مدیریت ناترازی انرژی و تنوع‌بخشی به سبد سوخت بخش حمل‌ونقل، یکی از کلیدی‌ترین راهبردهای اقتصادی کشور برای جلوگیری از هدررفت منابع ارزی و مهار قاچاق سوخت محسوب می‌شود. استفاده از ابزارهای قیمتی در لایه‌های پرمصرف بنزین، در کنار بهره‌گیری از شبکه گسترده جایگاه‌های گاز طبیعی فشرده (CNG)، بستری را فراهم کرده است تا تقاضای مازاد سوخت مایع به سمت سوخت پاک و ارزان هدایت شود.
به‌روزرسانی مهر ۱۴۰۵: مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران اعلام کرد که به دنبال اجرای مصوبه اصلاح نرخ سوم بنزین (نرخ آزاد جایگاه‌ها)، مصرف گاز طبیعی فشرده (CNG) در سطح کشور با افزایش ۱۴ درصدی مواجه شده است.
بر اساس آخرین آمارهای ثبت‌شده در مهرماه ۱۴۰۵، میانگین مصرف روزانه سی‌ان‌جی با ثبت روندی صعودی به حدود ۱۶ میلیون و ۷۰۰ هزار مترمکعب رسیده است. این چرخش محسوس در رفتار مصرف‌کنندگان نشان می‌دهد که ایجاد فاصله قیمتی معنادار میان بنزین آزاد و گاز طبیعی، انگیزه اقتصادی لازم را برای بازگشت خودروهای دوگانه‌سوز به چرخه مصرف گاز فراهم کرده است.
چرا اصلاح نرخ سوم بنزین محرک اصلی بازگشت خودروها به جایگاه‌های سی‌ان‌جی شد؟
در سال‌های گذشته، ثابت ماندن نرخ بنزین و کاهش فاصله قیمتی آن با سی‌ان‌جی باعث شده بود که بخش قابل‌توجهی از مالکان خودروهای دوگانه‌سوز، انگیزه‌ای برای سوخت‌گیری گاز نداشته باشند و ظرفیت اسمی جایگاه‌های CNG کشور بلااستفاده بماند. با اصلاح نرخ سوم بنزین، صرفه اقتصادی استفاده از گاز طبیعی بار دیگر برای ناوگان حمل‌ونقل عمومی، تاکسی‌ها و وانت‌بارها احیا شده و رشد ۱۴ درصدی مصرف در مهرماه، واکنش مستقیم و منطقی بازار به این سیگنال قیمتی را نشان می‌دهد.
جزئیات آماری تغییرات مصرف سی‌ان‌جی در مهرماه ۱۴۰۵ به چه صورت است؟
ارزیابی داده‌های مصرف گاز طبیعی فشرده و مقایسه وضعیت قبل و بعد از اصلاح قیمتی در جدول زیر قابل بررسی است:
| شاخص‌های سبد سوخت (CNG) | وضعیت و ارقام ثبت‌شده (مهر ۱۴۰۵) | تحلیل راهبردی و اثرگذاری در تراز انرژی |
| میانگین مصرف روزانه فعلی | ۱۶,۷۰۰,۰۰۰ مترمکعب | احیای ظرفیت خالی جایگاه‌های عرضه گاز در سراسر کشور. |
| نرخ رشد مصرف | افزایش ۱۴ درصدی | واکنش سریع تقاضا به اصلاح نرخ سوم بنزین و تغییر الگوی سوخت‌گیری. |
| میانگین مصرف پیش از اصلاح نرخ | حدود ۱۴,۶۵۰,۰۰۰ مترمکعب (برآوردی) | دوران رکود مصرف CNG به دلیل نبود صرفه اقتصادی در قیاس با بنزین. |
| معادل صرفه‌جویی در مصرف بنزین | حدود ۱۶.۷ میلیون لیتر در روز | کاهش فشار بر پالایشگاه‌های کشور و جلوگیری از واردات بنزین. |
جایگزینی سی‌ان‌جی به جای بنزین چه پیامدهایی برای اقتصاد ملی و محیط‌زیست دارد؟
افزایش ۱۴ درصدی مصرف گاز خودروها، زنجیره‌ای از منافع اقتصادی و زیست‌محیطی را برای کشور به همراه دارد:
صرفه‌جویی مستقیم در مصرف و واردات بنزین
هر مترمکعب گاز سی‌ان‌جی معادل یک لیتر بنزین عمل می‌کند؛ بنابراین مصرف روزانه ۱۶.۷ میلیون مترمکعب گاز، مستقیما بار تقاضای بنزین را به همین میزان کاهش داده و از خروج ارز جلوگیری می‌کند.
کاهش هزینه‌های جاری ناوگان حمل‌ونقل
خودروهای عمومی و باری که پیمایش بالایی دارند، با جایگزینی سی‌ان‌جی به جای بنزین نرخ سوم، هزینه سوخت خود را به شکل چشمگیری کاهش می‌دهند که این امر مانع از رشد کرایه‌های حمل‌ونقل می‌شود.
کاهش آلایندگی هوای کلان‌شهرها در آستانه فصل سرما
گاز طبیعی در مقایسه با بنزین، احتراق پاک‌تری دارد و رشد مصرف آن در مهرماه، به کاهش انتشار آلاینده‌ها در فصل وارونگی دما کمک شایانی می‌کند.
چرا حفظ روند صعودی مصرف سی‌ان‌جی نیازمند حمایت‌های زیرساختی و فنی است؟
با وجود ثبت آمار مثبت ۱۶.۷ میلیون مترمکعبی، پایداری این روند در ماه‌های آینده به رفع دو چالش اساسی وابسته است:
شتاب‌بخشی به طرح دوگانه‌سوز کردن رایگان خودروها
برای استفاده حداکثری از ظرفیت بیش از ۲۵۰۰ جایگاه CNG کشور، وزارت نفت باید فرآیند تبدیل رایگان خودروهای عمومی و اینترنتی را سرعت ببخشد.
نوسازی تجهیزات جایگاه‌ها و ایمن‌سازی مخازن
افزایش ۱۴ درصدی تقاضا، استهلاک کمپرسورهای جایگاه‌ها را بالا می‌برد؛ از این رو بازنگری در کارمزد جایگاه‌داران و اجرای دقیق طرح معاینه فنی مخازن خودروها ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.
چه موانعی در فصل زمستان می‌تواند عرضه پایدار سی‌ان‌جی را تهدید کند؟
در کنار چالش‌های فنی، مهم‌ترین متغیر پیش‌روی صنعت سی‌ان‌جی در نیمه دوم سال، مدیریت تراز گاز طبیعی کشور در روزهای اوج سرما است:
رقابت بخش خانگی و حمل‌ونقل بر سر گاز
با سرد شدن هوا و اوج‌گیری مصرف گاز در بخش خانگی، شبکه توزیع نباید به سمت محدود کردن فشار گاز جایگاه‌های CNG حرکت کند، چراکه هرگونه قطعی در جایگاه‌ها، شوک تقاضا را فورا به پمپ‌بنزین‌ها برمی‌گرداند.
لزوم پایداری شبکه برق جایگاه‌ها
کمپرسورهای سی‌ان‌جی برای فشرده‌سازی گاز نیازمند برق پایدار هستند و تامین انرژی این مراکز باید در اولویت شبکه توزیع قرار گیرد.
جمع‌بندی؛ آیا سی‌ان‌جی دوباره به بازیگر اول مدیریت ناترازی بنزین تبدیل می‌شود؟
رشد ۱۴ درصدی مصرف سی‌ان‌جی و رسیدن آن به سطح ۱۶ میلیون و ۷۰۰ هزار مترمکعب در روز طی مهرماه ۱۴۰۵، نشان می‌دهد که اصلاح نرخ سوم بنزین توانسته است قفل رکود صنعت سی‌ان‌جی را بشکند. در صورتی که وزارت نفت هم‌زمان با این اقبال عمومی، توسعه ناوگان دوگانه‌سوز و حمایت از جایگاه‌داران را در دستور کار قرار دهد، سی‌ان‌جی نه تنها ناترازی بنزین را مهار خواهد کرد، بلکه به عنوان سوخت ملی، پشتوانه محکمی برای امنیت انرژی کشور در شرایط تحریمی خواهد بود.
سوالات متداول
میزان مصرف روزانه سی‌ان‌جی در مهرماه ۱۴۰۵ به چه رقمی رسیده است؟
میانگین مصرف روزانه سی‌ان‌جی در کشور با روندی افزایشی به حدود ۱۶ میلیون و ۷۰۰ هزار مترمکعب در مهرماه رسیده است.
مصرف سی‌ان‌جی پس از اصلاح نرخ سوم بنزین چند درصد رشد کرده است؟
بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، مصرف این سوخت پس از اصلاح نرخ سوم بنزین ۱۴ درصد افزایش یافته است.
دلیل اصلی اقبال دوباره رانندگان به سوخت سی‌ان‌جی چیست؟
اصلاح نرخ سوم بنزین و افزایش فاصله قیمتی میان بنزین آزاد و گاز طبیعی، صرفه اقتصادی بالایی را برای استفاده از CNG به‌ویژه برای خودروهای پرمصرف و عمومی ایجاد کرده است.
افزایش مصرف سی‌ان‌جی چه تاثیری بر تراز بنزین کشور دارد؟
مصرف روزانه ۱۶.۷ میلیون مترمکعب سی‌ان‌جی، معادل صرفه‌جویی حدود ۱۶.۷ میلیون لیتر بنزین در روز است که فشار تقاضا بر پالایشگاه‌ها و نیاز به واردات بنزین را به شدت کاهش می‌دهد.
مالکان خودروهای عمومی چگونه می‌توانند برای دوگانه‌سوز کردن رایگان خودرو اقدام کنند؟
مالکان وانت‌بارها و تاکسی‌ها می‌توانند با مراجعه به سامانه رسمی طرح دوگانه‌سوز کردن (irngv.mimt.gov.ir) نسبت به ثبت‌نام و دریافت نوبت برای نصب رایگان تجهیزات CNG اقدام نمایند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟