جهان به سمت ترکیب جدید انرژی حرکت میکند
گزارش چشمانداز جهانی نفت ۲۰۲۵ سازمان کشورهای صادرکننده نفت نشان میدهد برخلاف برخی سناریوها که پایان عصر نفت را نزدیک میدانند، نفت همچنان تا میانه قرن یکی از پایههای اصلی اقتصاد جهانی باقی خواهد ماند. رشد انرژیهای پاک، تغییر فناوریها و سیاستهای اقلیمی ، سهم نفت را در سبد انرژی کاهش میدهد، اما افزایش تقاضای کل انرژی باعث میشود مصرف مطلق نفت همچنان در سطح بالایی باقی بماند.
بر اساس این گزارش، تقاضای جهانی انرژی از حدود ۳۰۸ میلیون بشکه معادل نفت در روز در سال ۲۰۲۴ به حدود ۳۷۸ میلیون بشکه معادل نفت در روز در سال ۲۰۵۰ خواهد رسید. رشدی حدود ۲۳ درصدی که نشان میدهد مسئله اصلی آینده انرژی، جایگزینی کامل یک منبع با منبع دیگر نیست، بلکه پاسخ به رشد فزاینده نیاز جهانی به انرژی است.
این پیشبینی در شرایطی مطرح میشود که دیدگاههای متفاوتی در بازار انرژی وجود دارد. آژانس بینالمللی انرژی معتقد است با سرعت گرفتن توسعه خودروهای برقی، انرژیهای تجدیدپذیر و سیاستهای کاهش انتشار کربن، تقاضای نفت در همین دهه به نقطه اوج نزدیک خواهد شد. در مقابل، اوپک معتقد است رشد اقتصادی، افزایش جمعیت، توسعه صنعتی کشورهای در حال رشد و افزایش مصرف انرژی در آسیا و آفریقا باعث میشود نفت همچنان نقش مهمی در اقتصاد جهان داشته باشد.
رشد اقتصادهای نوظهور، موتور اصلی تقاضای انرژی آینده
یکی از مهمترین نکات گزارش اوپک، تغییر مرکز ثقل مصرف انرژی جهان است. در حالی که کشورهای توسعهیافته عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، در مسیر کاهش مصرف سوختهای فسیلی حرکت میکنند، بخش عمده رشد تقاضای انرژی از کشورهای خارج از این گروه خواهد آمد.
بر اساس برآورد اوپک، هند، کشورهای آسیایی، آفریقا و خاورمیانه مهمترین مناطق افزایش مصرف انرژی در دهههای آینده خواهند بود. دلیل اصلی این روند، رشد جمعیت، توسعه شهرنشینی، گسترش صنایع، افزایش سطح رفاه و نیاز بیشتر به حمل ونقل است.
کشورهایی که امروز بخش قابل توجهی از جمعیت جهان را تشکیل میدهند، همچنان در مرحله توسعه زیرساختهای اقتصادی قرار دارند. ساخت جادهها، کارخانهها، نیروگاهها، مراکز صنعتی و شبکههای حملونقل، همگی نیازمند انرژی متراکم و قابل اتکا هستند. حوزهای که نفت و گاز همچنان در آن مزیت بالایی دارند.
برای مثال، رشد سریع اقتصادی هند باعث شده این کشور به یکی از مهم ترین عوامل افزایش تقاضای جهانی نفت تبدیل شود. افزایش تعداد خودروها، توسعه صنایع پتروشیمی و رشد مصرف سوخت های حملونقل، باعث شده حتی با توسعه انرژیهای تجدید پذیر، نیاز این کشور به نفت همچنان افزایش یابد. این مسئله نشان میدهد گذار انرژی در همه کشورها با یک سرعت اتفاق نمیافتد. کشورهای توسعه یافته ممکن است سریعتر به سمت انرژیهای پاک حرکت کنند، اما اقتصادهای نوظهور همچنان برای رشد اقتصادی به ترکیبی از منابع انرژی نیاز خواهند داشت.
نفت از سبد انرژی حذف نمیشود، جایگاه آن تغییر میکند
یکی از برداشتهای اشتباه درباره آینده نفت این است که کاهش سهم آن در سبد انرژی جهان را معادل کاهش سریع مصرف نفت میدانند. گزارش اوپک نشان میدهد این دو مفهوم تفاوت اساسی دارند. طبق این گزارش، سهم نفت از مصرف انرژی اولیه جهان از حدود ۳۱ درصد در سال ۲۰۲۴ به کمتر از ۳۰ درصد در سال ۲۰۵۰ کاهش خواهد یافت. اما این کاهش سهم در شرایطی رخ میدهد که کل مصرف انرژی جهان افزایش پیدا میکند؛ بنابراین حجم واقعی مصرف نفت میتواند همچنان رشد کند.
به بیان ساده، اگر اندازه کل بازار انرژی بزرگتر شود، حتی با کاهش سهم یک منبع، مقدار مصرف آن منبع ممکن است افزایش یابد. مشابه این اتفاق در اقتصاد دیجیتال نیز مشاهده میشود؛ ممکن است سهم یک فناوری کاهش یابد، اما به دلیل بزرگتر شدن کل بازار، حجم استفاده از آن همچنان بیشتر شود.
همچنین اوپک پیشبینی میکند سهم مجموع نفت و گاز طبیعی در سبد انرژی جهان تا سال ۲۰۵۰ همچنان بیش از ۵۰ درصد باقی بماند. این موضوع نشان میدهد حتی در سناریوهای بلندمدت گذار انرژی، سوختهای فسیلی همچنان بخش مهمی از سیستم انرژی جهان خواهند بود.
از سوی دیگر، بسیاری از صنایع سنگین مانند پتروشیمی، فولاد، حملونقل دریایی، هوانوردی و تولید مواد شیمیایی، هنوز جایگزین اقتصادی و گستردهای برای نفت و گاز پیدا نکردهاند. به همین دلیل، کاهش مصرف نفت در بخشهایی مانند خودروهای سواری، لزوماً به معنای کاهش سریع تقاضای کلی نفت نیست.
نمایش دادههای نمودار
| بازه | تقاضای جهانی انرژی(میلیون بشکه) |
|---|---|
| ۲۰۲۴ | ۱۰۳.۷ |
| ۲۰۳۰ | ۱۱۳.۳ |
| ۲۰۳۵ | ۱۱۷.۹ |
| ۲۰۴۰ | ۱۲۰ |
| ۲۰۴۵ | ۱۲۱.۶ |
| ۲۰۵۰ | ۱۲۲.۹ |
رقابت دو نگاه درباره آینده بازار نفت
اختلاف میان اوپک و آژانس بینالمللی انرژی تنها یک اختلاف آماری نیست، بلکه بازتاب دو نگاه متفاوت به آینده اقتصاد جهانی است. اوپک بر این باور است که جهان با یک افزایش تقاضای انرژی روبهرو است و انرژیهای جدید باید به جای حذف کامل نفت، بخشی از این رشد را پوشش دهند. از این دیدگاه، توسعه انرژیهای پاک بیشتر به معنای متنوع تر شدن سبد انرژی است.
در مقابل، آژانس بینالمللی انرژی تأکید بیشتری بر اثر سیاستهای اقلیمی، توسعه خودروهای برقی و افزایش بهرهوری انرژی دارد و معتقد است این عوامل میتوانند رشد تقاضای نفت را محدود کنند. اما حتی در سناریوهای کاهش مصرف نفت نیز، جهان برای چند دهه همچنان به نفت نیاز خواهد داشت. مسئله اصلی این نیست که نفت ناگهان حذف میشود، بلکه این است که سهم آن در یک سیستم انرژی متنوعتر کاهش پیدا میکند.
برای کشورهای تولیدکننده نفت، این تفاوت نگاه اهمیت زیادی دارد. اگرچه ممکن است رشد انرژیهای پاک در بلندمدت فشارهایی بر بازار نفت ایجاد کند، اما استمرار تقاضا تا سال ۲۰۵۰ فرصت مهمی برای سرمایهگذاری در افزایش بهره وری، کاهش هزینه تولید، توسعه صنایع پاییندستی و استفاده از درآمدهای نفتی برای تنوعبخشی اقتصادی فراهم میکند.
در نهایت، گزارش اوپک تصویری از آیندهای ارائه میدهد که در آن انرژیهای پاک رشد خواهند کرد، اما نفت همچنان حذف نخواهد شد. جهان به جای حرکت از عصر نفت به عصر بدون نفت، به سمت یک نظام انرژی ترکیبی حرکت میکند. نظامی که در آن منابع تجدید پذیر سهم بیشتری خواهند داشت، اما نفت و گاز همچنان ستونهای مهم اقتصاد جهانی باقی میمانند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟