آمریکا، دانمارک و گرینلند سه‌شنبه توافق امنیتی قطب شمال را امضا می‌کنند

- اندازه متن +

آمریکا، دانمارک و گرینلند قرار است سه‌شنبه ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ توافق جدیدی برای تقویت امنیت گرینلند، قطب شمال و منطقه اقیانوس اطلس شمالی را در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک امضا کنند. دولت دانمارک می‌گوید این توافق حاکمیت و تمامیت ارضی پادشاهی دانمارک و حق تعیین سرنوشت مردم گرینلند را حفظ می‌کند؛ در مقابل، دونالد ترامپ آن را توافقی برای «کنترل دائمی» آمریکا بر مسائل امنیتی گرینلند توصیف کرده است. متن کامل سند هنوز منتشر نشده و جزئیات دقیق اختیارات آمریکا پس از انتشار توافق روشن خواهد شد.

به گزارش چارسو اقتصاد، دفتر نخست‌وزیری دانمارک تأیید کرده است که دولت‌های گرینلند، دانمارک و ایالات متحده برای امضای توافقی با هدف «تقویت امنیت در قطب شمال و منطقه اقیانوس اطلس شمالی» آماده می‌شوند. امضای این توافق در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک انجام خواهد شد.

ینس-فریدریک نیلسن، رئیس دولت گرینلند، مته فردریکسن، نخست‌وزیر دانمارک و دولت آمریکا سه طرف این توافق هستند. مقام‌های دانمارکی می‌گویند اجرای نهایی توافق پس از امضا به طی شدن مراحل پارلمانی لازم وابسته است.

توافق امنیتی گرینلند چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

جزئیات کامل توافق هنوز به صورت عمومی منتشر نشده است و به همین دلیل نمی‌توان دامنه حقوقی اختیارات جدید آمریکا را قطعی دانست. با این حال، گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد توافق جدید قرار است همکاری امنیتی آمریکا، دانمارک و گرینلند را در قطب شمال تقویت کند و همزمان نقش ناتو در تأمین امنیت این منطقه را افزایش دهد.

رویترز در تازه‌ترین گزارش خود در ۲۱ سپتامبر اعلام کرد که کپنهاگ این توافق را بخشی از یک چارچوب گسترده‌تر برای امنیت قطب شمال در قالب ناتو می‌داند؛ به این معنا که امنیت منطقه صرفاً مسئله‌ای میان آمریکا و دانمارک نخواهد بود و مسئولیت گسترده‌تری برای اعضای ائتلاف آتلانتیک شمالی ایجاد می‌شود.

اختلاف آمریکا و دانمارک بر سر معنای توافق گرینلند

یکی از مهم‌ترین بخش‌های خبر، تفاوت آشکار در نحوه توصیف توافق از سوی واشنگتن و کپنهاگ است.

روایت دونالد ترامپ
رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرده است توافق جدید به واشنگتن امکان می‌دهد به‌صورت دائمی نیازهای امنیتی خود در گرینلند را تأمین کند. ترامپ همچنین گفته است هیچ کشور رقیب آمریکا نباید بدون موافقت واشنگتن در گرینلند پایگاه نظامی ایجاد کند، حضور نظامی داشته باشد یا در بخش‌های حساس سرمایه‌گذاری کند.
روایت دانمارک
مته فردریکسن تأکید کرده است توافق، حاکمیت و تمامیت ارضی پادشاهی دانمارک را به رسمیت می‌شناسد و حق مردم گرینلند برای تعیین سرنوشت خود را حفظ می‌کند.
موضع گرینلند
ینس-فریدریک نیلسن نیز گفته است توافق باید امنیت گرینلند، پادشاهی دانمارک، ایالات متحده و ائتلاف غربی را تقویت کند و منافع گرینلند را در همکاری‌های بین‌المللی به رسمیت بشناسد.

بنابراین تا زمان انتشار متن رسمی، تعبیر «کنترل دائمی آمریکا بر امنیت گرینلند» باید به عنوان موضع اعلام‌شده ترامپ در نظر گرفته شود، نه یک توصیف قطعی از مفاد حقوقی توافق.

آیا توافق به معنای واگذاری گرینلند به آمریکاست؟

بر اساس اطلاعات رسمی منتشرشده از سوی دولت دانمارک، پاسخ منفی است. دولت دانمارک صراحتاً اعلام کرده است توافق جدید حاکمیت و تمامیت ارضی پادشاهی را به رسمیت می‌شناسد و حق تعیین سرنوشت مردم گرینلند نیز حفظ خواهد شد.

این نکته اهمیت زیادی دارد، زیرا ترامپ پیش‌تر بارها از ضرورت کنترل آمریکا بر گرینلند سخن گفته بود و حتی موضوع مالکیت این جزیره به یکی از نقاط اختلاف میان واشنگتن و متحدان اروپایی تبدیل شده بود.

موضوع	وضعیت فعلی
واگذاری مالکیت گرینلند به آمریکا	خیر؛ چنین موضوعی در اطلاعات رسمی تأیید نشده است
حاکمیت پادشاهی دانمارک	طبق اعلام کپنهاگ حفظ می‌شود
حق تعیین سرنوشت گرینلند	در بیانیه رسمی دانمارک به رسمیت شناخته شده است
افزایش همکاری امنیتی آمریکا	بله؛ از محورهای اصلی توافق اعلام شده است
جزئیات اختیارات جدید آمریکا	تا انتشار متن کامل توافق مشخص نیست
اجرای نهایی توافق	نیازمند طی شدن مراحل پارلمانی لازم است

چرا گرینلند برای آمریکا اهمیت راهبردی دارد؟

اهمیت گرینلند فقط به وسعت جغرافیایی آن مربوط نیست. موقعیت این جزیره میان آمریکای شمالی، اقیانوس اطلس و قطب شمال، آن را به نقطه‌ای مهم برای هشدار موشکی، پایش فضایی، رصد مسیرهای دریایی و کنترل تحولات نظامی شمالگان تبدیل کرده است.

ایالات متحده در حال حاضر در پایگاه فضایی پیتوفیک در شمال‌غرب گرینلند حضور نظامی دارد. چارچوب اصلی این حضور به توافق دفاعی سال ۱۹۵۱ میان آمریکا و دانمارک بازمی‌گردد که بعداً نیز اصلاح شده است.

توافق جدید می‌تواند همکاری امنیتی موجود را با شرایط تازه رقابت قدرت‌ها در قطب شمال هماهنگ کند؛ منطقه‌ای که با افزایش اهمیت مسیرهای دریایی، زیرساخت‌های راهبردی و منابع طبیعی بیش از گذشته در محاسبات امنیتی آمریکا، اروپا، روسیه و چین قرار گرفته است.

روسیه و چین چه نقشی در توافق جدید دارند؟

ترامپ گفته است بر اساس توافق جدید، رقبای آمریکا نباید بتوانند در گرینلند پایگاه ایجاد کنند، نیروی نظامی مستقر کنند یا بدون موافقت لازم وارد سرمایه‌گذاری‌های حساس شوند.

مقام‌های آمریکایی نیز مقابله با نفوذ احتمالی روسیه و چین را یکی از دلایل اهمیت راهبردی توافق دانسته‌اند. با این حال، از آنجا که متن رسمی سند هنوز منتشر نشده، سازوکار دقیق محدود کردن سرمایه‌گذاری خارجی و اینکه چه نهادی درباره آن تصمیم نهایی خواهد گرفت، هنوز روشن نیست.

توافق گرینلند چه معنایی برای ناتو دارد؟

یکی از مهم‌ترین تحولات تازه در روایت دانمارک، تأکید بر نقش ناتو است. مته فردریکسن توافق را نه فقط برای گرینلند و دانمارک، بلکه برای ناتو و اروپا نیز مفید توصیف کرده است.

رویترز نیز گزارش داده است که دانمارک، امنیت قطب شمال را مسئولیتی گسترده‌تر در چارچوب ناتو می‌بیند. چنین رویکردی می‌تواند اختلاف قبلی درباره اینکه امنیت گرینلند تا چه اندازه باید مستقیماً زیر نفوذ واشنگتن قرار گیرد را به یک سازوکار چندجانبه‌تر در ائتلاف غربی منتقل کند.

بعد اقتصادی توافق؛ سرمایه‌گذاری در گرینلند زیر ذره‌بین

ابعاد توافق فقط نظامی نیست. یکی از موضوعات مهم در مذاکرات ماه‌های گذشته، نحوه ورود سرمایه خارجی به بخش‌های حساس گرینلند بوده است.

موقعیت جغرافیایی، زیرساخت‌های قطبی و ظرفیت منابع طبیعی گرینلند باعث شده است سرمایه‌گذاری خارجی در این جزیره علاوه بر موضوع اقتصادی، به مسئله‌ای امنیتی تبدیل شود. گزارش‌های آمریکایی نشان می‌دهد واشنگتن به دنبال جلوگیری از نفوذ رقبای راهبردی خود در پروژه‌های حساس این منطقه است.

در عین حال، افزایش حضور اقتصادی شرکت‌های آمریکایی می‌تواند فرصت‌هایی در حوزه زیرساخت، گردشگری، خدمات و پروژه‌های مرتبط با حضور نظامی ایجاد کند. با این حال، دامنه واقعی این فرصت‌ها به مفاد نهایی توافق و قوانین داخلی گرینلند بستگی خواهد داشت.

چه چیزهایی هنوز درباره توافق امنیتی گرینلند مشخص نیست؟

متن کامل توافق
تا زمان تنظیم این گزارش، متن حقوقی کامل توافق به صورت عمومی منتشر نشده است.
دامنه اختیارات آمریکا
هنوز مشخص نیست عبارت مورد استفاده ترامپ درباره «کنترل دائمی» دقیقاً چه معادل حقوقی در سند نهایی خواهد داشت.
محدودیت سرمایه‌گذاری خارجی
سازوکار بررسی یا جلوگیری از سرمایه‌گذاری کشورهای رقیب در بخش‌های حساس هنوز به صورت رسمی تشریح نشده است.
ابعاد حضور نظامی جدید
ترامپ از افزایش حضور نظامی آمریکا سخن گفته، اما تعداد نیروها، تأسیسات یا محل استقرار احتمالی آنها هنوز به صورت رسمی اعلام نشده است.

سوال‌های پرتکرار درباره توافق آمریکا، دانمارک و گرینلند

توافق امنیتی گرینلند چه زمانی امضا می‌شود؟
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، آمریکا، دانمارک و گرینلند قرار است سه‌شنبه ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ توافق را در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک امضا کنند.
آیا آمریکا با این توافق مالک گرینلند می‌شود؟
خیر. دولت دانمارک تأکید کرده است که توافق حاکمیت و تمامیت ارضی پادشاهی دانمارک و حق تعیین سرنوشت مردم گرینلند را به رسمیت می‌شناسد.
آیا آمریکا اکنون در گرینلند پایگاه نظامی دارد؟
بله. آمریکا در پایگاه فضایی پیتوفیک در شمال‌غرب گرینلند حضور دارد و سابقه چارچوب دفاعی دو کشور به توافق سال ۱۹۵۱ بازمی‌گردد.
آیا توافق جدید حضور چین و روسیه در گرینلند را ممنوع می‌کند؟
ترامپ گفته است توافق مانع ایجاد پایگاه، حضور نظامی یا برخی سرمایه‌گذاری‌های حساس رقبای آمریکا بدون موافقت واشنگتن خواهد شد؛ اما جزئیات حقوقی این محدودیت‌ها باید پس از انتشار متن رسمی توافق بررسی شود.
آیا توافق بلافاصله پس از امضا اجرا می‌شود؟
خیر. دفتر نخست‌وزیری دانمارک اعلام کرده است توافق پس از امضا باید مراحل پارلمانی لازم را برای اجرایی شدن طی کند.

جمع‌بندی

توافق امنیتی جدید گرینلند را می‌توان تلاشی برای تبدیل ماه‌ها اختلاف میان آمریکا، دانمارک و گرینلند به یک چارچوب امنیتی جدید در قطب شمال دانست. واشنگتن به دنبال تضمین دسترسی و منافع امنیتی بلندمدت خود است؛ در مقابل، کپنهاگ و نوک بر حفظ حاکمیت، تمامیت ارضی و حق تعیین سرنوشت گرینلند تأکید دارند.

مهم‌ترین مسئله پس از امضای سه‌شنبه، انتشار متن رسمی توافق خواهد بود. تنها پس از انتشار سند می‌توان مشخص کرد ادعای ترامپ درباره «کنترل دائمی» آمریکا تا چه اندازه در مفاد حقوقی توافق منعکس شده و نقش ناتو، محدودیت سرمایه‌گذاری خارجی و توسعه احتمالی حضور نظامی آمریکا دقیقاً چگونه تعریف شده است.