تورم مرداد ۱۴۰۵ به ۳.۷ درصد رسید؛ کاهش شتاب یا ادامه گرانی؟

تورم ماهانه براساس محاسبات بانک مرکزی در مرداد ۱۴۰۵ به ۳.۷ درصد رسید؛ رقمی که نسبت به تورم ۸.۵ درصدی اردیبهشت به‌مراتب کمتر، اما ۰.۱ واحد درصد بیشتر از تیرماه است. هم‌زمان تورم نقطه‌به‌نقطه بانک مرکزی به ۸۴.۴ درصد و تورم سالانه به ۶۵ درصد رسید. بنابراین قیمت‌ها همچنان با سرعت بالایی افزایش یافته‌اند و هنوز نمی‌توان از آغاز یک روند پایدار کاهش تورم سخن گفت.

تورم مرداد ۱۴۰۵ چقدر اعلام شد؟

براساس آمار بانک مرکزی، تورم ماهانه مرداد ۱۴۰۵ به ۳.۷ درصد رسید. این نرخ در تیرماه ۳.۶ درصد و در اردیبهشت ۸.۵ درصد اعلام شده بود. بنابراین شتاب افزایش قیمت‌ها در مقایسه با اردیبهشت به‌طور محسوسی کمتر شده، اما نسبت به تیرماه ۰.۱ واحد درصد افزایش یافته است.

تورم نقطه‌به‌نقطه بانک مرکزی نیز در مرداد به ۸۴.۴ درصد رسید؛ درحالی‌که این شاخص در تیر ۸۳.۹ درصد بود. تورم سالانه نیز ۶۵ درصد اعلام شد. هر سه عدد نشان می‌دهند سطح عمومی قیمت‌ها همچنان با سرعت بسیار بالایی در حال افزایش است.

آیا کاهش شتاب تورم به معنی ارزان‌شدن کالاهاست؟

خیر. تورم مثبت ۳.۷ درصدی یعنی متوسط سطح قیمت‌ها در مرداد نسبت به تیر ۳.۷ درصد افزایش یافته است. کاهش تورم فقط زمانی به معنی کاهش سرعت گرانی است که نرخ تورم نسبت به دوره قبل پایین‌تر بیاید. کاهش خود قیمت‌ها نیز «تورم منفی» یا افت شاخص قیمت نامیده می‌شود که در این آمار رخ نداده است.

• تورم ماهانه

  تغییر متوسط قیمت‌ها در یک ماه نسبت به ماه قبل را نشان می‌دهد. تورم ماهانه ۳.۷ درصدی یعنی قیمت‌ها در مرداد به‌طور متوسط ۳.۷ درصد بیشتر از تیر بوده‌اند.

• تورم نقطه‌به‌نقطه

  سطح قیمت‌ها را با ماه مشابه سال قبل مقایسه می‌کند. رقم ۸۴.۴ درصدی یعنی سبد مورد سنجش بانک مرکزی نسبت به مرداد ۱۴۰۴ حدود ۸۴.۴ درصد گران‌تر شده است.

• تورم سالانه

  متوسط قیمت ۱۲ ماه اخیر را با متوسط ۱۲ ماه قبل مقایسه می‌کند. این شاخص کندتر تغییر می‌کند و بانک مرکزی آن را برای مرداد ۶۵ درصد اعلام کرده است.

چرا بانک مرکزی و مرکز آمار ارقام متفاوتی اعلام کردند؟

مرکز آمار ایران، تورم ماهانه مرداد را ۳.۴ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه را ۸۹ درصد و تورم سالانه را ۶۹.۹ درصد اعلام کرده است. این ارقام با آمار بانک مرکزی متفاوت‌اند، اما تفاوت الزاماً به معنی اشتباه یکی از دو نهاد نیست.

سال پایه، تعداد و وزن کالاها و خدمات، مناطق مورد بررسی، نمونه‌گیری و روش گردآوری قیمت‌ها در دو نهاد متفاوت است. به همین دلیل، برای تحلیل روند باید هر مجموعه آماری را با ارقام ماه‌های قبل همان نهاد مقایسه کرد.

آمار استانی مرکز آمار نیز نشان می‌دهد فشار گرانی در همه مناطق یکسان نیست. چارسو اقتصاد در گزارش شوک تورمی در ۹ استان و رکورد تورم ایلام تفاوت فشار قیمت‌ها میان استان‌های کشور را بررسی کرده است.

تورم ۳.۷ درصدی در مقیاس سالانه چه معنایی دارد؟

اگر فرض شود قیمت‌ها در ۱۲ ماه متوالی هر ماه ۳.۷ درصد افزایش پیدا کنند، رشد تجمعی قیمت‌ها در پایان دوره به حدود ۵۵ درصد می‌رسد. این محاسبه پیش‌بینی تورم سال آینده نیست، اما نشان می‌دهد حتی تورم ماهانه‌ای که از قله اردیبهشت فاصله گرفته، همچنان برای ثبات اقتصادی بسیار بالاست.

برای رسیدن به تورم سالانه تک‌رقمی، تورم ماهانه باید برای مدتی طولانی به سطوحی بسیار پایین‌تر نزدیک شود. بنابراین کاهش از ۸.۵ به ۳.۷ درصد را می‌توان فروکش‌کردن یک شوک دانست، نه دستیابی به ثبات قیمت‌ها.

چه عواملی تورم مرداد را تغییر داده‌اند؟

برای تعیین سهم دقیق هر عامل به مدل آماری و داده‌های تفصیلی نیاز است. بااین‌حال، چند متغیر در مسیر قیمت‌ها نقش اصلی دارند:

• نرخ ارز

  تغییر قیمت ارز از مسیر واردات مواد اولیه، کالاهای واسطه‌ای و انتظارات فعالان اقتصادی به قیمت مصرف‌کننده منتقل می‌شود.

• رشد نقدینگی

  رشد نقدینگی در محدوده ۵۵ تا ۵۶ درصد قرار دارد. این سطح از رشد پول، در صورت ادامه، با ثبات پایدار قیمت‌ها سازگار نیست.

• کسری بودجه دولت

  اگر کسری بودجه از منابع بانکی یا روش‌های پول‌زا تأمین شود، می‌تواند پایه پولی و فشار تورمی را افزایش دهد.

• ناترازی شبکه بانکی

  اضافه‌برداشت، دارایی‌های کم‌کیفیت و خلق اعتبار خارج از ظرفیت تولید، کنترل رشد پول را دشوار می‌کند.

• هزینه تولید و توزیع

  قیمت انرژی، حمل‌ونقل، مواد اولیه، دستمزد و اختلال زنجیره تأمین بر قیمت تمام‌شده کالا و خدمات اثر می‌گذارند.

• انتظارات تورمی

  ریسک سیاسی، بی‌ثباتی مقررات و نگرانی از آینده ارز می‌تواند رفتار قیمت‌گذاری، خرید و نگهداری دارایی را تغییر دهد.

بانک مرکزی برای مهار تورم چه ابزارهایی دارد؟

• کنترل ترازنامه بانک‌ها

  محدودکردن رشد دارایی و اعتبار بانک‌های پرریسک می‌تواند سرعت خلق پول بانکی را کاهش دهد؛ مشروط بر آنکه نظارت و ضمانت اجرای مؤثر وجود داشته باشد.

• مدیریت نرخ‌های سود

  نرخ سود حقیقی منفی می‌تواند انگیزه نگهداری پول را کاهش دهد و تقاضا برای ارز، طلا و کالا را افزایش دهد. تغییر نرخ سود نیز باید با وضعیت تولید و سلامت بانک‌ها هماهنگ باشد.

• ثبات‌بخشی به بازار ارز

  کاهش نوسان شدید ارز می‌تواند از انتقال موج‌های جدید افزایش قیمت به کالاهای وارداتی و تولید داخلی جلوگیری کند.

• عملیات بازار باز

  خریدوفروش اوراق و مدیریت نقدینگی کوتاه‌مدت بانک‌ها از ابزارهای اصلی سیاست پولی است، اما موفقیت آن به انضباط بودجه‌ای دولت وابسته است.

• تأمین مالی زنجیره‌ای

  بانک مرکزی از تأمین مالی ۱۹۷ همتی زنجیره تولید در چهارماهه نخست سال خبر داده است. اثر غیرتورمی این ابزار زمانی قابل دفاع است که به تولید واقعی متصل باشد و به خلق اعتبار مضاعف منجر نشود.

آیا سیاست‌های بانک مرکزی مؤثر بوده‌اند؟

فاصله‌گرفتن تورم ماهانه از قله ۸.۵ درصدی اردیبهشت نشانه فروکش‌کردن بخشی از شوک قیمتی است، اما برای نسبت‌دادن آن به سیاست بانک مرکزی باید چند شاخص دیگر نیز بررسی شود: روند پایه پولی، خالص بدهی بانک‌ها، نرخ ارز، کسری بودجه، تورم هسته و رشد نقدینگی.

افزایش تورم ماهانه از ۳.۶ درصد در تیر به ۳.۷ درصد در مرداد و رشد تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۴.۴ درصد نشان می‌دهد هنوز شواهد کافی برای اعلام پیروزی پایدار سیاست ضدتورمی وجود ندارد. ارزیابی معتبر به چند ماه داده متوالی نیاز دارد.

تورم شهریور ۱۴۰۵ کاهش پیدا می‌کند؟

هنوز داده کافی برای اعلام رقم دقیق تورم شهریور وجود ندارد. مسیر این شاخص به نرخ ارز، قیمت کالاهای اساسی، هزینه حمل‌ونقل، بودجه دولت، سیاست پولی و تحولات سیاسی وابسته است.

جمع‌بندی؛ شتاب تورم از قله کم شد، اما تورم مرداد کاهش نیافت

تورم ماهانه بانک مرکزی در مرداد ۱۴۰۵ به ۳.۷ درصد رسید؛ ۴.۸ واحد درصد کمتر از قله اردیبهشت، اما ۰.۱ واحد درصد بیشتر از تیر. هم‌زمان، تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۴.۴ درصد و تورم سالانه به ۶۵ درصد افزایش یافته است.

بنابراین تعبیر دقیق این است که شوک شدید اردیبهشت فروکش کرده، اما قیمت‌ها همچنان با سرعت بالایی رشد می‌کنند. برای اثبات آغاز یک روند پایدار ضدتورمی، کاهش متوالی تورم ماهانه، مهار رشد نقدینگی، ثبات ارز و اصلاح کسری بودجه و ناترازی بانک‌ها ضروری است.

سؤالات پرتکرار درباره تورم مرداد ۱۴۰۵