ریسک تنگه هرمز پس از سخنان تازه دونالد ترامپ با دو پیام متفاوت روبه‌رو شده است: رئیس‌جمهور آمریکا می‌گوید در صورت پیشرفت مذاکرات با ایران، حمله نظامی تازه «بسیار بعید» خواهد بود؛ اما گزارش‌های امنیت دریایی همچنان از حوادث مربوط به نفتکش‌ها در این آبراه حکایت دارند. در معاملات دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، قیمت نفت کاهش یافت، ولی ادامه خطر برای کشتی‌ها نشان می‌دهد آرام‌شدن انتظارات بازار الزاماً به معنای کاهش فوری هزینه بیمه جنگی و حمل‌ونقل نیست.
به گزارش چارسو اقتصاد، دونالد ترامپ روز یکشنبه ۸ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۷ آبان ۱۴۰۵، در گفت‌وگویی تلفنی با شبکه CNN اعلام کرد در صورت پیشرفت مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای ایران و بازگشایی تنگه هرمز، احتمال صدور دستور حمله جدید به ایران بسیار پایین خواهد بود.
ترامپ در این مصاحبه تأکید کرد تصمیم او به امضای توافقی محکم وابسته است. او در عین حال احتمال اقدام نظامی در صورت ضرورت را رد نکرد و درباره آمادگی نیروهای آمریکایی برای حمله دوباره سخن گفت.
در نتیجه، این اظهارات را نمی‌توان اعلام آتش‌بس تازه، پایان جنگ یا تضمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز تلقی کرد.
ترامپ درباره حمله دوباره به ایران چه گفت؟
بر اساس گزارش رویترز از مصاحبه ترامپ با CNN، رئیس‌جمهور آمریکا گفته است احتمال ازسرگیری حملات به ایران در صورت پیشرفت مذاکرات بسیار بعید خواهد بود.
او دستیابی به توافقی محکم را شرط مهم این ارزیابی دانسته است. بااین‌حال، ترامپ هم‌زمان اعلام کرده اگر اقدام نظامی را ضروری تشخیص دهد، امکان استفاده دوباره از این گزینه را کنار نمی‌گذارد.
بنابراین، اظهارات او از تغییر لحن در قبال احتمال حمله حکایت دارد، نه از تعهد بدون قیدوشرط برای خودداری از عملیات نظامی.
در همین زمینه، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز یکشنبه اعلام کرد که دستیابی به توافق قریب‌الوقوع به نظر نمی‌رسد و اختلافات طرفین همچنان باقی است.
رویترز همچنین گزارش داده که قطر، به‌عنوان یکی از میانجی‌های گفت‌وگو، گزارش‌های مربوط به شکست کامل مذاکرات را رد کرده و از ادامه تلاش‌ها برای دستیابی به توافق خبر داده است.
برای بررسی پیامد اقتصادی تداوم این وضعیت، چارسو اقتصاد پیش‌تر در تحلیل جنگ و مذاکره هم‌زمان؛ اقتصاد ایران چگونه هزینه بلاتکلیفی را کاهش دهد؟ به اثر نااطمینانی سیاسی بر تصمیم‌های تجاری پرداخته است.
آخرین وضعیت تنگه هرمز؛ آیا خطر برای نفتکش‌ها کاهش یافته است؟
هم‌زمان با اظهارات ترامپ، گزارش‌های تازه درباره حوادث دریایی نشان می‌دهد ریسک عملیاتی تنگه هرمز هنوز از بین نرفته است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) در گزارش شماره ۲۰۰ مربوط به ۸ نوامبر اعلام کرد یک نفتکش هنگام خروج از تنگه هرمز هدف پرتابه‌ای ناشناس قرار گرفته است. طبق گزارش دریافت‌شده از مسئول امنیتی شرکت، خدمه سالم بوده‌اند و تا زمان ثبت گزارش، پیامد زیست‌محیطی اعلام نشده است.
این مرکز همچنین در گزارش شماره ۱۹۹ از آتش‌سوزی یک نفتکش در فاصله حدود هشت مایل دریایی شمال‌غرب خصب عمان و تخلیه خدمه آن خبر داده بود.
این دو هشدار جداگانه در سامانه رسمی حوادث دریایی UKMTO منتشر شده‌اند. اطلاعات موجود به‌تنهایی ثابت نمی‌کند این رویدادها همان حوادثی هستند که رسانه‌های ایرانی درباره سه نفتکش گزارش کرده‌اند.
رویترز نیز در پوشش تحولات ۸ نوامبر، گزارش‌های مربوط به آسیب‌دیدن شناورها در نزدیکی هرمز را بازتاب داده، اما تصریح کرده است که امکان تأیید مستقل تمام ادعاهای طرف‌های درگیر را نداشته است.
چارسو اقتصاد در گزارش مرتبط انفجار در تنگه هرمز؛ سپاه از آتش‌سوزی سه نفتکش خبر داد نیز اطلاعیه نیروی دریایی سپاه را بررسی کرده است.
نتیجه این است که کاهش احتمال حمله گسترده و کاهش خطر برای کشتی‌های تجاری دو موضوع متفاوت‌اند. تا وقتی حوادث دریایی و محدودیت‌های عبور ادامه داشته باشند، بخشی از ریسک تنگه هرمز نیز باقی می‌ماند.
قیمت نفت پس از سخنان ترامپ چه تغییری کرد؟
بازار نفت در آغاز معاملات دوشنبه ۹ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۸ آبان ۱۴۰۵، به سخنان ترامپ واکنش کاهشی نشان داد.
طبق گزارش جدید رویترز از بازار نفت، تا ساعت ۰۶:۲۹ به وقت گرینویچ، قیمت نفت برنت با افت ۱.۵ درصدی به ۹۶.۹۱ دلار و نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت با کاهش یک‌درصدی به ۸۹.۸۵ دلار در هر بشکه رسید.
| شاخص نفت | قیمت گزارش‌شده | تغییر |
|---|---|---|
| نفت برنت | ۹۶.۹۱ دلار در هر بشکه | ۱.۵ درصد کاهش |
| نفت وست‌تگزاس اینترمدیت | ۸۹.۸۵ دلار در هر بشکه | ۱ درصد کاهش |
منبع: رویترز، ۹ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۲۹ گرینویچ. ارقام مربوط به همان لحظه گزارش‌اند و قیمت لحظه‌ای زمان مطالعه مقاله محسوب نمی‌شوند.
این واکنش نشان می‌دهد کاهش نگرانی از حمله دوباره می‌تواند بر انتظارات معامله‌گران نفت اثر بگذارد. بااین‌حال، تغییر قیمت نفت تنها از تحولات سیاسی ناشی نمی‌شود و عوامل عرضه، تقاضا و موجودی جهانی نیز در آن نقش دارند.
بنابراین افت قیمت نفت در یک مقطع، به‌تنهایی نشانه پایان خطر عرضه انرژی از مسیر تنگه هرمز نیست.
ریسک تنگه هرمز چگونه بر هزینه انرژی، حمل و بیمه اثر می‌گذارد؟
ریسک تنگه هرمز از سه مسیر اصلی بر اقتصاد و تجارت اثر می‌گذارد. شدت و زمان واکنش این سه بخش یکسان نیست.
۱. قیمت نفت و انرژی
بازار نفت می‌تواند پیش از تغییر واقعی تردد کشتی‌ها به خبرهای سیاسی واکنش نشان دهد. اگر احتمال اختلال گسترده کمتر ارزیابی شود، بخشی از نگرانی مربوط به عرضه نفت نیز ممکن است کاهش پیدا کند.
اما ادامه حادثه برای نفتکش‌ها، محدودیت مسیر یا احتمال تشدید دوباره درگیری می‌تواند مانع حذف کامل هزینه ریسک از قیمت نفت شود.
۲. کرایه حمل‌ونقل دریایی
شرکت‌های کشتیرانی برای تعیین نرخ حمل فقط به مواضع سیاسی توجه نمی‌کنند. امکان عبور ایمن، زمان انتظار، ظرفیت کشتی، محدودیت بندری و شرایط قرارداد از عوامل مهم هستند.
اگر حمل‌ونقل در تنگه هرمز همچنان با تأخیر یا خطر همراه باشد، حتی کاهش احتمال حمله تازه آمریکا نیز لزوماً کرایه حمل را به سطح قبل از بحران بازنمی‌گرداند.
۳. بیمه جنگی کشتی‌ها
شرایط بیمه جنگی براساس ارزیابی بیمه‌گر از خطر سفر، مشخصات کشتی، مسیر و نوع پوشش تعیین می‌شود.
در صورت کاهش پایدار خطر، امکان بازبینی نرخ یا شروط بیمه برای قراردادهای جدید وجود دارد؛ اما صرف اظهارنظر ترامپ به معنای لغو خودکار اضافه‌هزینه بیمه یا اصلاح بیمه‌نامه‌های قبلی نیست.
تحلیل مرتبط کاهش هزینه‌ها پس از کاهش تنش؛ بیمه و حمل زودتر ارزان می‌شوند یا کالا؟ در چارسو اقتصاد، همین فاصله میان تغییر ریسک و کاهش قیمت نهایی تجارت را بررسی کرده است.
سه سناریو برای ریسک تنگه هرمز پس از اظهارات ترامپ
آینده هزینه‌های انرژی و حمل‌ونقل به نتیجه مذاکرات و وضعیت واقعی امنیت دریایی وابسته است. سناریوهای زیر چارچوب تحلیلی‌اند و پیش‌بینی قطعی زمان یا قیمت محسوب نمی‌شوند.
| سناریو | وضعیت سیاسی و امنیتی | پیامد احتمالی برای هرمز |
|---|---|---|
| پیشرفت مذاکرات بدون توافق نهایی | احتمال حمله گسترده کمتر ارزیابی می‌شود، اما اختلافات باقی می‌ماند | امکان آرامش نسبی قیمت نفت؛ ادامه احتیاط شرکت‌های حمل و بیمه |
| توافق اجرایی همراه با بهبود امنیت عبور | تعهدات مشخص اجرا می‌شوند و حوادث و محدودیت‌های دریایی کاهش می‌یابند | امکان کاهش پایدارتر هزینه ریسک، حمل و بیمه |
| توقف مذاکرات یا تشدید دوباره درگیری | خطر اقدام نظامی و اختلال کشتیرانی افزایش پیدا می‌کند | احتمال بازگشت فشار به قیمت انرژی، کرایه حمل و بیمه جنگی |
هیچ‌کدام از این سناریوها را نمی‌توان تنها از عبارت «حمله تازه بسیار بعید است» به‌عنوان نتیجه قطعی معرفی کرد.
چه نشانه‌هایی کاهش واقعی ریسک تنگه هرمز را نشان می‌دهند؟
برای سنجش اینکه کاهش تنش سیاسی به بهبود واقعی وضعیت هرمز تبدیل شده یا نه، بررسی چند داده عملیاتی اهمیت بیشتری از تکرار اظهارات مقام‌های سیاسی دارد:
- حوادث دریایی: کاهش گزارش‌های تأییدشده درباره اصابت پرتابه، آتش‌سوزی یا حمله به کشتی‌ها.
- تردد واقعی شناورها: افزایش عبور ایمن نفتکش‌ها و کشتی‌های تجاری با توجه به محدودیت‌های داده‌های ردیابی.
- شرایط بیمه: تغییر نرخ پیشنهادی و شروط واقعی پوشش جنگی برای مسیرهای مشابه.
- کرایه و زمان حمل: کاهش هزینه قابل رزرو و مدت تحویل محموله‌های همسان.
- محدودیت‌های رسمی: تغییر اطلاعیه‌های مربوط به عبور کشتی‌ها و اجرای تعهدات احتمالی طرف‌های درگیر.
این شاخص‌ها کمک می‌کنند میان کاهش نگرانی معامله‌گران نفت و کاهش واقعی هزینه فعالیت شرکت‌های تجاری تفاوت گذاشته شود.
پرسش‌های مرتبط درباره ریسک تنگه هرمز
آیا بازگشایی تنگه هرمز به معنای پایان خودکار محاصره دریایی آمریکا است؟
خیر. وضعیت عبور کشتی‌ها و محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی آمریکا باید براساس تصمیم‌های رسمی و نحوه اجرای آن‌ها بررسی شود. بازبودن مسیر به‌تنهایی به معنای لغو همه محدودیت‌های مالی یا دریایی نیست.
آیا کاهش قیمت جهانی نفت فوراً هزینه واردات ایران را کم می‌کند؟
الزاماً نه. هزینه واردات به نرخ ارز، نوع کالا، قرارداد حمل، بیمه، هزینه ترخیص و زمان ورود محموله نیز وابسته است. کاهش قیمت نفت تنها یکی از عوامل احتمالی تغییر هزینه است.
جمع‌بندی؛ آیا ریسک تنگه هرمز پس از سخنان ترامپ کمتر شده است؟
اظهارات تازه ترامپ درباره بعیدبودن حمله دوباره به ایران، در صورت پیشرفت مذاکرات، بر انتظارات بازار نفت اثر گذاشته و با کاهش قیمت نفت در آغاز معاملات دوشنبه همراه شده است.
اما هشدارهای تازه امنیت دریایی درباره حوادث نفتکش‌ها نشان می‌دهد که خطر عملیاتی در مسیر تنگه هرمز همچنان باقی است.
نتیجه اصلی این است که ریسک سیاسی ممکن است با پیشرفت مذاکرات کاهش یابد، اما کاهش پایدار ریسک تنگه هرمز زمانی قابل تأیید است که امنیت واقعی عبور کشتی‌ها بهبود پیدا کند و این تغییر در تردد، کرایه حمل و شرایط بیمه نیز دیده شود.
منابع و مستندات گزارش
- CNN به قلم جیم اسکوتو، بازنشر رسمی CNN Newsource؛ مصاحبه تلفنی ترامپ در ۸ نوامبر ۲۰۲۶.
- رویترز؛ اظهارات شرطی ترامپ درباره احتمال حمله مجدد، ۸ نوامبر ۲۰۲۶.
- رویترز؛ مواضع روبیو، میانجی‌گری قطر و گزارش‌های حوادث کشتیرانی، ۸ و ۹ نوامبر ۲۰۲۶.
- رویترز؛ قیمت نفت برنت و وست‌تگزاس در معاملات ۹ نوامبر ۲۰۲۶.
- مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO)؛ گزارش‌های شماره ۱۹۹ و ۲۰۰ درباره حوادث نفتکش‌ها در ۸ نوامبر ۲۰۲۶.
- بازنشر خبرگزاری مهر؛ اظهارات ترامپ درباره حمله دوباره و مذاکرات، ۱۷ آبان ۱۴۰۵.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟