با آغاز برداشت گندم در کشور، برآوردها از وضعیت تولید و خرید تضمینی این محصول استراتژیک، تصویری نسبتاً امیدوارکننده ارائه میدهد. به گفته علیقلی ایمانی، مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران، تولید گندم در سال زراعی جاری از ۱۳ میلیون تن عبور میکند و در صورت تداوم شرایط مناسب، حتی میتواند به حدود ۱۴ میلیون تن برسد. بر همین اساس، پیشبینی میشود میزان خرید تضمینی نیز به بیش از ۱۰ تا ۱۱ میلیون تن برسد؛ رقمی که میتواند پشتوانه قابلاتکایی برای تأمین آرد و نان کشور باشد.
برداشت گندم شروع شد؛ امسال تولید به کجا میرسد؟
شروع فصل برداشت، نخستین نشانههای مثبت را از وضعیت مزارع گندم به همراه داشته است. بر اساس اظهارات مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران، عملکرد مزارع در مناطق مختلف کشور، از جمله شهرستان پیشین در سیستان و بلوچستان، مطلوب ارزیابی شده و در برخی اراضی حتی افزایش عملکردی حدود ۱.۵ تن در هر هکتار نیز ثبت شده است.
این دادهها نشان میدهد امسال سمت تولید، دستکم در مقطع فعلی، با چشماندازی بهتر از برخی دورههای گذشته همراه شده و شرایط اقلیمی مناسب، نقش مهمی در تقویت بازدهی مزارع داشته است.
تولید ۱۳ تا ۱۴ میلیون تنی؛ چرا این عدد برای اقتصاد ایران مهم است؟
برآورد تولید بیش از ۱۳ میلیون تن گندم و احتمال رسیدن آن به ۱۴ میلیون تن، فقط یک خبر بخش کشاورزی نیست؛ این عدد مستقیماً با امنیت غذایی، کاهش فشار بر واردات و ثبات بازار آرد و نان گره خورده است.
وقتی تولید داخلی در این سطح قرار میگیرد، کشور به خودکفایی نسبی نزدیکتر میشود و وابستگی به بازارهای خارجی کاهش پیدا میکند. این مسئله در شرایطی که نوسانات جهانی و فشارهای تجاری میتواند واردات کالاهای اساسی را پرهزینهتر کند، اهمیتی دوچندان پیدا میکند.
خرید تضمینی ۱۱ میلیون تنی؛ دولت چه سهمی از محصول را جذب میکند؟
بر پایه برآوردهای اعلامشده، در صورت تسهیل روند پرداختها، خرید تضمینی گندم میتواند به بیش از ۱۰ تا ۱۱ میلیون تن برسد. این عدد از آن جهت مهم است که نشان میدهد بخش عمده محصول تولیدی میتواند از مسیر رسمی جذب شود و در اختیار شبکه تأمین آرد و نان کشور قرار گیرد.
هرچه سهم خرید تضمینی از کل تولید بیشتر باشد، دولت کنترل بیشتری بر ذخایر استراتژیک، تنظیم بازار و حفظ ثبات قیمت در زنجیره پاییندستی خواهد داشت. به همین دلیل، موفقیت در خرید تضمینی فقط به معنای جمعآوری محصول نیست؛ بلکه بخشی از سیاست کلان امنیت غذایی کشور محسوب میشود.
نگرانی اصلی کجاست؟ مشکل از تولید نیست، از پرداختهاست
با وجود وضعیت مطلوب تولید، مهمترین چالش فعلی در بخش گندم، نه در مزرعه بلکه در سازوکارهای اجرایی و مالی دیده میشود. علیقلی ایمانی تأکید کرده که تأخیر در بازگشایی سامانه ثبت و تسویه مطالبات کشاورزان، باعث نگرانی تولیدکنندگان شده و حتی در برخی موارد، روند تحویل محصول را متوقف کرده است.
این مسئله نشان میدهد گره اصلی فعلاً در حوزه حکمرانی خرید است. وقتی کشاورز نسبت به زمان دریافت پول خود اطمینان نداشته باشد، طبیعی است که انگیزه او برای تحویل محصول به شبکه رسمی کاهش پیدا کند.
وقتی دولت دیر پرداخت میکند، دلالها زودتر وارد میشوند
یکی از هشدارهای مهم در این گزارش، ورود واسطهها به بازار خرید گندم است. به گفته مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران، برخی دلالان با پرداختهای پیشدستانه تلاش میکنند محصول را پیش از ورود به چرخه خرید تضمینی جذب کنند.
این اتفاق، فقط یک رفتار تجاری ساده نیست؛ بلکه نشانه شکلگیری یک بازار موازی در کنار سازوکار رسمی خرید است. اگر این روند ادامه پیدا کند، بخشی از گندم از کانال خرید تضمینی خارج میشود و دولت برای مدیریت ذخایر و تأمین بازار، با هزینه و دشواری بیشتری مواجه خواهد شد.
چرا سرعت پرداخت مطالبات، تعیینکنندهتر از همیشه شده است؟
در بازار محصولات اساسی، زمان پرداخت به اندازه قیمت خرید اهمیت دارد. کشاورز در فصل برداشت با هزینههای جاری، بدهیها، تأمین نقدینگی و برنامهریزی برای دوره بعدی کشت روبهروست. بنابراین هر تأخیر در تسویه مطالبات، هزینه فرصت او را افزایش میدهد و زمینه را برای فروش محصول به بازار غیررسمی فراهم میکند.
به همین دلیل، وعده نمایندگان کمیسیون کشاورزی مجلس مبنی بر پرداخت مطالبات ظرف ۴۸ ساعت، فقط یک وعده اداری نیست؛ بلکه اقدامی کلیدی برای حفظ گندم در چرخه خرید تضمینی و جلوگیری از اختلال در بازار آرد و نان به شمار میرود.
آیا بازار آرد و نان در امان است؟ فعلاً بله، اما با یک پیششرط
برآوردها نشان میدهد در صورت اجرای درست خرید تضمینی و تسویه بهموقع مطالبات، نگرانی جدی درباره تأمین آرد و نیاز واحدهای نانوایی وجود نخواهد داشت. سطح تولید فعلی، این ظرفیت را ایجاد کرده که دولت ذخایر مورد نیاز را تأمین کند و بازار مصرف را با ثبات بیشتری مدیریت کند.
اما این اطمینان یک پیششرط مهم دارد. محصول باید در مسیر رسمی باقی بماند. اگر بخشی از گندم به دلیل تأخیر در پرداختها یا فعالیت واسطهها از چرخه خرید تضمینی خارج شود، همین برتری تولیدی میتواند در مرحله تأمین و توزیع با اختلال مواجه شود.
خودکفایی نسبی در گندم؛ دستاوردی که فقط با تولید حفظ نمیشود
آنچه از مجموع این دادهها برمیآید، حرکت کشور به سمت خودکفایی نسبی در تأمین گندم است. اما این خودکفایی، صرفاً محصول بارش مناسب یا عملکرد بهتر مزارع نیست. پایداری آن به سه عامل همزمان وابسته است: استمرار تولید مطلوب، کارآمدی نظام خرید تضمینی و کنترل بازار غیررسمی.
به بیان دیگر، تولید خوب شرط لازم است، اما شرط کافی نیست. اگر حلقه خرید و پرداخت درست عمل نکند، بخشی از دستاورد تولید نیز در مرحله سیاستگذاری و اجرا از دست خواهد رفت.
گندم فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ ستون امنیت غذایی کشور است
مجموع تحولات فعلی نشان میدهد وضعیت گندم در سال زراعی جاری امیدوارکننده است و کشور از نظر تولید، در موقعیت مناسبی قرار دارد. پیشبینی خرید تضمینی ۱۰ تا ۱۱ میلیون تنی نیز میتواند خبر مثبتی برای بازار آرد، نان و امنیت غذایی باشد.
با این حال، موفقیت نهایی این مسیر به نحوه مدیریت خرید و پرداخت بستگی دارد. اگر دولت بتواند مطالبات کشاورزان را بهموقع تسویه کند و مانع از خروج محصول به بازارهای غیررسمی شود، امسال گندم میتواند نهفقط یک محصول پربازده، بلکه یک پشتوانه جدی برای ثبات اقتصادی و غذایی کشور باشد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟