بازار ارز تهران در روزهای اخیر شاهد تحولی جالب توجه در یکی از پرمعاملهترین ارزهای منطقهای بوده است؛ دینار عراق که تا یک ماه پیش در اوج قیمتی ۱۵۰ تومانی ایستاده بود، امروز با افت ۱۳ درصدی در بازه هفتگی، به مرز ۱۳۰ تومان عقبنشینی کرده است. این کاهش محسوس در حالی رخ میدهد که نرخ این ارز در بازه یکساله، جهشی خیرهکننده به میزان ۱۱۲ درصد را تجربه کرده و از ۶۱ تومان در مرداد ۱۴۰۴ به سطح کنونی رسیده است.
آنچه امروز در بازار دینار عراق میگذرد، بیش از یک نوسان مقطعی است؛ این ارز که بهعنوان یکی از مهمترین ارزهای مورد استفاده زوار و فعالان اقتصادی در مرزهای غربی شناخته میشود، در یک ماه اخیر ۳.۲ تومان (معادل ۲.۴ درصد) کاهش یافته اما همچنان در بازه ششماهه و سهساله بهترتیب ۶.۶ و ۹۲ تومان رشد را ثبت کرده است. این آمار نشاندهنده یک تناقض آشکار در رفتار قیمتی دینار است؛ نزول کوتاهمدت در برابر صعود بلندمدت. در ادامه، به واکاوی عمیقتر این پدیده و سناریوهای پیشروی بازار دینار میپردازیم.
پنج نیروی پنهان پشت نوسانات قیمت دینار عراق
برای درک بهتر رفتار قیمتی دینار عراق در روزهای اخیر، باید به فراتر از اعداد جدول نگاه کرد. پنج عامل کلیدی، این ارز منطقهای را تحت تأثیر قرار دادهاند که هرکدام بهنوبه خود، سهمی در کاهش ۱۳ درصدی هفتگی داشتهاند:
۱. کاهش تنشهای سیاسی و اثر آن بر تقاضای احتیاطی: یکی از مهمترین دلایل افت قیمت دینار در هفته اخیر، کاهش نسبی التهابهای سیاسی در منطقه و انتشار سیگنالهای مثبت از روند مذاکرات دیپلماتیک است. دینار عراق بهعنوان ارزی که بخش قابلتوجهی از تقاضای آن توسط زائران و فعالان اقتصادی در مرزهای غربی شکل میگیرد، بهشدت از فضای روانی بازار تأثیر میپذیرد. با کاهش نگرانیهای ژئوپلیتیکی، بخشی از تقاضای احتیاطی برای این ارز کاهش یافته و فشار نزولی بر قیمت آن افزایش یافته است.
۲. سیاستهای ارزی بانک مرکزی عراق؛ عاملی تعیینکننده: بانک مرکزی عراق در ماههای اخیر سیاستهای جدیدی را برای کنترل نرخ ارز و افزایش عرضه دینار در بازار آزاد اجرا کرده است. افزایش عرضه دینار از سوی بانک مرکزی عراق و بهبود دسترسی به ارز در بازار رسمی این کشور، از مهمترین عواملی است که به کاهش قیمت دینار در بازار آزاد ایران منجر شده است. این سیاستها در حالی اجرا میشوند که اقتصاد عراق همچنان به درآمدهای نفتی وابسته است و هرگونه تغییر در قیمت نفت، میتواند بر سیاستهای ارزی این کشور تأثیر بگذارد.
۳. اثر کاهش قیمت نفت بر اقتصاد وابسته عراق: با توجه به اینکه اقتصاد عراق بهشدت به درآمدهای نفتی وابسته است، هرگونه کاهش قیمت نفت در بازارهای جهانی، میتواند بر ارزش دینار عراق تأثیر منفی بگذارد. در هفتههای اخیر، کاهش نسبی قیمت نفت همزمان با تقویت امیدها به ادامه مسیر مذاکرات و کاهش ریسک اختلال در تردد از تنگه هرمز، از کاهش نگرانی سرمایهگذاران نسبت به تشدید تنشها حکایت داشت؛ موضوعی که بر فضای روانی بازار ارز ایران و بهتبع آن، قیمت دینار نیز بیتأثیر نبوده است.
۴. تغییر الگوی تقاضای فصلی؛ کاهش سفرهای زیارتی: با توجه به اینکه بخش قابلتوجهی از تقاضای دینار عراق مربوط به زائران عتبات عالیات و مسافران تجاری است، تغییرات فصلی در سفرهای زیارتی میتواند نوسانات قابلتوجهی در قیمت این ارز ایجاد کند. در هفتههای اخیر و با کاهش موقت سفرهای زیارتی به عراق، بخشی از تقاضای دینار کاهش یافته و این موضوع به افت قیمت آن دامن زده است.
۵. اثر سرریز نوسانات دلار و سایر ارزهای منطقهای: دینار عراق بهعنوان یکی از ارزهای منطقهای که با دلار آمریکا رابطه نزدیکی دارد، همواره از نوسانات نرخ دلار در بازار داخلی تأثیر میپذیرد. با توجه به اینکه دلار در روزهای اخیر با وجود نوسانات، روندی نسبتاً متعادل داشته، این موضوع نیز به کاهش هیجان در بازار دینار کمک کرده است. با این حال، نباید از تأثیر افزایش ۹۲ تومانی دینار در سه سال اخیر غافل شد که نشان از عمق وابستگی این ارز به تحولات کلان اقتصاد ایران و منطقه دارد.
آیا دینار عراق به کانال ۱۲۰ تومانی بازمیگردد؟
پرسشی که پس از بررسی روند نزولی اخیر دینار عراق، ذهن فعالان بازار ارز را به خود مشغول کرده، این است که آیا این ارز منطقهای به مسیر نزولی خود ادامه خواهد داد یا اینکه کاهش ۱۳ درصدی هفتگی، صرفاً یک اصلاح موقتی در روند صعودی بلندمدت محسوب میشود؟ پاسخ به این سوال، به تعامل چند متغیر کلیدی بستگی دارد.
نخست، تداوم یا توقف روند کاهش تنشهای سیاسی: با توجه به اینکه دینار عراق بهشدت از فضای روانی و تحولات سیاسی منطقه تأثیر میپذیرد، هرگونه خبر جدید از پیشرفت مذاکرات یا کاهش تنشها، میتواند به تداوم روند نزولی و حتی بازگشت دینار به کانال ۱۲۰ تومانی منجر شود. در مقابل، اگر روند مذاکرات با ابهام بیشتری همراه شود یا اخبار منفی تازهای از تحولات منطقه مخابره شود، احتمال بازگشت دینار به کانال ۱۴۰ تومانی و حتی نزدیک شدن به قله ۱۵۰ تومانی وجود دارد.
دوم، سیاستهای ارزی عراق و قیمت نفت: با توجه به وابستگی شدید اقتصاد عراق به درآمدهای نفتی، هرگونه تغییر در قیمت نفت در بازارهای جهانی میتواند بر سیاستهای ارزی این کشور تأثیر گذاشته و بهتبع آن، بر قیمت دینار در بازار آزاد ایران اثر بگذارد. کاهش بیشتر قیمت نفت، احتمال تضعیف بیشتر دینار عراق را افزایش میدهد.
سوم، تغییرات نرخ دلار در بازار داخلی: با توجه به رابطه نزدیک دینار عراق با دلار، هرگونه تغییر در نرخ دلار در بازار داخلی بهطور مستقیم بر قیمت دینار تأثیر میگذارد. با توجه به اینکه دلار در روزهای اخیر با وجود نوسانات، روندی نسبتاً متعادل داشته، اما با توجه به وابستگی بازار ارز به تحولات سیاسی و اقتصادی، پیشبینی مسیر دقیق آن دشوار است.
تحلیل آیندهنگر نشان میدهد که در صورت تداوم روند کاهش تنشها و عدم بروز شوکهای سیاسی جدید، احتمال بازگشت دینار به کانال ۱۲۰ تومانی و حتی سطوح پایینتر وجود دارد. با این حال، نباید از تأثیر افزایش ۱۱۲ درصدی در یک سال اخیر غافل شد که نشان از حساسیت بالای این ارز به تحولات منطقهای و داخلی دارد. آنچه مسلم است، دینار عراق همچنان یکی از نوسانپذیرترین ارزهای بازار تهران باقی خواهد ماند و هرگونه تغییر در متغیرهای کلان سیاسی و اقتصادی، میتواند مسیر آن را بهطور چشمگیری تغییر دهد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟