ادارهٔ اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) در جدیدترین گزارش ماهانهی خود، از کاهش ۸ میلیون و ۲۹۰ هزار بشکهای تولید روزانهٔ نفت از منطقهٔ خلیج فارس در ماه ژوئن خبر داده است. این کاهش در حالی رقم میخورد که چهار ماه از تجاوز آمریکایی-صهیونی به ایران میگذرد و اختلال در تولید نفت منطقه همچنان ادامه دارد. در نخستین ماه حمله به ایران، تولید نفت کشورهای منطقه ۸ میلیون و ۸۹۰ هزار بشکه در روز، در ماه آوریل ۱۰ میلیون و ۵۲۰ هزار بشکه و در ماه می ۱۱ میلیون و ۲۵۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته بود.
با این حال، آنچه در میان این گزارش توجه تحلیلگران را به خود جلب کرده، عملکرد متفاوت ایران در این میان است. تولید نفت ایران که در ماه فوریه (پیش از آغاز درگیریها) حدود ۳ میلیون و ۳۹۰ هزار بشکه در روز بوده، در ماه ژوئن با ۵۸۰ هزار بشکه کاهش نسبت به دورهٔ پیش از جنگ، به ۲ میلیون و ۸۱۰ هزار بشکه در روز رسیده است. نکتهٔ کلیدی، افزایش ۲۰۰ هزار بشکهای تولید ایران در ماه ژوئن نسبت به ماه می است که نشان از تلاش برای احیای ظرفیتهای تولیدی در شرایط بحرانی دارد.
۵ نکتهٔ کلیدی از گزارش جدید تولید نفت خلیج فارس
گزارش جدید ادارهٔ اطلاعات انرژی آمریکا، تصویری پیچیده از وضعیت تولید نفت در منطقهٔ خلیج فارس ارائه میدهد. در ادامه، پنج نکتهٔ کلیدی این گزارش که میتواند برای تحلیلگران و فعالان اقتصادی حائز اهمیت باشد، بررسی میشود:
۱. کاهش ۸.۲۹ میلیون بشکهای تولید منطقه در ماه ژوئن: تولید روزانهٔ نفت کشورهای حوزهٔ خلیج فارس در ماه ژوئن با افت ۸ میلیون و ۲۹۰ هزار بشکهای نسبت به دورهٔ پیش از جنگ (فوریه) مواجه شده است . این کاهش در حالی رقم میخورد که ماههای آوریل و می بهترتیب با کاهش ۱۰.۵۲ و ۱۱.۲۵ میلیون بشکهای همراه بودهاند . نکتهٔ قابلتوجه، کاهش شدت افت تولید در ماه ژوئن نسبت به دو ماه گذشته است که میتواند نشانهای از تثبیت نسبی شرایط باشد؛ هرچند که تولید منطقه از رقم ۲۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکهای در ماه فوریه، فاصلهی بسیاری دارد.
۲. عربستان؛ رکورددار کاهش تولید با ۲.۶۶ میلیون بشکه: بر اساس گزارش EIA، عربستان بیشترین کاهش تولید نفت در ماه ژوئن را تجربه کرده است. تولید نفت این کشور در این ماه، ۲ میلیون و ۶۶۰ هزار بشکه در روز کمتر از دورهٔ پیش از درگیریها بوده است . این کاهش قابلتوجه در حالی رخ داده که عربستان بهعنوان بزرگترین تولیدکنندهٔ اوپک، نقشی کلیدی در بازار جهانی نفت دارد و هر گونه افت تولید از سوی ریاض، میتواند بر قیمتهای جهانی و معادلات عرضه و تقاضا تأثیر بگذارد.
۳. عراق و کویت در رتبههای بعدی کاهش تولید: عراق با کاهش تولید ۲ میلیون و ۶۵۰ هزار بشکهای و کویت با کاهش یک میلیون و ۶۵۰ هزار بشکهای در رتبههای بعدی کاهش تولید در منطقه قرار گرفتهاند . این دو کشور، از جمله تولیدکنندگان کلیدی اوپک محسوب میشوند و افت تولید آنها بهویژه در کنار کاهش تولید عربستان، میتواند به معنی اختلال جدی در زنجیرهٔ تأمین نفت منطقه باشد. مجموع کاهش تولید سه کشور عربستان، عراق و کویت، به بیش از ۶.۹۶ میلیون بشکه در روز میرسد که بخش عمدهای از کاهش کل منطقه را تشکیل میدهد.
۴. احیای نسبی تولید امارات و قطر: در میان کشورهای منطقه، امارات متحدهٔ عربی با احیای قابلتوجه تولید خود، تنها ۱۵۰ هزار بشکه در روز کمتر از دورهٔ پیش از جنگ تولید داشته است . قطر نیز با کاهش ۴۵۰ هزار بشکهای و بحرین با کاهش ۱۵۰ هزار بشکهای، عملکرد نسبتاً بهتری نسبت به عربستان و عراق داشتهاند. این تفاوت در عملکرد، نشاندهندهٔ میزان تأثیرپذیری متفاوت کشورها از درگیریها و همچنین توانایی آنها در حفظ و احیای زیرساختهای تولیدی در شرایط بحرانی است.
۵. افزایش ۲۰۰ هزار بشکهای تولید ایران در ماه ژوئن: با وجود تداوم درگیریها در تنگهٔ هرمز و کاهش ۵۸۰ هزار بشکهای تولید ایران نسبت به دورهٔ پیش از جنگ (فوریه)، تولید نفت ایران در ماه ژوئن با افزایش ۲۰۰ هزار بشکهای نسبت به ماه می، به ۲ میلیون و ۸۱۰ هزار بشکه در روز رسیده است . این افزایش نشان میدهد که ایران توانسته بخشی از ظرفیتهای از دست رفتهٔ خود را احیا کند و با وجود تحریمها و تنشهای نظامی، همچنان بر تولید خود افزوده است. این موضوع میتواند بهعنوان یک پیروزی راهبردی در حوزهٔ انرژی برای ایران تعبیر شود و همچنین نشاندهندهٔ توانایی این کشور در مدیریت بحرانهای زیرساختی در شرایط جنگی است.
آیا افزایش تولید ایران، تغییری در معادلات انرژی منطقه ایجاد خواهد کرد؟
بر اساس دادههای موجود و تحلیل رفتار تولیدکنندگان منطقه، چشمانداز تولید نفت خلیج فارس در ماههای آینده تحت تأثیر چند متغیر کلیدی قرار دارد. نخست، روند کاهش تولید منطقه در ماه ژوئن (۸.۲۹ میلیون بشکه) نسبت به ماه می (۱۱.۲۵ میلیون بشکه)، نشان از کاهش شدت افت دارد که میتواند نشانهای از تثبیت نسبی شرایط باشد. با این حال، تولید فعلی منطقه هنوز با رقم ۲۵.۲ میلیون بشکهای دورهٔ پیش از جنگ فاصلهٔ زیادی دارد و بازگشت به سطح قبلی، به زمان و سرمایهگذاری قابلتوجهی نیاز دارد.
دوم، افزایش ۲۰۰ هزار بشکهای تولید ایران در ماه ژوئن، در حالی رقم خورده که تولید عربستان و عراق بهشدت کاهش یافته است. این موضوع میتواند بهمعنای تغییر در موازنهٔ قدرت نفتی منطقه باشد؛ هرچند که حجم تولید ایران (۲.۸۱ میلیون بشکه) هنوز بسیار کمتر از عربستان (با کاهش ۲.۶۶ میلیون بشکه) و عراق (با کاهش ۲.۶۵ میلیون بشکه) در دورهٔ پیش از جنگ است.
سوم، عملکرد امارات در احیای نسبی تولید خود، نشان میدهد که برخی کشورها توانایی بیشتری در بازسازی زیرساختهای نفتی خود دارند. این موضوع میتواند الگویی برای سایر کشورهای منطقه باشد، اما هزینههای بازسازی و زمان مورد نیاز، چالشهای جدی پیش روی این کشورهاست.
پرسش اصلی این است که آیا افزایش تولید ایران در ماه ژوئن، آغازی بر یک روند صعودی پایدار در تولید این کشور است یا صرفاً یک جهش موقتی در میان بحران ادامهدار منطقه خواهد بود؟ پاسخ به این سؤال، در گروی تحولات نظامی در تنگهٔ هرمز، میزان خسارتهای وارده به زیرساختهای نفتی ایران و همچنین سیاستهای ایالات متحده در قبال صادرات نفت ایران است. آنچه مسلم به نظر میرسد، تداوم فاصلهٔ معنادار میان تولید فعلی منطقه با دورهٔ پیش از جنگ است که نشان از عمق تأثیر درگیریها بر عرضهٔ نفت خلیج فارس دارد و این موضوع میتواند بهعنوان یک عامل حمایتی برای قیمتهای جهانی نفت در ماههای آینده عمل کند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟