهمیه‌های مشخص آن‌ها، متفاوت با نامه ۱۲ آبان.
• آیین‌نامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات؛ مقررات کارت مبادلات مرزی و استفاده تعاونی از مجموع سهمیه اعضا.
• قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران؛ مواد ۲۵ و ۳۰ درباره تقسیم سود و حق رأی اعضا.