فایننشال تایمز: صنعت مواد شیمیایی اروپا در آستانه فروپاشی است.

صنعت مواد شیمیایی اروپا که یکی از پایه‌های اصلی تولید صنعتی این قاره محسوب می‌شود، اکنون با یکی از عمیق‌ترین بحران‌های چند دهه اخیر روبه‌رو شده است.

گزارش جدید فایننشال تایمز نشان می‌دهد که بندر روتردام هلند، به‌عنوان بزرگ‌ترین هاب شیمیایی اروپا، نشانه‌های آشکاری از افت ظرفیت، تعطیلی کارخانه‌ها و کاهش سرمایه‌گذاری را تجربه می‌کند؛ روندی که می‌تواند زنجیره تأمین صنایع مادر اروپا را مختل کند.

افزایش شدید هزینه انرژی پس از تنش‌های خاورمیانه، رشد صادرات ارزان‌قیمت چین و سیاست‌های سخت‌گیرانه اقلیمی اتحادیه اروپا، ساختار اقتصادی این صنعت را تحت فشار قرار داده است. داده‌ها نشان می‌دهد طی چهار سال اخیر حدود ۱۰ درصد ظرفیت تولید شیمیایی اروپا حذف شده و بیش از ۲۰ هزار شغل در معرض تهدید قرار گرفته‌اند؛ آماری که زنگ خطر رکود صنعتی در اروپا را بلندتر کرده است.

شوک انرژی چگونه صنعت اروپا را فلج کرد؟

در سال‌های اخیر، اروپا که روزگاری یکی از مهم‌ترین قطب‌های صنعتی جهان محسوب می‌شد، به‌تدریج با بحرانی عمیق در بخش تولید و صنایع مادر مواجه شده است.

بحرانی که ریشه آن را باید در ترکیب پیچیده‌ای از جهش هزینه‌های انرژی، رقابت فزاینده چین، سخت‌گیری‌های مقرراتی و کاهش جذابیت سرمایه‌گذاری جست‌وجو کرد. اکنون بسیاری از شاخص‌های صنعتی نشان می‌دهد مزیت رقابتی کارخانه‌های اروپایی نسبت به رقبای آمریکایی و آسیایی در حال از بین رفتن است و بخشی از سرمایه صنعتی این قاره به سمت بازارهای ارزان‌تر مهاجرت کرده است.

در این میان، صنعت شیمیایی اروپا به‌عنوان یکی از پیشران‌های اصلی اقتصاد صنعتی، بیش از سایر بخش‌ها تحت فشار قرار گرفته؛ به‌طوری که تعطیلی واحدهای تولیدی، افت سرمایه‌گذاری و افزایش وابستگی به واردات، زنگ هشدار تازه‌ای را برای سیاست‌گذاران اروپایی به صدا درآورده است.

بسیاری از تحلیلگران معتقدند اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، اروپا نه‌تنها بخشی از سهم خود در تجارت جهانی را از دست خواهد داد، بلکه در حوزه امنیت صنعتی و تأمین کالاهای استراتژیک نیز با چالش‌های جدی‌تری روبه‌رو خواهد شد.

تعطیلی کارخانه‌ها شتاب گرفته است: طبق آمار انجمن صنایع شیمیایی اروپا، نرخ تعطیلی کارخانه‌های شیمیایی در چهار سال گذشته ۶ برابر شده است. تنها در زنجیره صنعتی روتردام، ۲ شرکت از ۱۰ بازیگر اصلی طی یک سال اخیر خطوط تولید خود را متوقف کرده‌اند. موضوعی که نشان‌دهنده شکنندگی شدید ساختار تولید است.

هزینه انرژی اروپا از رقبا فاصله گرفته است: مدیران صنعتی اعلام کرده‌اند قیمت انرژی در اروپا حتی پیش از بحران خاورمیانه نیز حداقل دو برابر آمریکا و چین بوده است. اکنون برخی شرکت‌ها مانند لیوندل‌باسل می‌گویند هزینه انرژی در سایت‌های اروپایی آن‌ها سه برابر تأسیسات آمریکایی شده؛ مزیتی که رقابت‌پذیری اروپا را تضعیف کرده است.

سرمایه‌گذاری صنعتی سقوط آزاد کرده است: آمارها از افت بیش از ۸۰ درصدی سرمایه‌گذاری در صنعت شیمیایی اروپا طی سال گذشته حکایت دارد. کاهش جذابیت سرمایه‌گذاری، در کنار قوانین پیچیده زیست‌محیطی و صدور مجوزهای زمان‌بر، باعث شده سرمایه‌ها به سمت بازارهای کم‌هزینه‌تر مانند آمریکا و آسیا حرکت کنند.

وابستگی اروپا به واردات در حال افزایش است: بحران اخیر نشان داده اروپا حتی در تولید برخی مواد پایه حیاتی مانند ماده مؤثره پاراستامول نیز به واردات وابسته شده است. ادامه تعطیلی واحدهای کلر، آمونیاک و مواد پایه می‌تواند امنیت صنعتی و حتی امنیت بهداشتی این قاره را تهدید کند.

رقابت چین همچنان تهدید اصلی است: اگرچه اختلال در تأمین خوراک صنایع چینی به‌دلیل بحران خاورمیانه موقتاً فشار رقابتی را کاهش داده، اما تحلیلگران هشدار می‌دهند با بازگشت ثبات، سیل محصولات ارزان چینی دوباره بازار اروپا را اشباع خواهد کرد. پیش‌بینی‌ها نیز نشان می‌دهد تولید شیمیایی اروپا و بریتانیا در سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۲ درصد دیگر کاهش خواهد یافت.

آیا اروپا در حال از دست دادن قلب صنعتی خود است؟

تحولات اخیر نشان می‌دهد بحران صنعت شیمیایی اروپا تنها یک رکود مقطعی نیست، بلکه نشانه‌ای از تغییر عمیق در توازن صنعتی جهان است. اگر اتحادیه اروپا نتواند میان سیاست‌های اقلیمی، امنیت انرژی و حمایت از تولید صنعتی تعادل ایجاد کند، احتمال انتقال گسترده صنایع به آمریکا و آسیا افزایش خواهد یافت.

در شرایطی که مازاد تجاری بخش شیمیایی اروپا نیز ۷.۳ میلیارد یورو کاهش یافته، بسیاری از تحلیلگران معتقدند ادامه این روند می‌تواند صنایع پایین‌دستی از خودروسازی تا داروسازی را نیز وارد بحران کند. اکنون پرسش کلیدی این است: آیا اروپا می‌تواند موتور صنعتی خود را احیا کند یا به اقتصاد خدمات‌محور و کم‌تولید تبدیل خواهد شد؟