ترخیص بیش از ۲.۹ میلیون تن کالا از گمرکات کشور در ایام جنگ

در دوره‌ای که جنگ و فشارهای لجستیکی بر اقتصاد کشور افزایش یافته بود، عملکرد گمرکات ایران نشان می‌دهد جریان واردات کالاهای اساسی با وجود شرایط بحرانی متوقف نشده است.

بر اساس آمارهای رسمی، بیش از ۲.۹ میلیون تن کالا در این دوره ترخیص شده که بخش عمده آن مربوط به نهاده‌های دامی و اقلام غذایی حیاتی بوده است.

تمرکز اصلی این واردات بر اقلامی مانند ذرت، جو و کنجاله سویا بوده است.

کالاهایی که مستقیماً در زنجیره تولید گوشت، مرغ و محصولات پروتئینی نقش دارند. این الگو نشان می‌دهد سیاست‌گذار در شرایط بحران، به جای تمرکز بر کالاهای نهایی، تلاش کرده امنیت تولید داخلی را از طریق تامین ورودی‌های اولیه حفظ کند.

چند مورد در رابطه با ترخیص کالاهای اساسی در ایام جنگ

در شرایط بحرانی و به‌ویژه در دوره‌های جنگ یا تنش‌های ژئوپلیتیکی، امنیت غذایی به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های ثبات اقتصادی و اجتماعی کشورها تبدیل می‌شود.

در چنین فضایی، مدیریت زنجیره تأمین کالاهای اساسی و نهاده‌های تولید، تنها یک موضوع تجاری نیست، بلکه بخشی از راهبرد حفظ تاب‌آوری اقتصادی محسوب می‌شود. تجربه سال‌های اخیر نشان داده که پایداری بازار مواد غذایی بیش از آنکه به واردات مستقیم کالاهای مصرفی وابسته باشد، به تداوم تأمین نهاده‌هایی مرتبط است که چرخه تولید داخلی را فعال نگه می‌دارند.

از همین رو، عملکرد نهادهایی مانند گمرک، شبکه حمل‌ونقل و سیستم لجستیک کشور در زمان بحران، نقشی کلیدی در جلوگیری از کمبود کالا و مهار شوک‌های قیمتی ایفا می‌کند. در عین حال، اتکای قابل توجه به واردات نهاده‌های اساسی، نشان‌دهنده یک آسیب‌پذیری ساختاری در امنیت غذایی کشور است.

مسئله‌ای که اهمیت توسعه ذخایر راهبردی، تنوع‌بخشی به مسیرهای تأمین و تقویت زیرساخت‌های لجستیکی را بیش از پیش آشکار می‌کند.

تمرکز بر نهاده‌های تولید به جای کالاهای نهایی: بیش از ۷۰ درصد ترخیص‌ها مربوط به ذرت، جو و کنجاله سویا بوده است؛ رویکردی که نشان می‌دهد سیاست تامین، بر حفظ چرخه تولید داخلی متمرکز بوده نه واردات مستقیم محصولات مصرفی.

نقش کلیدی گمرک در جلوگیری از شوک قیمتی: تداوم ترخیص کالاها مانع از ایجاد کمبود در بازار شد و به کنترل نسبی قیمت مواد غذایی در شرایط جنگی کمک کرد.

وابستگی بالای امنیت غذایی به واردات: ساختار فعلی نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از امنیت غذایی کشور به واردات نهاده‌ها وابسته است؛ موضوعی که در شرایط بحران، یک ریسک ساختاری محسوب می‌شود.

آسیب‌پذیری زنجیره تامین در جنگ: هرگونه اختلال در حمل‌ونقل، بیمه یا مبادلات مالی می‌تواند مستقیماً بر بازار داخلی اثر بگذارد و فشار تورمی ایجاد کند.

اهمیت ذخایر استراتژیک و مدیریت لجستیک: تجربه جنگ نشان داد سرعت ترخیص و وجود ذخایر راهبردی، نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ ثبات اقتصادی و جلوگیری از کمبودهای ناگهانی دارد.

آیا امنیت غذایی ایران پایدار است یا وابسته؟

ترخیص بیش از ۲.۹ میلیون تن کالا در ایام جنگ نشان داد که گمرک جمهوری اسلامی ایران نقش حیاتی در کنترل بازار و جلوگیری از شوک‌های قیمتی دارد. با این حال، سهم بالای واردات نهاده‌های دامی و کالاهای اساسی نشان می‌دهد امنیت غذایی کشور هنوز به شدت به مسیرهای خارجی وابسته است. در نتیجه، پایداری این وضعیت در بلندمدت نیازمند افزایش تولید داخلی نهاده‌ها و کاهش ریسک‌های زنجیره تامین خواهد بود.