نشست سهجانبه ایران، افغانستان و تاجیکستان در مشهد با امضای صورتجلسهای عملیاتی، گامی فراتر از یک تفاهمنامه سیاسی برداشته و ترسیمکننده مسیری جدید برای اتصال ایران به بازارهای آسیای مرکزی و چین است . این رویداد که با هدف جایگزینی کریدور اقتصادیتر به جای مسیر فعلی ترکمنستان دنبال میشود، پتانسیل آن را دارد تا معماری ترانزیت منطقهای را با محوریت ایران دستخوش تغییر کند .
در شرایطی که تاجیکستان بهعنوان یک کشور محصور در خشکی، همواره به دنبال مسیرهای دسترسی مطمئنتر به آبهای آزاد بوده است، این کریدور میتواند ضمن کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی، مزیت رقابتی قابلتوجهی برای حملونقل کالا در منطقه ایجاد کند . با این حال، موفقیت این پروژه در گرو عبور از چالشهای زیرساختی افغانستان و تبدیل یک برنامه عملیاتی به یک جریان پایدار تجاری است.
۵ عامل کلیدی در موفقیت کریدور استراتژیک ایران-افغانستان-تاجیکستان
فعالسازی کریدور جدید، تنها به امضای یک سند ختم نمیشود؛ بلکه زنجیرهای از عوامل زیرساختی، حقوقی و اقتصادی را در بر میگیرد. از بررسی سه مسیر پیشنهادی در خاک افغانستان گرفته تا چالشهای گمرکی و جذب سرمایه بخش خصوصی، هر کدام از این مؤلفهها میتواند سرنوشت این پروژه را تعیین کند. آمارهای اقتصادی نشان میدهد که کاهش هزینههای حملونقل و زمان سفر، نقشی حیاتی در افزایش رقابتپذیری این مسیر در مقابل کریدورهای رقیب نظیر چابهار یا گوادر ایفا خواهد کرد .
۱. تنوعبخشی به مسیرهای ترانزیتی: این کریدور جایگزینی برای مسیر فعلی از طریق ترکمنستان است و با ایجاد تنوع، امنیت لجستیکی ایران را افزایش میدهد .
۲. ارزیابی میدانی و دادهمحوری: تردد آزمایشی کالا در این مسیر ظرف یک ماه آینده، امکان محاسبه دقیق هزینههای واقعی، زمان سفر و شناسایی نقاط گلوگاه را فراهم میکند .
۳. ضرورت توسعه زیرساختهای مرزی: گذرگاههای مرزی دوغارون، میلک و ماهیرود نیازمند ارتقاء جدی برای پذیرش حجم بالای ترانزیت هستند که در صورتجلسه نهایی به آن اشاره شده است .
۴. یکپارچهسازی قوانین گمرکی: تسهیل تشریفات گمرکی، استانداردسازی اسناد حمل و دیجیتالیسازی فرآیندها (پنجره واحد تجاری) از الزامات غیرقابلاجتناب این همکاری سهجانبه است .
۵. ظرفیتسازی برای افغانستان: این کشور با قرار گرفتن در مسیر این کریدور، علاوه بر منافع اقتصادی و ترانزیتی، امکان بهرهمندی از سرمایهگذاریهای زیرساختی را پیدا میکند که به نوبه خود به توسعه پایدار منطقه کمک میکند .
آیا کریدور شرق به تحول ترانزیت ایران منجر میشود؟
با توجه به امضای صورتجلسه عملیاتی و برنامهریزی برای حمل آزمایشی کالا، به نظر میرسد این کریدور بیش از پیش به واقعیت نزدیک شده است. با این حال، موفقیت نهایی آن به میزانی بستگی دارد که سه کشور بتوانند بر موانع زیرساختی و سیاسی موجود در افغانستان فائق آیند. در صورت تحقق این مهم، نه تنها هزینههای ترانزیت ایران به آسیای مرکزی بهطور محسوسی کاهش خواهد یافت ، بلکه جایگاه ایران بهعنوان پل ارتباطی شرق به غرب و کریدوری برای دسترسی چین به بازارهای منطقه، بهصورت راهبردی تثبیت خواهد شد و میتواند رقابت را در معادلات ترانزیتی منطقه نظیر رقابت با بندر گوادر پاکستان به نفع تهران تغییر دهد .
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟