ارتفاعات علیالطاهر نزدیک نبطیه در جنوب لبنان از یک نقطه اختلاف نظامی به بخشی از یک بحران اقتصادی و امنیتی گستردهتر تبدیل شده است. اسرائیل از کنترل عملیاتی این ارتفاع و پاکسازی شبکههای زیرزمینی سخن میگوید، اما وضعیت میدانی همه بخشهای آن هنوز بهطور مستقل تأیید نشده است. همزمان، حملات تازه در عربصالیم، دیرالزهرانی و کفررمان در روزهای ۶ و ۷ سپتامبر نشان میدهد فشار نظامی در اطراف نبطیه ادامه دارد؛ در سطح اقتصاد کلان نیز بانک جهانی برای لبنان در سال ۲۰۲۶ انقباض ۶٫۴ درصدی، تورم ۱۷٫۵ درصدی و شکاف رشد ۱۰٫۴ واحد درصدی نسبت به سناریوی بدون جنگ پیشبینی کرده است.
علیالطاهر کجاست و چرا برای جنوب لبنان اهمیت دارد؟
علیالطاهر نام ارتفاعاتی در نزدیکی نبطیه در جنوب لبنان است که بهدلیل موقعیت مرتفع و ارتباط با مسیرهای منتهی به اقلیم التفاح اهمیت نظامی پیدا کرده است.
رویترز این ارتفاع را در حدود ۱۵ کیلومتری مرز اسرائیل و در ارتفاع تقریبی ۶۰۰ متر توصیف کرده است. موقعیت جغرافیایی آن امکان دید و کنترل بر بخشهایی از جنوب لبنان و مسیرهای ارتباطی را فراهم میکند و در روایت اسرائیلی با محور تاریخی شقیف یا بیوفور پیوند داده میشود.
اما اهمیت علیالطاهر فقط به ویژگی جغرافیایی محدود نیست. از زمانی که این منطقه به بخشی از «منطقه امنیتی» خوداعلامی اسرائیل در جنوب لبنان تبدیل شده، کنترل یا محاصره آن به یکی از شاخصهای رقابت نظامی اسرائیل و حزبالله تبدیل شده است.
اسرائیل درباره کنترل علیالطاهر چه میگوید؟
ارتش اسرائیل در اوایل سپتامبر اعلام کرد نیروهای لشکر ۳۶ کنترل عملیاتی بخشهای روی زمین و زیرزمین علیالطاهر را به دست گرفتهاند و چند مسیر زیرزمینی حزبالله را پاکسازی کردهاند.
در ۴ سپتامبر، رویترز گزارش داد ارتش اسرائیل اعلام کرده نیروهای حزبالله را از تونلهای زیر این ارتفاع بیرون رانده است. یک مقام نظامی لبنانی نیز به رویترز گفته بود اسرائیل ورودیهای جنوبی را کنترل میکند و ورودیهای شمالی را با پهپاد زیر نظر دارد، اما میزان دقیق پیشروی نیروهای اسرائیلی در داخل شبکه زیرزمینی روشن نیست.
بنابراین عبارت دقیقتر «کنترل عملیاتی ادعایی» است، نه «کنترل قطعی و کامل». حتی گزارشهای مستقل نیز هنوز درباره عمق و دامنه کنترل میدانی احتیاط میکنند.
منبع: Reuters؛ Israel says it has cleared Hezbollah fighters from tunnels under key Lebanon ridge
نتانیاهو چرا علیالطاهر را امتداد شقیف معرفی کرد؟
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در ۴ سپتامبر اعلام کرد ارتفاعات علیالطاهر دیگر تهدیدی برای اسرائیل محسوب نمیشود و مدعی شد حزبالله با کمک و تأمین مالی ایران، این منطقه را به امتداد موقعیت تاریخی شقیف یا بیوفور تبدیل کرده بود.
نتانیاهو همچنین از کشف تسلیحات و تجهیزات رایانهای و کشتهشدن نیروهای حزبالله سخن گفت.
این روایت باید از ارزیابی مستقل نظامی جدا شود. عبارت «دیگر تهدید نیست» موضع سیاسی و نظامی دولت اسرائیل است و لزوماً به معنای پایان درگیری یا تثبیت کامل محیط نبطیه نیست.
تحولات روزهای بعد نیز همین نکته را تقویت کرد؛ زیرا حملات در مناطق اطراف نبطیه ادامه یافت.
هشدار ایران به آمریکا درباره حمله به علیالطاهر چه بود؟
رویترز در ۳ سپتامبر به نقل از سه مقام آگاه گزارش داد ایران به آمریکا هشدار داده است که حمله تمامعیار اسرائیل به ارتفاعات علیالطاهر میتواند با پاسخ گسترده ایران روبهرو شود.
دو منبع گفتهاند این پیام در حدود نیمه اوت و از طریق عمان منتقل شده است.
دو مقام همچنین مدعی شدهاند بیش از ۱۲ عضو سپاه پاسداران، از جمله دستکم دو افسر ارشد، همراه نیروهای حزبالله در این ارتفاع حضور داشتهاند.
این بخش باید با احتیاط خوانده شود. حضور نیروهای سپاه در علیالطاهر بهطور مستقل تأیید نشده و کاخ سفید نیز درباره بخشی از روایت مطرحشده به رویترز گفته بود: «این دقیق نیست».
در مقابل، منابع اسرائیلی مدعی شدهاند نیروهای ایرانی دیگر در این ارتفاع حضور ندارند.
منبع اصلی: Reuters؛ Iran warns US against Israeli attack on south Lebanon ridge held by Hezbollah
پس از ادعای کنترل علیالطاهر چه اتفاقی در نبطیه افتاد؟
تحولات ۶ و ۷ سپتامبر نشان داد کنترل یک ارتفاع به معنای پایان درگیری در محور نبطیه نیست.
در ۶ سپتامبر، ارتش اسرائیل پس از ادعای پرتاب پهپاد انفجاری حزبالله به سمت نیروهایش، به ساکنان ساختمانی در عربصالیم هشدار تخلیه داد. رویترز گزارش کرد حملات همان روز در جنوب لبنان هفت کشته بر جای گذاشت و حملهای به عربصالیم نیز چند زخمی داشت.
در ساعات بعد، هشدار مشابهی برای دیرالزهرانی صادر شد. ساکنان ساختمان مشخصشده و ساختمانهای اطراف مأمور شدند حداقل ۳۰۰ متر از محل فاصله بگیرند و پس از آن حملات هوایی به منطقه گزارش شد.
در ۷ سپتامبر، درگیری وارد مرحله شدیدتری شد. رویترز گزارش داد حملات هوایی اسرائیل در کفررمان دستکم ۱۲ نفر، از جمله دو کودک، را کشت.
| تاریخ | منطقه | تحول |
|---|---|---|
| ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ | عربصالیم | هشدار تخلیه و حمله؛ بخشی از موج حملات جنوب لبنان |
| ۶ تا ۷ سپتامبر | دیرالزهرانی | هشدار تخلیه حداقل ۳۰۰ متری و سپس گزارش حمله هوایی |
| ۷ سپتامبر | کفررمان | حداقل ۱۲ کشته براساس گزارش رویترز |
بنابراین تحلیل میدانی باید از «آیا علیالطاهر سقوط کرد؟» فراتر برود و به این پرسش برسد که آیا کنترل این ارتفاع توانسته فشار نظامی در جنوب لبنان را کاهش دهد. دادههای چند روز بعد فعلاً پاسخ مثبتی به این پرسش نمیدهند.
چرا علیالطاهر برای اقتصاد لبنان مهم است؟
اثر اقتصادی یک ارتفاع نظامی از خود تپه ناشی نمیشود؛ از زنجیره پیامدهایی ناشی میشود که درگیری در اطراف آن ایجاد میکند.
کاهش گردشگری
بانک جهانی گردشگری را یکی از دو کانال اصلی اثر جنگ ۲۰۲۶ بر تولید ناخالص داخلی لبنان معرفی کرده است. افزایش ناامنی در جنوب و گسترش دامنه حملات، تقاضای سفر و فعالیت خدماتی را کاهش میدهد.
افت مصرف خصوصی
کانال دوم مورد تأکید بانک جهانی مصرف خصوصی است. جابهجایی جمعیت، عدم اطمینان و کاهش درآمد خانوار مستقیماً بر مصرف اثر میگذارد.
تخریب مسکن و زیرساخت
درگیری جدید خسارات قبلی را تشدید کرده و نیازهای بازسازی و هزینههای اضطراری دولت را افزایش میدهد.
اختلال زنجیره تأمین
ناامنی، افزایش هزینه حمل و ریسک بیمهای میتواند هزینه واردات و توزیع کالا را افزایش دهد.
فرسایش سرمایه انسانی
جابجایی طولانی جمعیت و احتمال خروج نیروی متخصص، ظرفیت تولید بلندمدت اقتصاد لبنان را کاهش میدهد.
بانک جهانی برای اقتصاد لبنان در ۲۰۲۶ چه پیشبینی دارد؟
تازهترین گزارش رسمی بانک جهانی، Lebanon Economic Monitor تابستان ۲۰۲۶ با عنوان «A Conflict-Torn Economy»، نشان میدهد بازگشت شکننده اقتصاد لبنان در سال ۲۰۲۵ با تشدید جنگ در مارس ۲۰۲۶ متوقف شده است.
بانک جهانی اکنون پیشبینی میکند تولید ناخالص داخلی واقعی لبنان در سال ۲۰۲۶ حدود ۶٫۴ درصد کوچک شود.
این در حالی است که رشد واقعی ۲۰۲۵ پس از بازنگری به ۴٫۲ درصد رسیده بود؛ سریعترین رشد از آغاز بحران مالی لبنان در سال ۲۰۱۹.
| شاخص | آخرین برآورد بانک جهانی |
|---|---|
| رشد واقعی GDP در ۲۰۲۵ | ۴٫۲٪+ |
| رشد واقعی GDP در ۲۰۲۶ | ۶٫۴٪− |
| تورم ۲۰۲۶ | ۱۷٫۵٪ |
| مازاد کلی بودجه ۲۰۲۵ | ۳٫۹٪ تولید ناخالص داخلی |
| شکاف رشد نسبت به سناریوی بدون جنگ | ۱۰٫۴ واحد درصد کمتر |
منبع رسمی: World Bank؛ Renewed Conflict Derails Lebanon’s Fragile Economic Recovery
چرا پیشبینی ۶٫۴ درصدی بانک جهانی اهمیت دارد؟
عدد منفی ۶٫۴ درصد فقط یک پیشبینی رشد نیست؛ نشان میدهد روند بهبود سال ۲۰۲۵ ظرف چند ماه معکوس شده است.
بانک جهانی در ابتدای ۲۰۲۶ هنوز از رشد مثبت لبنان سخن میگفت. گزارش زمستانی این بانک رشد واقعی ۲۰۲۵ را ۳٫۵ درصد برآورد کرده بود، اما در گزارش تابستانی این عدد به ۴٫۲ درصد ارتقا یافت.
با این حال، جنگ از مارس ۲۰۲۶ همان بازگشت را متوقف کرد.
بانک جهانی اکنون میگوید در مقایسه با سناریویی که جنگ رخ نمیداد، رشد اقتصاد لبنان ۱۰٫۴ واحد درصد پایینتر خواهد بود.
این تفاوت نشان میدهد بخش بزرگی از رکود جاری ناشی از تشدید تازه درگیری است، نه صرفاً ادامه بحران مالی سالهای قبل.
آیا اقتصاد لبنان در حال فروپاشی است؟
استفاده از واژه «فروپاشی» برای تمام اقتصاد لبنان دقت تحلیلی کافی ندارد.
لبنان همچنان با بدهی عمومی ناپایدار، نظام بانکی بهشدت تضعیفشده، مشکلات بازسازی بدهی و کاهش اعتماد مواجه است. اما همزمان در ۲۰۲۵ توانسته بود رشد مثبت و مازاد بودجه نقدی ثبت کند.
بنابراین باید میان چهار لایه تفاوت قائل شد:
لایه نظامی
کنترل یا محاصره علیالطاهر و دامنه عملیات اسرائیل.
لایه مالی دولت
فشار هزینههای جنگ و بازسازی بر بودجهای که در ۲۰۲۵ مازاد داشته است.
لایه بانکی
بحران ساختاری نظام بانکی و بازسازی بدهی که از قبل از جنگ ۲۰۲۶ نیز وجود داشته است.
لایه اقتصاد واقعی
کاهش گردشگری، مصرف، سرمایهگذاری و تخریب زیرساخت که مستقیماً تولید ناخالص داخلی را کاهش میدهد.
تورم لبنان چرا دوباره در حال افزایش است؟
بانک جهانی نرخ تورم لبنان در سال ۲۰۲۶ را ۱۷٫۵ درصد پیشبینی کرده است.
عوامل اصلی شامل اختلال عرضه، افزایش هزینه حملونقل و افزایش قیمت نفت است. این روند قدرت خرید خانوارهایی را که هنوز آثار بحران مالی سالهای گذشته را تحمل میکنند، بیشتر کاهش میدهد.
نرخ ارز لبنان در مقطع گزارش بانک جهانی نسبتاً باثبات مانده بود، اما بانک هشدار داده این ثبات در صورت کاهش ورود ارز یا ادامه شوکهای جنگی میتواند تحت فشار قرار گیرد.
بدهی و نظام بانکی لبنان در چه وضعیتی قرار دارد؟
بانک جهانی بدهی عمومی لبنان را همچنان «ناپایدار» توصیف میکند و میگوید مذاکرات رسمی بازسازی بدهی هنوز آغاز نشده است.
بخش بانکی نیز با وجود برخی گامهای محدود اصلاحی همچنان بهشدت تضعیفشده است.
از این زاویه، جنگ جدید به اقتصادی ضربه میزند که هنوز بحران مالی سال ۲۰۱۹ را بهطور ساختاری حل نکرده است.
برای زمینه تاریخی این روند، گزارش چارسو اقتصاد درباره بازگشت به مدار اقتصاد لبنان تصویر دوره پیش از تشدید جنگ را تکمیل میکند.
جنگ جنوب لبنان چه هزینهای برای اسرائیل دارد؟
ریسک اقتصادی فقط به لبنان محدود نیست. تداوم عملیات زمینی، هوایی و نگهداری نیروها در منطقه امنیتی جنوب لبنان، هزینه نظامی و مالی اسرائیل را نیز افزایش میدهد.
چارسو اقتصاد در گزارش بدهی ۱٫۴ تریلیون شیکلی؛ طوفان اقتصادی در انتظار اسرائیل این سمت از هزینه جنگ را بررسی کرده است.
علیالطاهر چه ارتباطی با ریسک انرژی و تنگه هرمز دارد؟
ارتباط علیالطاهر با تنگه هرمز مستقیم و عملیاتی نیست؛ ارتباط از کانال ریسک ژئوپلیتیک شکل میگیرد.
اگر درگیری جنوب لبنان به رویارویی مستقیمتر ایران و اسرائیل منجر شود، بازار انرژی، بیمه کشتیرانی و مسیرهای خلیج فارس نیز میتوانند ریسک بیشتری قیمتگذاری کنند.
برای تحلیل این کانال، گزارشهای چارسو اقتصاد درباره تنگه هرمز و نقش آن در امنیت انرژی جهان و کاهش جریان نفت هرمز از ۲۱٫۶ به ۴٫۹ میلیون بشکه در روز مکمل این تحلیلاند.
علیالطاهر در نقشه بزرگتر کریدورهای منطقه چه جایگاهی دارد؟
جنوب لبنان بخشی از یک شبکه گستردهتر ریسک منطقهای است که از شرق مدیترانه تا خلیج فارس امتداد دارد.
در تحلیل نبرد بر سر کریدورهای اوراسیا، آثار ژئواکونومیک این رقابت بررسی شده است.
در حوزه دریایی نیز تحلیل ریسک بستهشدن بابالمندب و گزارش میدان گازی کاریش و امنیت انرژی اسرائیل تصویر شرق مدیترانه را کامل میکنند.
جدول زمانی تحولات علیالطاهر و نبطیه
| تاریخ | رویداد | وضعیت اطلاعات |
|---|---|---|
| مارس ۲۰۲۶ | تشدید جنگ و افزایش فشار نظامی در جنوب لبنان | تأییدشده در منابع بینالمللی |
| حدود نیمه اوت | ادعای انتقال هشدار ایران به آمریکا درباره حمله تمامعیار به علیالطاهر | سه مقام به رویترز؛ کاخ سفید بخشی از روایت را رد کرد |
| ۳ سپتامبر | ادعای کنترل عملیاتی لشکر ۳۶ در علیالطاهر | ادعای ارتش اسرائیل |
| ۴ سپتامبر | اسرائیل اعلام کرد نیروهای حزبالله از تونلها پاکسازی شدهاند | گزارش رویترز؛ عمق کنترل هنوز روشن نیست |
| ۶ سپتامبر | حملات تازه جنوب لبنان و هشدار تخلیه عربصالیم | رویترز |
| ۶ تا ۷ سپتامبر | هشدار تخلیه دیرالزهرانی و سپس حمله هوایی | منابع لبنانی و بینالمللی |
| ۷ سپتامبر | حمله به کفررمان و کشتهشدن دستکم ۱۲ نفر | رویترز و وزارت بهداشت لبنان |
جمعبندی؛ کنترل یک ارتفاع بحران لبنان را تمام نکرد
علیالطاهر امروز باید در سه سطح خوانده شود: ارتفاعی با اهمیت نظامی در نزدیکی نبطیه، نقطهای در رقابت بازدارندگی ایران، حزبالله و اسرائیل و بخشی از محیط امنیتیای که اقتصاد شکننده لبنان را تحت فشار قرار داده است.
ادعای کنترل اسرائیل بر این ارتفاع، حتی اگر از نظر عملیاتی تثبیت شده باشد، به معنای پایان بحران در جنوب لبنان نیست. حملات عربصالیم، دیرالزهرانی و کفررمان تنها چند روز بعد نشان دادند میدان نبطیه همچنان فعال است.
در سطح اقتصادی نیز مسئله از یک ارتفاع بسیار بزرگتر است. بانک جهانی برای ۲۰۲۶ انقباض ۶٫۴ درصدی، تورم ۱۷٫۵ درصدی و شکاف ۱۰٫۴ واحد درصدی رشد نسبت به سناریوی بدون جنگ برآورد کرده است.
بنابراین سؤال اقتصادی اصلی این نیست که «چه کسی یک تپه را در اختیار دارد؟» بلکه این است که تداوم این نوع درگیریها چه مدت گردشگری، مصرف، سرمایهگذاری، زیرساخت و سرمایه انسانی لبنان را تحت فشار نگه خواهد داشت.
پرسشهای پرتکرار درباره علیالطاهر و اقتصاد لبنان
علیالطاهر کجاست؟
علیالطاهر ارتفاعی در نزدیکی نبطیه در جنوب لبنان و حدود ۱۵ کیلومتری مرز اسرائیل است که بهدلیل موقعیت مشرف و زیرساختهای زیرزمینی ادعایی اهمیت نظامی پیدا کرده است.
آیا اسرائیل علیالطاهر را کاملاً تصرف کرده است؟
اسرائیل از کنترل عملیاتی و پاکسازی شبکههای زیرزمینی سخن میگوید، اما دامنه دقیق کنترل و عمق حضور در همه بخشهای ارتفاع بهطور مستقل روشن نیست.
آیا پس از کنترل علیالطاهر درگیری در نبطیه پایان یافت؟
خیر. در روزهای ۶ و ۷ سپتامبر حملات تازه و هشدارهای تخلیه در عربصالیم، دیرالزهرانی و کفررمان ثبت شد.
پیشبینی بانک جهانی برای رشد اقتصاد لبنان در ۲۰۲۶ چیست؟
بانک جهانی پیشبینی میکند تولید ناخالص داخلی واقعی لبنان در سال ۲۰۲۶ حدود ۶٫۴ درصد کاهش یابد.
تورم لبنان در سال ۲۰۲۶ چقدر پیشبینی شده است؟
تازهترین گزارش بانک جهانی نرخ تورم ۲۰۲۶ را حدود ۱۷٫۵ درصد پیشبینی میکند.
عدد ۱۰٫۴ واحد درصد بانک جهانی به چه معناست؟
بانک جهانی برآورد میکند جنگ باعث شود رشد اقتصاد لبنان نسبت به سناریوی فرضی بدون جنگ ۱۰٫۴ واحد درصد پایینتر باشد؛ گردشگری و مصرف خصوصی دو کانال اصلی این اثر هستند.
آیا اقتصاد لبنان فروپاشیده است؟
اقتصاد لبنان تحت فشار شدید است و بانکداری و بدهی عمومی همچنان بحرانزدهاند، اما بانک جهانی از انقباض شدید و آسیبپذیری اقتصادی سخن میگوید، نه «سقوط کامل دولت لبنان».
پیامد میدانی همان ارتفاع بعد از انتشار این تحلیل، دو هشدار تخلیه ۲۴ساعته در نبطیه است؛ عربصالیم و دیرالزهرانی. جزئیات را در «دو هشدار تخلیه در جنوب لبنان طی ۲۴ ساعت؛ علیالطاهر چه تغییری در میدان نبطیه ایجاد کرد؟» بخوانید.
منابع گزارش
Reuters؛ علیالطاهر و هشدار ایران
گزارش ۳ سپتامبر درباره هشدار ایران، موضع آمریکا و وضعیت علیالطاهر
Reuters؛ عملیات تونلهای علیالطاهر
گزارش ۴ سپتامبر درباره ادعای پاکسازی تونلها و دامنه کنترل اسرائیل
Reuters؛ حملات ۶ سپتامبر جنوب لبنان
Reuters؛ حمله ۷ سپتامبر به کفررمان
World Bank؛ Lebanon Economic Monitor تابستان ۲۰۲۶
پیشبینی انقباض ۶٫۴ درصدی، تورم ۱۷٫۵ درصدی و آثار اقتصادی جنگ
گزارش کامل بانک جهانی
Lebanon Economic Monitor: Summer 2026 – A Conflict-Torn Economy
هشدار تخلیه دیرالزهرانی
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟