در حالی که اتحادیه اروپا پس از جنگ اوکراین وعده داده بود تا سال ۲۰۲۷ وابستگی خود به انرژی روسیه را به صفر برساند، دادههای جدید نشان میدهد این هدف اکنون با چالشهای جدی روبهرو شده است.
افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و نگرانی از اختلال در تنگه هرمز، کشورهای اروپایی را بار دیگر به سمت خرید گسترده الانجی روسیه سوق داده است.
بر اساس گزارش مؤسسه اقتصاد انرژی و تحلیل مالی ، واردات گاز مایع روسیه توسط اتحادیه اروپا در سهماهه نخست سال جاری به ۶.۹ میلیارد متر مکعب رسیده؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۶ درصد رشد داشته و بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ اوکراین محسوب میشود. این روند نشان میدهد امنیت انرژی همچنان بر ملاحظات سیاسی و تحریمی اروپا غلبه دارد.
بحران هرمز چگونه معادلات انرژی اروپا را تغییر داد؟
بحران انرژی در اروپا دیگر صرفاً یک چالش مقطعی ناشی از جنگ اوکراین یا تنشهای ژئوپلیتیکی نیست؛ بلکه بهتدریج به نشانهای از آسیبپذیری ساختاری اقتصاد این قاره تبدیل شده است.
اگرچه اتحادیه اروپا طی سالهای اخیر میلیاردها یورو برای کاهش وابستگی به انرژی روسیه هزینه کرده، اما تحولات اخیر در خاورمیانه و تهدید مسیرهای حیاتی انتقال انرژی نشان داد امنیت انرژی اروپا همچنان به شدت تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی قرار دارد.
در این میان، سیاست جایگزینی گاز روسیه با الانجی آمریکا نیز نهتنها وابستگی اروپا را از بین نبرده، بلکه هزینههای انرژی را برای صنایع و خانوارهای اروپایی به شکل محسوسی افزایش داده است.
اکنون اروپا در شرایطی قرار گرفته که از یکسو ناچار به حفظ جریان واردات انرژی برای جلوگیری از رکود صنعتی و جهش تورمی است و از سوی دیگر، درگیر رقابت فزاینده قدرتهای بزرگ بر سر بازار راهبردی گاز شده؛ وضعیتی که میتواند استقلال اقتصادی و صنعتی این قاره را در سالهای آینده با چالشهای جدی مواجه کند.
اروپا در برابر شوک انرژی آسیبپذیر باقی مانده است: باوجود سرمایهگذاری گسترده اروپا برای کاهش وابستگی به روسیه، بحران تنگه هرمز نشان داد ساختار انرژی این قاره هنوز شکننده است. حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت و گاز از این گذرگاه عبور میکند و هرگونه اختلال در آن، مستقیماً بازار انرژی اروپا را تحت فشار قرار میدهد.
روسیه همچنان بازیگر کلیدی بازار گاز اروپاست: دادهها نشان میدهد روسیه اکنون حدود ۱۴ درصد بازار الانجی اتحادیه اروپا را در اختیار دارد و جایگاه دومین تأمینکننده بزرگ این بلوک را حفظ کرده است. این مسئله نشان میدهد حذف کامل انرژی روسیه در کوتاهمدت برای اروپا عملاً امکانپذیر نیست.
وابستگی اروپا به آمریکا هزینهزا شده است: واردات الانجی آمریکا از سال ۲۰۲۱ تاکنون بیش از سه برابر شده و تنها در سهماهه نخست امسال ۲۷ درصد رشد کرده است. با این حال، تحلیلگران تأکید میکنند گاز آمریکا گرانترین گزینه برای خریداران اروپایی محسوب میشود و فشار مضاعفی بر صنایع و مصرفکنندگان وارد میکند.
بازار انرژی اروپا وارد فاز رقابت ژئوپلیتیکی شده است: رقابت میان آمریکا و روسیه برای تصاحب بازار گاز اروپا اکنون به بخشی از جنگ اقتصادی جهانی تبدیل شده است. پیشبینیها حاکی از آن است که آمریکا تا سال ۲۰۲۸ میتواند ۸۰ درصد واردات الانجی اروپا را در اختیار بگیرد. موضوعی که وابستگی استراتژیک جدیدی برای اروپا ایجاد خواهد کرد.
تناقض میان سیاست و واقعیت اقتصادی اروپا آشکار شده است: اتحادیه اروپا از یکسو بر حذف انرژی روسیه تأکید میکند و از سوی دیگر کشورهای عضو همچنان واردات الانجی روسیه را افزایش میدهند. این دوگانگی نشان میدهد فشار تورمی، نگرانیهای صنعتی و ترس از کمبود انرژی، سیاستگذاران اروپایی را در موقعیت دشواری قرار داده است.
آیا اروپا در دام جدید انرژی گرفتار شده است؟
تحولات اخیر نشان میدهد اروپا اگرچه تلاش کرده وابستگی تاریخی خود به گاز روسیه را کاهش دهد، اما هنوز نتوانسته یک الگوی پایدار و کمهزینه برای امنیت انرژی خود ایجاد کند. افزایش خرید الانجی روسیه در بحبوحه بحران خاورمیانه، نشانهای از محدودیت گزینههای انرژی در این قاره است.
در شرایطی که صنایع اروپایی با هزینههای سنگین انرژی، تورم و کاهش رقابتپذیری مواجهاند، ادامه وابستگی به واردات گرانقیمت میتواند رشد اقتصادی اتحادیه اروپا را تحت فشار بیشتری قرار دهد. اکنون این پرسش مطرح است که آیا اروپا قادر خواهد بود میان امنیت انرژی، استقلال سیاسی و هزینههای اقتصادی تعادل برقرار کند یا وارد یک بحران مزمن انرژی خواهد شد؟
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟